Trzmiel ciepluszek

Trzmiel ciepluszek
	Bombus haematurus
	Kriechbaumer, 1870
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Podtyp	tchawkodyszne
Gromada	owady
Rząd	błonkoskrzydłe
Podrząd	trzonkówki; (grupa żądłówki)
Rodzina	pszczołowate
Podrodzina	pszczoły właściwe
Plemię	trzmielowate
Rodzaj	Bombus
Gatunek	Bombus haematurus
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Trzmiel ciepluszek (Bombus haematurus) – euroazjatycki gatunek trzmiela.

Wygląd

Niewielki gatunek trzmiela. Trzmiel ciepluszek jest podobny do należącego do tego samego podrodzaju (Pyrobombus) trzmiela łąkowego, jednak zazwyczaj możliwe jest rozpoznanie tego gatunku w terenie na podstawie ubarwienia futerka. U samic tułów czarno owłosiony z żółtą przepaską z przodu, odwłok czarny z wyjątkiem żółto owłosionych segmentów drugiego i trzeciego (w przeciwieństwie do trzmiela łąkowego, u którego żółty jest co najwyżej segment drugi) oraz czerwonobrązowego zakończenia odwłoka (które ma mniejszy zasięg niż u trzmiela leśnego). Samce są ubarwione podobnie do samic, ale ich tułów jest w dużej części lub w całości żółto owłosiony, żółte są też trzy pierwsze tergity (samce trzmiela leśnego zwykle są nieco mniej żółte, w szczególności tergit 3 jest u nich zawsze czarny).

Biologia

Gatunek społeczny, polilektyczny. Preferuje tereny zadrzewione, gdzie może gniazdować w dziuplach drzew, jednak zarówno pod względem siedliska, jak i miejsca gniazdowania, jest plastyczny. Królowe kończą zimowanie w marcu, młode królowe oraz samce pojawiają się w kolonii od lipca.

Rozmieszczenie

Pierwotny zasięg trzmiela ciepluszka obejmował południowo-wschodnią Europę i Azję Zachodnią, a północno-zachodnia granica jego zasięgu znajdowała się w Serbii i Albanii. Obecnie zachodnia granica jego zasięgu przesunęła się o ok. 1000 km w stosunku do wartości historycznych, a gatunek występuje m.in. w Słowenii, Grecji i na Słowacji. Jest to jeden z zaledwie kilku europejskich gatunków trzmieli, dla których przewiduje się zwiększanie zasięgu pod wpływem globalnego ocieplenia. W 2023 roku został po raz pierwszy zaobserwowany w Polsce, w Bieszczadach.

Według czerwonej listy pszczół Europy należy do gatunków najmniejszej troski.

Nazwa

Łacińska nazwa gatunkowa pochodzi od greckiego słowa αίμα oznaczającego krew i nawiązuje do ubarwienia zakończenia odwłoka tego gatunku.

Przypisy

↑ Bombus haematurus – Trzmiel ciepluszek* [online], Insektarium, 8 sierpnia 2024 [dostęp 2026-10-12] .
1 2 3 PierreP. Rasmont PierreP. i inni, Climatic Risk and Distribution Atlas of European Bumblebees, wyd. First published, BioRisk Special issue, Sofia: Pensoft, 2015, ISBN 978-954-642-769-4 [dostęp 2024-08-05] .
1 2 3 PierreP. Rasmont PierreP., GuillaumeG. Ghisbain GuillaumeG., MichaëlM. Terzo MichaëlM., Bumblebees of Europe: and neighbouring regions, Hymenoptera of Europe, Verrières-le-Buisson: NAP éditions, 2021, ISBN 978-2-913688-38-4 [dostęp 2024-08-05] .
1 2 SzymonS. Czyżewski SzymonS., JustynaJ. Kierat JustynaJ., KrystianK. Zapotoczny KrystianK., First record of Bombus haematurus Kriechbaumer, 1870 (Hymenoptera: Apidae) in Poland, www.ingentaconnect.com, grudzień 2023, DOI: 10.3409/azc.67.02 [dostęp 2024-08-05] (ang.).
1 2 ErwinE. Scheuchl ErwinE., WolfgangW. Willner WolfgangW., Taschenlexikon der Wildbienen Mitteleuropas: alle Arten im Porträt, Wiebelsheim: Quelle & Meyer Verlag, 2016, ISBN 978-3-494-01653-5 [dostęp 2024-08-05] .
↑ PaoloP. Biella PaoloP. i inni, Northwestward range expansion of the bumblebee Bombus haematurus into Central Europe is associated with warmer winters and niche conservatism, „Insect Science”, 28 (3), 2021, s. 861–872, DOI: 10.1111/1744-7917.12800, ISSN 1672-9609 [dostęp 2024-08-05] (ang.).
↑ DenisD. Michez DenisD. i inni, Measuring the pulse of European biodiversity using the Red List. European Red List of Bees, Bruksela: Publications Office of the European Union, 2026, s. 104, DOI: 10.2779/521877, ISBN 978-92-68-18372-4 .

[1] Bombus haematurus – Trzmiel ciepluszek* [online], Insektarium, 8 sierpnia 2024 [dostęp 2026-10-12] .

[:0-2] 1 2 3 PierreP. Rasmont PierreP. i inni, Climatic Risk and Distribution Atlas of European Bumblebees, wyd. First published, BioRisk Special issue, Sofia: Pensoft, 2015, ISBN 978-954-642-769-4 [dostęp 2024-08-05] .

[:1-3] 1 2 3 PierreP. Rasmont PierreP., GuillaumeG. Ghisbain GuillaumeG., MichaëlM. Terzo MichaëlM., Bumblebees of Europe: and neighbouring regions, Hymenoptera of Europe, Verrières-le-Buisson: NAP éditions, 2021, ISBN 978-2-913688-38-4 [dostęp 2024-08-05] .

[:2-4] 1 2 SzymonS. Czyżewski SzymonS., JustynaJ. Kierat JustynaJ., KrystianK. Zapotoczny KrystianK., First record of Bombus haematurus Kriechbaumer, 1870 (Hymenoptera: Apidae) in Poland, www.ingentaconnect.com, grudzień 2023, DOI: 10.3409/azc.67.02 [dostęp 2024-08-05] (ang.).

[:3-5] 1 2 ErwinE. Scheuchl ErwinE., WolfgangW. Willner WolfgangW., Taschenlexikon der Wildbienen Mitteleuropas: alle Arten im Porträt, Wiebelsheim: Quelle & Meyer Verlag, 2016, ISBN 978-3-494-01653-5 [dostęp 2024-08-05] .

[6] PaoloP. Biella PaoloP. i inni, Northwestward range expansion of the bumblebee Bombus haematurus into Central Europe is associated with warmer winters and niche conservatism, „Insect Science”, 28 (3), 2021, s. 861–872, DOI: 10.1111/1744-7917.12800, ISSN 1672-9609 [dostęp 2024-08-05] (ang.).

[7] DenisD. Michez DenisD. i inni, Measuring the pulse of European biodiversity using the Red List. European Red List of Bees, Bruksela: Publications Office of the European Union, 2026, s. 104, DOI: 10.2779/521877, ISBN 978-92-68-18372-4 .