Turzysk

Turzysk
Турійськ
Ilustracja
polski cmentarz
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Ukraina

Obwód

 wołyński

Rejon

kowelski

Powierzchnia

8,74 km²

Wysokość

180–190 m n.p.m.

Populacja (2024)

 

• liczba ludności

5432

Nr kierunkowy

+380 3363

Kod pocztowy

44800

Tablice rejestracyjne

AC

Położenie na mapie hromady Turzysk
Mapa konturowa hromady Turzysk, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Turzysk”
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa konturowa Ukrainy, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Turzysk”
Położenie na mapie obwodu wołyńskiego
Mapa konturowa obwodu wołyńskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Turzysk”
Położenie na mapie rejonu kowelskiego
Mapa konturowa rejonu kowelskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Turzysk”
Ziemia51°05′18″N 24°31′28″E/51,088333 24,524444
Multimedia w Wikimedia Commons

Turzysk (ukr. Турійськ) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie i stolica rejonu w obwodzie wołyńskim na Wołyniu. 5432 mieszkańców (stan na 2 stycznia 2024).

Znajduje się tu stacja kolejowa Turzysk, położona na linii Lwów – Sapieżanka – Kowel.

Do 2020 w rejonie turzyskim.

Historia

Nazwa miejsca wspomniana w kontekście zmagań panujących na Włodzimierzu z Jaćwingami W XVI w. miejscowość należała do Sanguszków. Hetman polny Roman Sanguszko spełniając ostatnią wolę żony nakazał w swym testamencie z 1571 r. wybudować tam przycerkiewny szpital. Zapis ten zrealizowała jego matka księżna Hanna Zbaraska. Następnie Turzysk należał do Zasławskich, Lubomirskich i Stadnickich. W 1731 miał tu miejsce ślub Józefa Kantego Ossolińskiego z Teresą Stadnicką, po którym miejscowość przeszła w posiadanie Ossolińskich, a na początku XIX w. Moszyńskich. W 1759 król Polski August III Sas nadał prawo magdeburskie. W 1908 otwarto w Turzysku stację kolejową na trasie łączącej Jarosław i Kowel.

Prywatne miasto szlacheckie położone było w XVI wieku w województwie wołyńskim.

Tablica upamiętniająca polskich żołnierzy poległych w I i II wojnie światowej oraz Polaków pomordowanych w 1943

W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Turzysk w województwie wołyńskim. 70% mieszkańców stanowili Żydzi (w liczbie 1173 w 1921 roku).

II wojna światowa

Od września 1939 r. pod okupacją sowiecką a od 28 czerwca 1941 r. pod okupacją niemiecką. Wiosną 1942 r. Niemcy utworzyli w Turzysku getto dla ludności żydowskiej, zlikwidowane 10 września 1942 r. 1512 Żydów rozstrzelano w dawnej kopalni piasku koło żydowskiego cmentarza. Zbrodni dokonało Sicherheitsdienst oraz ukraińscy policjanci, w tym ze 103. batalionu z Maciejowa. W połowie 1943 roku miasteczko opustoszało – Polacy w obawie przed UPA wyjechali do Kowla lub Zasmyk, natomiast Ukraińcy opuścili miejscowość spodziewając się niemieckiego odwetu za zabicie komendanta policji. W lipcu 1943 r. Turzysk przejściowo opanowała UPA.

20 marca 1944 r. pododdziały 27 Dywizji Piechoty AK współdziałając z Armią Czerwoną w ramach akcji „Burza” wyzwoliły Turzysk. Informacja o tym wydarzeniu została przekazana drogą radiową rządowi londyńskiemu i pojawiła się w komunikatach aliantów, wywołując niezadowolenie na Kremlu. Władze sowieckie wydały w tej sprawie dementi, całkowicie zaprzeczając istnieniu oddziałów polskich podległych prawowitym władzom RP, walczących z Niemcami na terenach zajmowanych przez Sowietów. W kwietniu 1944 w wyniku niemieckiego kontruderzenia Turzysk ponownie znalazł się w rękach niemieckich. Armia Czerwona ostatecznie zajęła Turzysk w lipcu 1944.

Zabytki

Urodzeni

Miasta partnerskie

Przypisy

  1. ↑ ПАСПОРТ станом на 02 січня 2024 р. Турійської територіальної громади, (центр – Турійськ) (pdf). rada.info. [dostęp 2024-11-21]. (ukr.).
  2. ↑ Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX "Про утворення та ліквідацію районів" [online], Офіційний вебпортал парламенту України [dostęp 2023-03-12] (ukr.).
  3. ↑ The Ukrainian Week [online], ukrainianweek.com [dostęp 2017-11-27] (ang.).
  4. ↑ „Archiva Ukraini”, nr 4-6, 1996, nr 2, s. 32.
  5. ↑ Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 164.
  6. 1 2 Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945, t. 1, Warszawa: „von borowiecky”, 2000, s. 390, ISBN 83-87689-34-3, OCLC 749680885.
  7. 1 2 Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6 s.991
  8. ↑ Grzegorz Motyka, Od rzezi wołyńskiej do akcji „Wisła”. Konflikt polsko-ukraiński 1943-1947, Kraków 2011, ISBN 978-83-08-04576-3, s. 194
  9. ↑ Władysław Filar, Działania 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej. Część 2, Warszawa, 2011, s.38 pdf
  10. ↑ Ołeksandr Androszczuk: ТУРІЙСЬК, МІСТО ВОЛИНСЬКОЇ ОБЛ.. resource.history.org.ua. [dostęp 2025-11-19]. (ukr.).
  11. ↑ Wnuk Stanisława Augusta – nowe sensacje (dla dorosłych) | Minakowski.pl [online], minakowski.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
  12. ↑ Turzysk. [dostęp 2013-09-10].

Bibliografia

Linki zewnętrzne