Dolar amerykański

Dolar amerykański
United States dollar
Ilustracja
Banknoty obiegowe
Kod ISO 4217

USD

Symbol

$ – dolar
¢ – cent

Państwo

 Stany Zjednoczone
 Brytyjskie Wyspy Dziewicze
 Bonaire, Sint Eustatius i Saba
 Ekwador
 Mikronezja
 Palau
 Panama
 Portoryko
 Salwador
 Timor Wschodni
 Turks i Caicos
 Wyspy Marshalla
 Mariany Północne

Lata w obiegu

1792–obecnie

Bank centralny

Federal Reserve System

Mennica

United States Mint

Poziom inflacji

8,6% w USA, 2022

Podział

100 centów = 1 dolar amerykański

Banknoty

1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 ($) – obiegowe
500, 1000, 5000, 10 000 ($) – nie są już emitowane, nadal są środkami płatniczymi
100 000 ($) – używany tylko w transakcjach wewnątrzrządowych

Monety

1$ (rzadko używana)
1, 5, 10, 25, 50 (¢)

Multimedia w Wikimedia Commons

Dolar amerykański (ang. United States dollar, skrót międzynarodowy – USD) – oficjalna waluta Stanów Zjednoczonych, amerykańskich terytoriów zależnych, a także kilkunastu innych państw i terytoriów, w tym: Mikronezji, Palau, Wysp Marshalla, Panamy, Ekwadoru (od 2000), Salwadoru (od 2001), Timoru Wschodniego, Turks i Caicos, Bonaire, Saby i Sint Eustatius (od 2011). Jeden dolar amerykański dzieli się na sto centów amerykańskich. Zapisuje się go za pomocą symbolu $.

Talarem/dolarem określano początkowo powszechnie jedną uncję srebra w postaci monety bitej przez czeskiego hrabiego Schlicka w XVI wieku. Schlick mieszkał w Dolinie Joachima, po niemiecku nazywanej Joachimsthal. Monety hrabiego zyskały wielkie uznanie dzięki precyzji wykonania i czystości i były powszechnie nazywane „Joachimsthalers”, a później „talarami”. Nazwa „dolara” pochodzi od „talara”. Od 1861 roku można używać każdego kiedykolwiek wyemitowanego znaku pieniężnego w USA, jednak banknoty ze starszą datą emisji są rzadko spotykane.

Wartość dolara oparta była na parytecie złota. Parytet przyjęty w 1900 roku wynosił 20,67 dolara, a przyjęty w 1934 roku 35 dolarów za uncję. Od 1933 roku zniesiono wymienialność dolara na złoto dla własnych obywateli. W 1971 roku USA wycofały się z tego parytetu. W 1972 roku uncja złota osiągnęła cenę 42 dolarów. W 1973 r. USA całkowicie odeszły od powiązania wartości dolara ze złotem – odtąd dolar stał się walutą płynną. Plany zniesienia rezerwy złota, ogłoszone przez prezydenta Richarda Nixona w 1971 roku, doprowadziły do powstania Partii Libertariańskiej, która obok powstałej później Partii Konstytucyjnej jest jedną z sił politycznych w USA, które dążą do przywrócenia oparcia na kruszcach szlachetnych, uważając, iż brak pokrycia w złocie lub srebrze jest niezgodny z Artykułem I paragraf 10 Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Znaczna część członków ruchu Boston TEA Party również nawołuje do przywrócenia parytetu złota.

Nominały

Banknoty obiegowe

Wizerunek Opis
Awers Rewers Nominał Awers Rewers
$1 George Washington Wielka Pieczęć Stanów Zjednoczonych
$2* Thomas Jefferson Obraz Deklaracja Niepodległości(inne języki) Johna Trumbulla
 $5 Abraham Lincoln Mauzoleum Lincolna
$10 Alexander Hamilton Departament Skarbu
$20 Andrew Jackson Biały Dom
$50 Ulysses Grant Kapitol
$100 Benjamin Franklin Independence Hall
* Banknot rzadko spotykany

Monety obiegowe

Wizerunek Opis
Rewers Awers Nominał Rewers Awers
1¢ (penny) Abraham Lincoln Union Shield
5¢ (nickel) Thomas Jefferson Monticello
10¢ (dime) Franklin Delano Roosevelt pochodnia, gałąź oliwna, gałąź dębu
25¢ (quarter) George Washington różne wizerunki okolicznościowe
50¢ (half)* John F. Kennedy Pieczęć Prezydenta Stanów Zjednoczonych
$1* różne wizerunki okolicznościowe różne wizerunki okolicznościowe
* Moneta rzadko spotykana w powszechnym obiegu

Surowce

Papier, na którym są drukowane amerykańskie banknoty, składa się z około 75% bawełny, około 25% lnu oraz kilku ściśle tajnych składników.

Spadek wartości dolara

Wykres U.S. Consumer Price Index 1913–… (oficjalnego indeksu cen konsumpcyjnych)
Wartość nabywcza 1 dolara amerykańskiego w porównaniu do 1774
 Rok   Odpowiednik  siły nabywczej
1774 1,00 $
1780 0,59 $
1790 0,89 $
1800 0,64 $
1810 0,66 $
1820 0,69 $
1830 0,88 $
1840 0,94 $
1850 1,03 $
1860 0,97 $
1870 0,62 $
1880 0,79 $
1890 0,89 $
1900 0,96 $
1910 0,85 $
1920 0,39 $
1930 0,47 $
1940 0,56 $
1950 0,33 $
1960 0,26 $
1970 0,20 $
1980 0,10 $
1990 0,06 $
2000 0,05 $
2007 0,04 $
2008 0,04 $
2009 0,04 $
2010 0,035 $
2011 0,034 $

Mimo że oficjalnie każdy dolar amerykański, wyprodukowany od początku istnienia tej waluty, pozostaje legalnym środkiem płatniczym w USA, to wartość dolara generalnie spada, patrząc zwłaszcza w szerszym horyzoncie czasowym.

Aczkolwiek zamiana na pieniądz fiducjarny w 1971 (ze zniesieniem wymiany na kruszec), pokazuje mniejszy spadek siły nabywczej pieniądza fiducjarnego do analogicznego spadku tego samego pieniądza w stosunku do kruszcu. W 1972 1 uncja miała wartość 42,74 dolara. W 2012 wartość 1 uncji złota to 1692,40 dolara. Co oznacza wartość 1 dolara w kruszcu na ok. 0,025 dolara z 1972. Zgodnie z wartościami odpowiednika siły nabywczej 1 dolar z 2011 roku jest to 0,034 dolara z 1774, a dolar z roku 1970 to 0,20 dolara z 1774. Spadek fiducjarnego jest ok. 6 razy, a w stosunku do kruszcu 40 razy.

W XXI wieku na spadek wartości dolara wpływ ma zmniejszanie rezerw walutowych w tej walucie przez Rosję oraz inne kraje, a także przejście z dolara na inne waluty przy rozliczaniu transakcji za ropę naftową przez kilka krajów (m.in. Iran, Chiny, Wenezuela).

Monety historyczne i obecnie produkowane

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ Dla określania jednostek wagowych złota stosuje się tzw. „uncje trojańskie” lub „aptekarskie”; 1 uncja trojańska to ≈31,1035 g. Zob. Piotr Stanisławski: 10 rzeczy, których nie wiesz o… złocie. [w:] „Przekrój” [on-line]. Wirtualna Polska, 27 października 2008. [dostęp 2008-10-28]. (pol.).

Przypisy

  1. ↑ Inflacja według CIA. [dostęp 2013-08-13]. (ang.).
  2. ↑ Murray Rothbard, Złoto, banki, ludzie – krótka historia pieniądza (What Has Government Done to Our Money), Fijorr Publishing (pdf), s. 39.
  3. ↑ Paragraf ten zabrania m.in. wprowadzania do obiegu pieniędzy papierowych (bills of credit) przez poszczególne stany. Początkowo, w sprawie Hepburn v. Griswold (1870) Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych uznał, że zakaz ten obejmuje także władze federalne (Konstytucja w art. I paragraf 8 dozwala Kongresowi na bicie monet, pomija banknoty), jednak w sprawie Konx v. Lee (1871) orzekł przeciwnie, iż skoro zakazem wprowadzania banknotów objęte są władze stanowe, zatem o takim ograniczeniu rządu federalnego Konstytucja milczy. (Supreme Court Declares Greenbacks Legal in Knox v Lee).
  4. ↑ Czy dolary USA drukowane są na papierze?, banknoty24.pl, 3 grudnia 2015 [dostęp 2019-07-04] [zarchiwizowane 2019-07-04] (pol.).
  5. ↑ Indeks dolara amerykańskiego I USD Index – Investing.com [online], Investing.com Polska [dostęp 2019-07-04] (pol.).
  6. ↑ Jan Dworek: Prawo finansowe i finanse publiczne (treść wykładu). 2008. [dostęp 2012-09-09].
  7. ↑ Rosja zmniejsza rezerwy w dolarach do 22 proc.

Linki zewnętrzne