Villa Manin w Passariano (wł.Villa Manin di Passariano) – monumentalna barokowa willa wenecka położona w miejscowości Passariano, będącej częścią gminy Codroipo, w regionie Friuli-Wenecja Julijska we Włoszech. Rezydencja należała do rodu Manin i była wiejską siedzibą Ludovica Manina, ostatniego doża Wenecji. Obecnie jest własnością władz regionalnych i pełni funkcję ośrodka wystawienniczego oraz kulturalnego.
Zespół obejmuje główny korpus pałacowy, rozległy dziedziniec honorowy, półkoliste eksedry, skrzydła gospodarcze, kaplicę św. Andrzeja oraz park o powierzchni około 18 ha. Łączna powierzchnia zabudowy wynosi około 8500 m².
Historia
Powstanie rezydencji
Rodzina Manin nabywała dobra ziemskie w okolicach Passariano od XVI wieku. Pierwszą większą rezydencję wiejską wzniesiono dla Antonia Manina około połowy XVII wieku. Budynek stanowił centrum rozległego gospodarstwa obejmującego pola uprawne, młyny, piece, papiernie i zakłady przetwarzające produkty rolne.
Pod koniec XVII wieku Ludovico I i Francesco IV Manin rozpoczęli rozbudowę założenia przy udziale architekta Giuseppe Benoniego(inne języki). W pierwszej połowie XVIII wieku rezydencję przekształcono w reprezentacyjny kompleks odpowiadający pozycji jednego z najbogatszych rodów Republiki Weneckiej.
Najważniejszy etap prac prowadził Domenico Rossi(inne języki). Zaprojektował on prostokątny dziedziniec, określany jako Piazza Quadra, ukończony w 1707 roku, oraz założenie półkolistej Piazza Tonda z monumentalnymi eksedrami, powstałe około 1718 roku. Ich forma nawiązywała do kolumnady placu św. Piotra w Rzymie.
W latach 30. XVIII wieku Giovanni Ziborghi podwyższył boczne skrzydła gospodarcze. Około połowy stulecia Giorgio Massari przekształcił centralną część budynku i zaprojektował belweder wieńczący główną fasadę. Dodatek ten miał poprawić proporcje wydłużonego korpusu pałacu i podkreślić jego reprezentacyjny charakter.
Ludovico Manin i Napoleon
Villa Manin była wiejską rezydencją Ludovica Manina, wybranego w 1789 roku ostatnim dożą Republiki Weneckiej. Po upadku republiki w 1797 roku budynek został zajęty przez wojska francuskie. Od 27 sierpnia do 22 października 1797 roku mieszkał w nim Napoleon Bonaparte, do którego dołączyła Józefina de Beauharnais.
W rezydencji prowadzono negocjacje pokojowe między Francją a monarchią habsburską. Dnia 17 października 1797 roku Napoleon i austriacki pełnomocnik Johann Ludwig von Cobenzl podpisali tu pokój w Campo Formio. Nazwa traktatu pochodzi od pobliskiego Campoformido, mimo że ostateczne spotkanie i podpisanie dokumentu odbyły się w Villa Manin.
XIX i XX wiek
W XIX wieku rodzina zachowała rezydencję i modernizowała związane z nią gospodarstwo. Przekształcano również park, którego regularną kompozycję stopniowo zastąpiono założeniem krajobrazowym. Prace prowadził m.in. Giannantonio Selva, a w 1863 roku Pietro Quaglia nadał części ogrodu charakter romantycznego parku angielskiego.
Podczas I wojny światowej w rezydencji działał szpital wojskowy, a po bitwie pod Caporetto ulokowano w niej sztaby cesarza Karola I i cesarza niemieckiego Wilhelma II. W latach 1940–1943 budynek służył jako miejsce przechowywania dzieł sztuki ewakuowanych z Friuli i Istrii. Następnie zajmowały go wojska niemieckie, a po zakończeniu wojny oddziały alianckie.
Postępujący rozpad rodzinnego majątku i wysokie koszty utrzymania doprowadziły w XX wieku do pogorszenia stanu zespołu. W 1961 roku kompleks został wywłaszczony na rzecz instytucji Ente Ville Venete, która rozpoczęła jego restaurację. W 1969 roku budynki i park przejął region autonomiczny Friuli-Wenecja Julijska. Rezydencję udostępniono publiczności w związku z wystawą poświęconą Giovanniemu Battiście Tiepolowi, otwartą w 1971 roku.
Architektura
Założenie ma osiową kompozycję, której centrum stanowi wydłużony korpus główny. Od strony wejścia poprzedzają go dwa reprezentacyjne place: prostokątny dziedziniec honorowy oraz półkolista przestrzeń otoczona eksedrami. Rozległe skrzydła boczne, pierwotnie związane z gospodarczą funkcją posiadłości, łączą rezydencję z otoczeniem i podkreślają monumentalną skalę całego kompleksu.
Fasadę głównego korpusu porządkują regularnie rozmieszczone okna oraz centralna część wejściowa. Nad nią wznosi się belweder zaprojektowany przez Giorgia Massariego, otwarty pięcioma oknami od strony dziedzińca i pięcioma od strony parku. Budowlę wieńczą balustrady, figury i trójkątny fronton.
We wnętrzach zachowały się reprezentacyjne sale z dekoracją malarską i sztukatorską. W 1708 roku francuski malarz Louis Dorigny wykonał w jednej z sal fresk Triumf Wiosny oraz alegorie Miłości, Chwały, Bogactwa i Obfitości. Dekorację uzupełniają sceny mitologiczne wykonane w technice monochromatycznej na złotym tle.
Kaplica św. Andrzeja
Do północnego skrzydła zespołu przylega kaplica św. Andrzeja, wzniesiona według projektu Domenica Rossiego. Jej fasada nawiązuje w pomniejszonej formie do rozwiązań zastosowanych w kościele San Stae w Wenecji. Kaplica służyła zarówno rodzinie Manin, jak i mieszkańcom Passariano, którzy wchodzili do niej od strony zewnętrznej.
Wyposażenie kaplicy i przylegającej zakrystii obejmuje ołtarze oraz płaskorzeźby wykonane przez Giuseppe Torrettiego(inne języki). Dekorację stiukową przypisuje się Abbondiemu Staziowi. Rodzina właścicieli mogła przechodzić do kaplicy bezpośrednio z górnych kondygnacji rezydencji za pomocą krytych korytarzy.
Park
Za pałacem rozciąga się park o powierzchni około 18 ha. Jego pierwotne założenie obejmowało regularne aleje, labirynty, zbiorniki wodne, oranżerie, lodownie, wiszące ogrody, loggie i niewielkie budowle dekoracyjne. Za rozwój ogrodu odpowiadał m.in. Giovanni Ziborghi, zarządzający posiadłością Maninów.
W XIX wieku Giannantonio Selva i Pietro Quaglia częściowo przekształcili ogród w park krajobrazowy. Powstały rozległe grupy drzew, polany i niewielkie stawy. Zachowano przy tym część wcześniejszych elementów regularnego założenia barokowego.
Współczesne wykorzystanie
Villa Manin jest zarządzana przez ERPAC – regionalną instytucję zajmującą się dziedzictwem kulturowym Friuli-Wenecji Julijskiej. W pomieszczeniach pałacu odbywają się wystawy sztuki, ekspozycje historyczne, konferencje i wydarzenia edukacyjne. Dziedzińce i park są wykorzystywane podczas koncertów, przedstawień teatralnych i imprez plenerowych.
W części wnętrz urządzono ekspozycję poświęconą pobytowi Napoleona i podpisaniu pokoju w Campo Formio. Zachowano również kolekcję zabytkowych powozów oraz pomieszczenia z historycznymi freskami i wyposażeniem.
45°56′58″N 13°00′44″E/45,949444 13,012222
