Waffenfarbe

Waffenfarbe (z niem. „barwa broni”) – system kolorystycznego oznaczania rodzaju wojsk, służb lub specjalizacji żołnierzy w siłach zbrojnych Niemiec, stosowany od początku XX wieku. Choć termin „barwy broni” obowiązuje w siłach zbrojnych większości państw na świecie, tak Waffenfarbe odnosi się ściśle do Niemiec (i Austrii), obowiązujący w ich formacjach Reichswehry (1919–1935), Wehrmachtu (1935–1945) i Bundeswhery (od 1955), a więc w piechocie (Reichsheer 1919–1935, Heer od 1935), w Marynarce Wojennej (Reichsmarine 1919–1935, Kriegsmarine 1935–1945, Volksmarine 1956–1990, Bundesmarine od 1955) i siłach powietrznych (Luftwaffe od 1935).

Waffenfarbe ma postać charakterystycznych kolorów umieszczanych na różnych częściach munduru, m.in.:

patkach kołnierzowych (Kragenspiegel),
naramiennikach,
lampasach spodni,
wypustkach (Paspeln),
otokach czapek (np. Feldmutze, Schirmmütze).

Waffenfarbe używane przez Deutsches Heer (1871–1919)

Armia Cesarstwa Niemieckiego (Deutsches Heer) nie stosowała Waffenfarbe w celu odróżnienia swoich wojsk (termin ten jeszcze nie istniał), wyjątek stanowiła kawaleria.

Korpusy i regimenty		Barwy
I, II, IX, X, XII, i I Bawarski 1. i 5. Gwardii Piechoty; 1. i 5. Grenadierów Gwardii; 109.,110.,116. pułk piechoty		Biały
III, IV, XI, XIII, XV, XIX, II Bawarski 22. Gwardii Piechoty; 2. Grenadierów Gwardii; 11. batalion 89 Grenadierów; 111.,115.,168.,169.,171.,172. pułk piechoty		Czerwony
V, VI, XVI, XVII, III korpus Bawarski 33. Gwardii Piechoty; 3. Grenadierów Gwardii; Gwardii Fizylierów; 112.,118.,142. pułk piechoty		Żółty
VII, VIII, XVIII, XX korpusy 44. Gwardii Piechoty; 4. Grenadierów Gwardii; 40.,113.,145.,170. pułk piechoty		Niebieski
XXI korpus 114 pułk piechoty		Zielony

Rozróżnienie rodzaju służby dokonywane było za pomocą kolorów na mundurach, w szczególności poprzez wypustki na kołnierzach i mankietach. Stosowano jedynie kilka barw: czerwony (standardowy) dla piechoty, czarny dla wojsk inżynieryjnych i technicznych oraz zielony dla jednostek Jäger (strzelców). Dodatkowe oznaczenia umieszczano na opasce czapki polowej (Feldmütze).

W 1915 roku wprowadzono nowe przepisy, które uprościły wcześniejsze wzory mundurów oraz wprowadziły wczesną formę Waffenfarbe dla różnych rodzajów służby. Mimo to, niektóre tradycyjne oznaczenia charakterystyczne dla regimentów zostały zachowane.

Rodzaje sił zbrojnych lub Pułków	Barwy
Piechota	Biały
Jäger (strzelcy/lekka piechota)	Zielony
Oficerowie Artyleria polowa Ułani	Czerwony
Artyleria ciężka	Złoty
Dragoni	Chabrowy błękit
Saperzy (Inżynierzy wojskowi)	Black
Jednostki wsparcia	Niebieski
Łączność Siły powietrzne Jednostki kolejowe	Szary

Waffenfarbe używane przez Reichswehrę (1919–1935)

Po utworzeniu Reichswehry w 1919 roku, w wyniku ograniczeń narzuconych Traktatem Wersalskim, Niemcy przeszły do bardziej zunifikowanego systemu umundurowania. W 1921 roku wprowadzono po raz pierwszy oficjalnie określenie Waffenfarbe, które miało służyć do szybkiej identyfikacji formacji żołnierza bez potrzeby odwoływania się do pełnych insygniów jednostki.

Wojska Lądowe

Typ pułku lub batalionu	Barwy
Oficerowie Artyleria Służby Uzbrojenia	Szkarłatny
Korpus Sztabowy Reichswehry Służby Weterynaryjne	Karmazynowy
Piechota	Biały
Jednostki Zmotoryzowane	Różowy
Łączność	Jasny brąz
Kawaleria	Złoty
Jäger (strzelcy/lekka piechota)	Zielony
Transport Konny	Jasny niebieski
Służba Medyczna	Ciemny niebieski
Saperzy (inżynierzy wojskowi)	Czarny

Reichsmarine

W odróżnieniu od Reichsheer (wojsk lądowych), Reichsmarine stosowała mniej zróżnicowany system barw ponieważ marynarze nosili w większości jednolite granatowe lub białe mundury, a barwy służbowe były wykorzystywane głównie w stopniach podoficerskich i oficerskich – w postaci kolorowych obszyć, sznurów i literek specjalizacji na pagonach lub rękawach.

Waffenfarbe w Wehrmachcie (1935–1945)

Heer

Barwy Reichswehry były identyczne z tymi stosowanymi w Wehrmachcie.

Jednostki, funkcje	Barwy
Oficerowie/Generalicja Artyleria Artyleria szturmowa (Sturmgeschütze) Cieżka artyleria przeciwlotnicza	Czerwony (Hochrot)
	Czerwony (Hochrot)
Kriegsministerium (późniejsze OKW) Oficerowie korpusu sztabu generalnego Służby weterynaryjne	Karmazynowy (Karmesinrot)
Kapelani	Fioletowy
Jednostki chemiczne Jednostki rakietowe Sądownictwo	Bordowy (Bordo, bordeauxrot(inne języki))
Piechota Piechota zmotoryzowana Strzelcy krajowi (Landesschützen) Lekka obrona przeciwlotnicza	Biały
Wojska Pancerne (Panzertruppe) Korpus zmotoryzowany (od 1942)	Różowy
Łączność	Żółty
Łączność	Jasny brąz (do 1937)
Kawaleria Oddziały zmotoryzowanego zwiadu z tradycjami kawalerii Zwiad	Złoty
Żandarmeria polowa Rekrutacja i uzupełnienia (Wehrersatzwesen)	Pomarańczowy
Piechota motocyklowa (Kradschützentruppe)	Miedziany brąz
Grenadierzy pancerni	Zielony
Jäger (strzelcy/lekka piechota) Gebirgsjäger (strzelcy górscy) Skijäger (strzelcy narciarscy)	Jasna zieleń (Hellgrün)
Jednostki transportowe do 1942 (Fahrtruppen) Jednostki zaopatrzeniowe (od 1942) (Nachschubtruppen)	Niebieski
Służby sanitarne/medyczne (Sanitätstruppe)	Ciemny niebieski
Korespondenci wojenni Propagandyści	Jasny szary
Wojska Budowlane (Bautruppen)	Jasny brąz do 1943
Saperzy (Pioniere) Saperzy szturmowi Saperzy pancerni Saperzy forteczni Saperzy kolejowi Jednostki budowlane (od 1943) (Baupioniere)	Black
Główny kolor umundurowania	Feldgrau

Luftwaffe

Troops, unit, appointment	Corps colour	Example		Remark
Generalfeldmarschall (feldmarszałek) Wszystkie stopnie generalskie od Generała brygady (Generalmajor) do Generała pułkownika (Generaloberst)	Biały (Weiß)			Generaloberst
	Biały (Weiß)		Lampasy (bryczesy)
Dywizja „Hermann Göring” Artylerzyści i obrona przeciwlotnicza	Biały (naszywki)			Unterwachtmeister (dosł. Podwachmistrz)
	Głęboka czerwień			Unterwachtmeister (dosł. Podwachmistrz)
Obrona przeciwlotnicza Artyleria	Głęboka czerwień (Tiefrot)			Feldwebel (sierżant) Chorągiew batalionu przeciwlotniczego
Oficerowie w Służbie Sztabu Generalnego (Generalstabsoffiziere)	Karmazynowy (Karmesin)			Pułkownik (w Służbie Sztabu Generalnego)
	Złoty (Goldgelb)	Lampasy
Sadownictwo wojskowe (Militärgerichtsbarkeit)	Fioletowy (Purpur)			Stabsrichter (kapitan)
Kapelani	Fioletowy
Inżynierowie lotnictwa (Fliegeringenieurdienst)	Różowy
Piloci i personel naziemny Fallschirmjäger (jednostki spadochronowe)	Żółty			Oberfeldwebel (sierżant sztabowy) Proporzec lotników
Jednostki radarowe Kontrola lotów	Jasna zieleń (Hellgrün)			Hauptgefreiter (starszy kapral)
Polowe Dywizje Luftawaffe (zmienione na białą barwę pod kontrolą piechoty w 1944)	Butelkowa zieleń (Jägergrün)			Sztandar jednostek
Używany uniwersalnie przez administracje wojskową Luftwaffe (Militärverwaltung)	Ciemna zieleń
Jednostki transportowe(Transporteinheiten) Rezerwy powietrzne (Luftwaffenreserve)	Jasny niebieski (Hellblau)
Jednostki sanitarne (Sanitätstruppe)	Blue (Blau)			Stabsgefreiter (starszy kapral/szeregowy)
Jednostki komunikacji powietrznej(Luftnachrichtentruppe)	Brązowy (Braun)			Major
Korpus Inżynierów – budownictwo (Baupioniere) Korpus Inżynierów – Lotnictwo (Luftwaffen-Pioniere)	Czarny (Schwarz)	N/A		Stabsfeldwebel (starszy podoficer)

Waffenfarbe w Bundeswehrze (od 1955)

W Bundeswehrze Waffenfarbe tak jak poprzednio, pełni funkcję rozpoznawczą i organizacyjną. Żołnierze noszą odpowiednie kolory na naramiennikach mundurów służbowych (tzw. Heeressanzug), co pozwala łatwo zidentyfikować ich specjalność wojskową lub przydział. System ten jest stosowany głównie w Wojskach Lądowych (Heer) oraz w ograniczonym zakresie w innych komponentach Bundeswehry.

Kolorowe berety Żołnierzy są nieco mniej zróżnicowane niż barwy broni. Przynależność do korpusu lub funkcji danego żołnierza wykazywana jest przez odznakę na berecie

Jednostki chemiczne
Artyleria
Policja wojskowa (odpowiednik żandarmerii polowej)
Łączność
Zwiadowcy
Lotnictwo wojsk lądowych (Heeresfliegertruppe)
Logistyka
Piechota zmechanizowana
Orkiestra wojskowa
Siły pancerne
Inżynierowie/saperzy
Jednostki medyczne

Luftwaffe

Niemiecka Luftwaffe (siły powietrzne) używa ograniczonego spektrum kolorów. Choć standardowym kolorem Luftwaffe jest złocistożółty, oficerowie „w służbie Sztabu Generalnego” (im Generalstabsdienst) noszą kolor bordowy, a generałowie – jaskrawoczerwony.

Bundesmarine

Niemiecka Marynarka Wojenna (Bundesmarine) używa różnych emblematów nad paskami stopni na rękawach, aby rozróżnić poszczególne korpusy, zamiast stosowania kolorów funkcyjnych.

Przypisy

↑ Official brochure on Bundeswehr uniforms (niem.) Archived December 27, 2008, at the Wayback Machine (Waffenfarben of the army p. 14, of the air force p. 17).
↑ Jarosław Ruszczak, Mundury niemieckie 1939-1945.
1 2 M1907/10 Feldrock [online], www.kaisersbunker.com [dostęp 2025-07-08] .
↑ Model 1915/16 Bluse [online], www.kaisersbunker.com [dostęp 2025-07-08] .
↑ ThomasT. Nigel ThomasT., The German Army 1914–18, Osprey Publishing, 2003, ISBN 978-1841765673 (ang.).
↑ Jean-PhilippeJ.P. Nasse Jean-PhilippeJ.P., Uniforms of the German Soldier: An Illustrated History from 1870 to the Present Day, Zenith Press, 2009 (ang.).
↑ ErichE. Gröner ErichE., DieterD. Jung DieterD., Die deutschen Kriegsschiffe 1815 – 1945, Bernard & Graefe, Bonn, 1994 (niem.).
↑ John R.J.R. Angolia John R.J.R., Uniforms and Traditions of the German Army: 1933-1945. Vol 3, Hardcover, 1988 (ang.).
↑ StephenS. Bull StephenS., Niemieckie mundury II wojny światowej, Wydawnictwo RM, 2022 (ang. • pol.).
↑ AdolfA. Schlicht AdolfA., John R.J.R. Angolia John R.J.R., Die Luftwaffe (= Die deutsche Wehrmacht – Uniformierung und Ausrüstung. Band 3), Motorbuch-Verlag, Stuttgart, 1999, S. 91–92., ISBN 3-613-02001-7 (ang. • niem.).

[1] Official brochure on Bundeswehr uniforms (niem.) Archived December 27, 2008, at the Wayback Machine (Waffenfarben of the army p. 14, of the air force p. 17).

[2] Jarosław Ruszczak, Mundury niemieckie 1939-1945.

[:0-3] 1 2 M1907/10 Feldrock [online], www.kaisersbunker.com [dostęp 2025-07-08] .

[4] Model 1915/16 Bluse [online], www.kaisersbunker.com [dostęp 2025-07-08] .

[5] ThomasT. Nigel ThomasT., The German Army 1914–18, Osprey Publishing, 2003, ISBN 978-1841765673 (ang.).

[6] Jean-PhilippeJ.P. Nasse Jean-PhilippeJ.P., Uniforms of the German Soldier: An Illustrated History from 1870 to the Present Day, Zenith Press, 2009 (ang.).

[7] ErichE. Gröner ErichE., DieterD. Jung DieterD., Die deutschen Kriegsschiffe 1815 – 1945, Bernard & Graefe, Bonn, 1994 (niem.).

[8] John R.J.R. Angolia John R.J.R., Uniforms and Traditions of the German Army: 1933-1945. Vol 3, Hardcover, 1988 (ang.).

[9] StephenS. Bull StephenS., Niemieckie mundury II wojny światowej, Wydawnictwo RM, 2022 (ang. • pol.).

[10] AdolfA. Schlicht AdolfA., John R.J.R. Angolia John R.J.R., Die Luftwaffe (= Die deutsche Wehrmacht – Uniformierung und Ausrüstung. Band 3), Motorbuch-Verlag, Stuttgart, 1999, S. 91–92., ISBN 3-613-02001-7 (ang. • niem.).