Bandera wojenna Kriegsmarine z lat 1938-1945 | |
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie |
21 maja 1935 |
| Rozformowanie |
22 lipca 1945 |
| Tradycje | |
| Rodowód | |
| Kontynuacja |
Bundesmarine (RFN) |
| Dowódcy | |
| Pierwszy |
Grossadmiral Erich Raeder |
| Ostatni |
Generaladmiral Walter Warzecha |
| Działania zbrojne | |
| hiszpańska wojna domowa, II wojna światowa | |
| Organizacja | |
| Rodzaj sił zbrojnych | |
| Skład |
Flota, Obszar Morza Północnego, Obszar Morza Bałtyckiego, Grupa Marynarki Wschód (1939) |
Kriegsmarine (die Kriegsmarine, rodzaj żeński; niem. tłum. Kriegs – wojenna i Marine – marynarka) – marynarka wojenna III Rzeszy, część sił zbrojnych Niemiec istniejąca w latach 1935–1945 w ramach Wehrmachtu.
Marynarka niemiecka Reichsmarine była wiązana przez limity ilościowe i dotyczące wielkości okrętów, przez Traktat wersalski. Od początku lat 30. XX wieku Niemcy, na fali odrzucania traktatu wersalskiego przystąpiły do rekonstrukcji marynarki wojennej. Zwiększały systematycznie liczbę lekkich jednostek (niszczyciele, torpedowce, kutry torpedowe).
21 maja 1935 marynarka III Rzeszy została przemianowana z Reichsmarine na Kriegsmarine. 18 czerwca 1935 zostało też zawarte brytyjsko-niemieckie porozumienie morskie, w którym ustalono docelową łączną wyporność niemieckich jednostek bojowych na 450 000 t (35% w stosunku do Royal Navy). Porozumienie to przekreśliło ograniczenia nałożone traktatem wersalskim i stało się formalną podstawą do gwałtownego rozwoju ilościowego i jakościowego floty niemieckiej. Od 1935 do wybuchu II wojny światowej zbudowano: 2 okręty liniowe, 3 krążowniki ciężkie, 16 niszczycieli i 28 okrętów podwodnych oraz liczne mniejsze jednostki.
Zgodnie z planem „Z” (od niem. Ziel – cel) Niemcy postawiły na stworzenie wielkiej floty oceanicznej. Plan ten przewidywał: wodowanie do 1944 6 pancerników, do 1943 – 4 ciężkich krążowników i 4 kolejnych do 1945, 4 lekkich krążowników do 1943 i 13 kolejnych do 1948, 2 lotniskowców do 1941 i 2 kolejnych do 1947. Planu tego nie udało się zrealizować z powodu coraz większych trudności ekonomicznych i ciężkich strat ponoszonych przez Kriegsmarine.
Ogółem w czasie II wojny światowej III Rzesza na wodzie straciła: 6 pancerników, 7 krążowników, 27 niszczycieli, 68 torpedowców, 701 okrętów podwodnych i wiele mniejszych jednostek.


Naczelne Dowództwo Kriegsmarine (Oberkommando der Kriegsmarine) utworzono 1 lipca 1935 z Kierownictwa Marynarki Reichswehry (Die Marineleitung der Reichswehr). W 1937 połączono je z Kierownictwem Wojny Morskiej (Die Seekriegsleitung). Do przekształceń doszło w listopadzie 1939 i kwietniu 1944.
| # | Stopień | Dowódca | Okres urzędowania | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| I | Grossadmiral | Erich Raeder | 1 lipca 1935 – 30 stycznia 1943 | |
| II | Grossadmiral | Karl Dönitz | 30 stycznia 1943 – 1 maja 1945 | |
| III | Generaladmiral | Hans-Georg von Friedeburg | 1 – 9 maja 1945 | Popełnił samobójstwo |
| IV | Generaladmiral | Walter Warzecha | 23 maja – 22 lipca 1945 | Desygnowany przez aliantów |
Pod względem organizacyjnym Kriegsmarine dzieliła się na:
Na potrzeby frontu Kriegsmarine formowała tzw. lądowe formacje marynarki wojennej, były one organizowane w bataliony morskie, brygady i dywizje.
Między 1935 a 1945 rokiem nazewnictwo i wygląd oznak stopni parokrotnie zmieniano. Poniżej przedstawiono ostateczną listę stopni z lat 1940-1945.
| # | Stopień | Insygnia na naramienniku |
Insygnia na kołnierzu |
Insygnia na rękawie |
Polski odpowiednik | Uwagi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Matrose | marynarz | ||||
| 2 | Gefreiter | starszy marynarz | zwykle w połączeniu z nazwą specjalności, np. Matrosengefreiter, Signalgefreiter, Maschinengefreiter itp. | |||
| 3 | Obergefreiter | starszy marynarz specjalista | jak pkt 2. | |||
| 4 | Hauptgefreiter | starszy marynarz specjalista | jak pkt 2; minimum 4,5 roku służby; bez możliwości mianowania na stopień podoficerski. | |||
| 5 | Stabsgefreiter | starszy marynarz specjalista | jak pkt 2; minimum 6 lat służby; bez możliwości mianowania na stopień podoficerski. | |||
| 6 | Stabsobergefreiter | starszy marynarz specjalista | jak pkt 2; minimum 8 lat służby; bez możliwości mianowania na stopień podoficerski. | |||
| 7 | Maat | mat | zwykle w połączeniu z nazwą specjalności, np. Bootsmannmaat, Steuermannmaat, Maschinistmaat itp. w jednostkach lądowych marynarki Unteroffizier | |||
| 8 | Obermaat | starszy mat | jak wyżej; w jednostkach lądowych marynarki Unterfeldwebel | |||
| 9 | Feldwebel | brak | brak | bosman | zwykle zastępowany nazwą specjalności, np. Bootsmann, Steuermann, Maschinist itp. | |
| 10 | Stabsfeldwebel | brak | brak | bosman sztabowy | jak pkt 9; nadawany po 12 latach służby w stopniu Feldwebel; bez możliwości mianowania na wyższe stopnie. | |
| 11 | Oberfeldwebel | brak | brak | starszy bosman | jak pkt 9; | |
| 12 | Stabsoberfeldwebel | brak | brak | starszy bosman sztabowy | jak pkt 9; nadawany podoficerom z 13-15-letnim stażem służby. | |
| 13 | Seekadett | brak | brak | podchorąży | w trakcie nauki w szkole oficerskiej | |
| Fähnrich zur See | brak | podchorąży | w trakcie nauki w szkole oficerskiej | |||
| Oberfähnrich zur See | brak | podchorąży | dosłownie "starszy podchorąży"; stopień nadawany absolwentom szkoły oficerskiej przed mianowaniem na pierwszy stopień oficerski | |||
| 14 | Leutnant zur See | brak | podporucznik marynarki | |||
| 15 | Oberleutnant zur See | brak | porucznik marynarki | |||
| 16 | Kapitänleutnant | brak | kapitan marynarki | |||
| 17 | Korvettenkapitän | brak | komandor podporucznik | |||
| 18 | Fregattenkapitän | brak | komandor porucznik | |||
| 19 | Kapitän zur See | brak | komandor | |||
| Kommodore | brak | brak odpowiednika | dosłownie "komodor"; stopień nadawany komandorom na stanowiskach dowódców zespołów okrętów; brak oficjalnego odpowiednika w wojskach lądowych i lotnictwie; jedynym równorzędnym stopniem w niemieckich siłach zbrojnych był używany w Waffen-SS Oberführer. | |||
| 20 | Konteradmiral | brak | kontradmirał | |||
| 21 | Vizeadmiral | brak | wiceadmirał | |||
| 22 | Admiral | brak | admirał floty | |||
| 23 | Generaladmiral | brak | admirał | dosłownie "generał-admirał" | ||
| 24 | Grossadmiral | brak | brak odpowiednika | dosłownie "wielki admirał"; stopień ten otrzymali tylko Erich Raeder i Karl Dönitz |

Oznaki służb i specjalności noszone na naramiennikach:
Wojska Kriegsmarine nosiły mundury granatowe ze złocistym oporządzeniem (guziki, szamerunek, akselbanty itd.). Od 1934 r. na czapkach i na lewej piersi munduru miały być noszone nazistowskie Parteiadlery, były one złociste u oficerów, a u niższych rangą żółte. Dodatkowo na czapkach marynarskich na otoku znajdowała się wstęga z gotyckim napisem Kriegsmarine.