Wanda Telakowska

Wanda Telakowska
Data i miejsce urodzenia	20 kwietnia 1905 ; Sosnowiec
Data i miejsce śmierci	15 stycznia 1985 ; Warszawa
Narodowość	polska
Alma Mater	Szkoła Sztuk Pięknych w Warszawie
Dziedzina sztuki	plastyka
	Multimedia w Wikimedia Commons

Wanda Telakowska (ur. 20 kwietnia 1905 w Sosnowcu, zm. 15 stycznia 1985 w Warszawie) – polska artystka sztuk plastycznych, organizatorka polskiego wzornictwa przemysłowego, profesor nadzwyczajny.

Życiorys

Córka Edmunda (1867–1937) i Marii ze Śniechowskich (1878–1949). Miała siostrę Barbarę, po mężu Chojecką (1906–2003), plastyczkę, projektantkę galanterii skórzanej. W warszawskim Gimnazjum im. Cecylii Plater-Zyberkówny uczyła się m.in. pod kierunkiem Stanisława Noakowskiego. Po maturze w 1923 rozpoczęła studia malarstwa i grafiki w Szkole Sztuk Pięknych, m.in. u prof. Edmunda Bartłomiejczyka. Studia ukończyła w 1932. W 1935 otrzymała złoty medal na konkursie we Florencji. W 1937 otrzymała złoty medal za drzeworyt Karuzela na Międzynarodowej Wystawie Sztuka i Technika w Życiu Współczesnym w Paryżu. Była zaprzyjaźniona z pisarzami: Jarosławem Iwaszkiewiczem, Antonim Słonimskim i Ireną Krzywicką.

W okresie okupacji niemieckiej pracowała jako nauczycielka liternictwa i technik reklamy w liceum handlowym im. Roeslerów. W pierwszych latach powojennych wraz z Marią Skoczylas-Leszczyńską organizowała Biuro Nadzoru Estetyki Produkcji, z którego powstał w październiku 1950 Instytut Wzornictwa Przemysłowego (IWP) z siedzibą w Warszawie przy ul. Świętojerskiej 3/5. W lipcu 1957 na wniosek Rady Naukowej Instytutu Wzornictwa Centralna Komisja Kwalifikacyjna dla Pracowników Nauki przyznała jej tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego. 1 października 1968 została zmuszona do opuszczenia stanowiska dyrektora Instytutu Wzornictwa Przemysłowego. Pozostała w Instytucie na stanowisku kierownika zespołów projektowych.

W 1977 doprowadziła do przekazania kolekcji wzorcowni IWP Muzeum Narodowemu w Warszawie.

W ostatnich latach życia utraciła wzrok. Zmarła w Warszawie, pochowana na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 188-1-9).

Nagrody

Nagroda im. Oskara Kolberga (1977)
Nagroda Prezesa Rady Ministrów z dziedziny plastyki II stopnia za całokształt twórczości i działalności w dziedzinie wzornictwa przemysłowego (1979)

Upamiętnienie

W 2011 ulicy w dzielnicy Śródmieście w Warszawie nadano nazwę Wandy Telakowskiej.
W 2016 powstał mural autorstwa Radka Skrzypczaka poświęcony Wandzie Telakowskiej, na podstawie drzeworytu Kajaki Wandy Telakowskiej, który znajduje się na budynku przy ul. Panieńskiej 3 w Warszawie.
W 2025 Senat RP upamiętnił 120. rocznicę urodzin Wandy Telakowskiej.

Uwaga

↑ Ponadto niektóre inne osoby wymienione na liście szczegółowej sporządzonej przez Armanda Vetulaniego: pierwszy z lewej – Armand Vetulani (historyk sztuki), druga z lewej – Monika Moraczewska, trzeci z lewej – Jerzy Szablowski (historyk sztuki), czwarta z lewej Jadwiga Mączewska (?- pisownia nieczytelna), piąty z lewej Maciej Masłowski (historyk sztuki), szósty z lewej Stanisław Furmanik (teoretyk literatury i krytyk literacki), siódma z lewej Michalina Chełmońska-Szczepankowska (?), ósmy z lewej "Mirski"? (brak imienia), jedenasty od lewej Jan Alfred Lauterbach (historyk sztuki i muzeolog), dwunasty od lewej Tadeusz Mayzner pedagog, kompozytor i dyrygent, a także popularyzator muzyki wśród dzieci i młodzieży, trzynasta od lewej Anna Sosińska ("Kropeczka"), czternasty od lewej Michał Rusinek (pisarz), piętnasta od lewej Hanna Garlińska-Walicka-Zebmrzuska (córka Czesława Garlińskiego założyciela znanego salonu sztuki w Warszawie, zamężna m.in. za Michałem Walickim), szesnasta od lewej Halina Balińska-Tabęcka, siedemnasty od lewej Karol Wilhelm Henneberg, osiemnasta od lewej Jadwiga Przeworska, dziewiętnasty od lewej Kazimierz? – lub Stanisław Golachowski, dwudziesty od lewej (pierwszy z prawej) – Michał Gabriel Karski (tłumacz i poeta) – zdjęcie udostępnione dzięki uprzejmości Barbary Vetulani, żony Armanda Vetulaniego – zob. listę obecnych na zebraniu zanotowaną odręcznie przez Armanda Vetulaniego: na Commons.

Przypisy

↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 17, 62. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 19. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Stanisław Łoza (red.). Warszawa: 1939, s. 314–315. [dostęp 2021-11-19].
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 23. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 26. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 36. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 39. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 48–49. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 62. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 85. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 103, 157. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 204. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 225. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 230. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Cmentarz Stare Powązki: EDMUND TELAKOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-05-24] .
↑ prof. Wanda Telakowska – laureat Nagrody Kolberga 1977 [online], www.nagrodakolberg.pl [dostęp 2024-01-10] .
↑ Nagrody prezesa Rady Ministrów za twórczość artystyczną. „Dziennik Bałtycki”. Rok XXXV nr 163 (10803), s. 2, 23 lipca 1979. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa - Książka - Ruch”. [dostęp 2026-09-02].
↑ Uchwała nr XXVI/530/2011 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 20 października 2011 r. w sprawie nadania nazwy ulicy w Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy. [w:] Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego nr 200, poz. 6020 [on-line]. 2 listopada 2011. [dostęp 2025-01-08].
↑ Ulica Wandy Telakowskiej w Warszawie w Targeo.
↑ Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 43, 236–237. ISBN 978-83-68549-66-9.
↑ Senat upamiętnił 120. rocznicę urodzin Wandy Telakowskiej [online], dzieje.pl [dostęp 2025-04-23] .

Bibliografia

Wanda Telakowska: Dramatyczne kontrasty, Kwartalnik „Projekt” nr 1 – kwiecień-maj-czerwiec 1956, wyd. „Sztuka”, Warszawa 1956, s. 11–19.
Józef A. Mrozek: Polskie wzornictwo XX wieku – Culture.pl.

Linki zewnętrzne

Biogram Wandy Telakowskiej w serwisie Culture.pl
Publikacje oraz grafiki dostępne w Bibliotece Narodowej

[1] Ponadto niektóre inne osoby wymienione na liście szczegółowej sporządzonej przez Armanda Vetulaniego: pierwszy z lewej – Armand Vetulani (historyk sztuki), druga z lewej – Monika Moraczewska, trzeci z lewej – Jerzy Szablowski (historyk sztuki), czwarta z lewej Jadwiga Mączewska (?- pisownia nieczytelna), piąty z lewej Maciej Masłowski (historyk sztuki), szósty z lewej Stanisław Furmanik (teoretyk literatury i krytyk literacki), siódma z lewej Michalina Chełmońska-Szczepankowska (?), ósmy z lewej "Mirski"? (brak imienia), jedenasty od lewej Jan Alfred Lauterbach (historyk sztuki i muzeolog), dwunasty od lewej Tadeusz Mayzner pedagog, kompozytor i dyrygent, a także popularyzator muzyki wśród dzieci i młodzieży, trzynasta od lewej Anna Sosińska ("Kropeczka"), czternasty od lewej Michał Rusinek (pisarz), piętnasta od lewej Hanna Garlińska-Walicka-Zebmrzuska (córka Czesława Garlińskiego założyciela znanego salonu sztuki w Warszawie, zamężna m.in. za Michałem Walickim), szesnasta od lewej Halina Balińska-Tabęcka, siedemnasty od lewej Karol Wilhelm Henneberg, osiemnasta od lewej Jadwiga Przeworska, dziewiętnasty od lewej Kazimierz? – lub Stanisław Golachowski, dwudziesty od lewej (pierwszy z prawej) – Michał Gabriel Karski (tłumacz i poeta) – zdjęcie udostępnione dzięki uprzejmości Barbary Vetulani, żony Armanda Vetulaniego – zob. listę obecnych na zebraniu zanotowaną odręcznie przez Armanda Vetulaniego: na Commons.

[2] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 17, 62. ISBN 978-83-68549-66-9.

[3] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 19. ISBN 978-83-68549-66-9.

[4] Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Stanisław Łoza (red.). Warszawa: 1939, s. 314–315. [dostęp 2021-11-19].

[5] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 23. ISBN 978-83-68549-66-9.

[6] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 26. ISBN 978-83-68549-66-9.

[7] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 36. ISBN 978-83-68549-66-9.

[8] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 39. ISBN 978-83-68549-66-9.

[9] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 48–49. ISBN 978-83-68549-66-9.

[10] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 62. ISBN 978-83-68549-66-9.

[11] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 85. ISBN 978-83-68549-66-9.

[12] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 103, 157. ISBN 978-83-68549-66-9.

[13] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 204. ISBN 978-83-68549-66-9.

[14] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 225. ISBN 978-83-68549-66-9.

[15] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 230. ISBN 978-83-68549-66-9.

[16] Cmentarz Stare Powązki: EDMUND TELAKOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-05-24] .

[17] prof. Wanda Telakowska – laureat Nagrody Kolberga 1977 [online], www.nagrodakolberg.pl [dostęp 2024-01-10] .

[18] Nagrody prezesa Rady Ministrów za twórczość artystyczną. „Dziennik Bałtycki”. Rok XXXV nr 163 (10803), s. 2, 23 lipca 1979. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa - Książka - Ruch”. [dostęp 2026-09-02].

[19] Uchwała nr XXVI/530/2011 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 20 października 2011 r. w sprawie nadania nazwy ulicy w Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy. [w:] Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego nr 200, poz. 6020 [on-line]. 2 listopada 2011. [dostęp 2025-01-08].

[20] Ulica Wandy Telakowskiej w Warszawie w Targeo.

[21] Katarzyna Rzehak: Wanda Telakowska: piękno dla wszystkich, czyli Jak powstało polskie wzornictwo powojenne. Warszawa: Marginesy, 2026, s. 43, 236–237. ISBN 978-83-68549-66-9.

[22] Senat upamiętnił 120. rocznicę urodzin Wandy Telakowskiej [online], dzieje.pl [dostęp 2025-04-23] .