Warzywa

Różne warzywa – marchew zwyczajna, pomidor koktajlowy, brokuł, papryka, ziemniak, kapusta

Rośliny warzywne, warzywa, jarzyny – rośliny jednoroczne, dwuletnie lub byliny, które w całości lub w części stanowią pokarm człowieka. Mogą być spożywane w stanie surowym lub po obróbce cieplnej. Częściami użytkowymi roślin warzywnych mogą być całe rośliny lub tylko: liście, owoce, kwiatostany, bulwy, łodygi i korzenie.

W formalnej klasyfikacji towarów spożywczych warzywa to grupa produktów roślinnych przeznaczonych do spożycia, obejmująca poza tym co tradycyjnie uznawane jest za warzywa, także jadalne grzyby oraz pąki kwiatowe kaparów i owoce oliwek (z wyjątkiem stosowanych do produkcji olejów), mimo że są to składowe roślin krzewiastych i drzewiastych. Z kolei owoce truskawek, poziomek i ananasów, mimo że są to rośliny zielne, klasyfikowane są jako owoce. Uprawą i produkcją warzyw zajmuje się warzywnictwo.

Warzywa są bardzo ważnym składnikiem pokarmu człowieka – stanowią źródło witaminy C i prowitaminy A, a także błonnika i składników mineralnych. Mają wysoką wartość biologiczną i dietetyczną.

Rośliny warzywne należą do wielu rodzin i pochodzą z różnych stron świata. W sumie na świecie jako warzyw używa się co najmniej 250 gatunków, z czego ok. 50 spożywanych jest w Polsce.

Warzywo a jarzyna

Z czasem zatarta została różnica w znaczeniu obu terminów i w różnych źródłach „warzywa” i „jarzyny” oznaczane są jako synonimy. W innych mianem jarzyn określa się rośliny jadalne, wysiewane w okresie wiosennym (jare), zbierane tego samego roku i spożywane w stanie surowym. Warzywa dla odmiany to rośliny jadalne wymagające obróbki cieplnej (uwarzenia).

Klasyfikacja warzyw

Najczęściej stosowane kryteria podziału warzyw dzielą je zgodnie z klasyfikacją biologiczną lub na grupy użytkowe. Pierwsze kryterium jest użyteczne ze względu na podobieństwa roślin spokrewnionych zarówno w wyglądzie, jak i budowie i składzie. Drugie kryterium odwołuje się do podobieństwa metod uprawy. Przedstawiony poniżej podział na grupy w wielu przypadkach pokrywa się z przynajmniej częściowo z podziałem systematycznym (np. wszystkie warzywa kapustne i rzepowate to rośliny z rodziny kapustowate, a rośliny strączkowe to bobowate).

Warzywa dzieli się poza tym ze względu na długość okresu rozwoju na:

Warzywa kapustne

Warzywa kapustne

Warzywa cebulowe

Cebula

Częściami użytkowymi są cebula i liście. Warzywa cebulowe mają specyficzny smak i zapach, dzięki czemu używane są przede wszystkim jako rośliny przyprawowe (wyjątkiem jest cebula i por).

Warzywa liściowe

Główka sałaty

Warzywa korzeniowe

Marchew

Warzywa psiankowate

Pomidory

Warzywa dyniowate

Dynia zwyczajna

Warzywa rzepowate

Warzywa strączkowe

Groch zwyczajny
 Osobny artykuł: Rośliny strączkowe.

Warzywa wieloletnie

Warzywa przyprawowe

 Osobny artykuł: Rośliny przyprawowe.

Warzywa różne

Warzywa (włoszczyzna)

Grzyby

Pieczarka dwuzarodnikowa
 Osobny artykuł: Grzyby jadalne.

Zaliczane do warzyw w klasyfikacjach urzędowych. Przykłady:

Klasyfikacja według pochodzenia

Europa

Warzywa, które prawdopodobnie wyhodowano w Europie (według „Exploring The Global Garden”).

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Nowy leksykon PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 1883. ISBN 83-01-12490-3.
  2. ↑ Warzywo. Słownik Języka Polskiego, PWN. [dostęp 2009-10-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-19)].
  3. 1 2 3 Rozporządzenie Komisji Nr 1031/2008 z dnia 19 września 2008 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, 31.10.2008. [dostęp 2009-10-31].
  4. ↑ M. (red.) Gapiński: Warzywa mało znane i zapomniane. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1993, s. 9. ISBN 83-09-01603-4.
  5. ↑ Jarzyny czy warzywa?. [dostęp 2014-01-04].
  6. ↑ Co w mowie piszczy? O tym co „jare” i o tym co się „warzy”.. [dostęp 2011-11-12].
  7. ↑ Czym różnią się warzywa od jarzyn, a czym jest włoszczyzna (różnica, definicje, podział; surowe czy gotowane) [online], przeglad-spozywczy.pl [dostęp 2020-07-15].
  8. ↑ Z. Dobrakowska-Kopecka, R.W. Doruchowski, M. Gapiński: Warzywnictwo. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1989, s. 13–15. ISBN 83-09-01204-7.
  9. ↑ Garden Tomato Synonyms (Solanum lycopersicum var. cerasiforme as Classified by NCBI Taxonomy) - Encyclopedia of Life. Eol.org, 2014-07-29. [dostęp 2014-08-22].
  10. ↑ Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2010-07-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-07-06)].