Witaminy B

Witaminy B – grupa witamin rozpuszczalnych w wodzie. Należą do nich tiamina (B₁), ryboflawina (B₂), niacyna (B₃), kwas pantotenowy (B₅), witamina B₆, biotyna (B₇), kwas foliowy (B₉) i kobalamina (B₁₂). Pomagają organizmowi czerpać energię z jedzenia i tworzyć czerwone krwinki.

Historia odkrycia

Kolejne witaminy z grupy B odkrywano przy badaniach chorób wywoływanych niedoborami składników odżywczych diecie.

Pierwszego odkrycia dokonano w 1886 roku, gdy holenderski lekarz Christiaan Eijkman pojechał na Jawę w poszukiwaniu drobnoustroju wywołującego beri-beri. Zauważył, że kury karmione łuskanym białym ryżem zapadały na chorobę podobną do beri-beri, a po przejściu na ryż brązowy zdrowiały. Podobny schemat zaobserwowano u więźniów, którzy odżywiali się ryżem. Za te badania Eijkman dostał w 1929 roku Nagrodę Nobla.Z obserwacji Eijkmana wynikało, że w łusce ryżu jest coś, co chroni przed chorobą.

W 1912 roku biochemik Kazimierz Funk, pracujący w Lister Institute w Londynie, wyodrębnił poszukiwaną substancję z łusek ryżu. Nazwał ją „vitamine”, od słów „vital” (życiowy) i „amine” (związek zawierający azot). Końcowe „e” później odrzucono, bo nie wszystkie witaminy zawierają aminy.

Podobnie wyjaśniono kolejne choroby. W 1914 roku amerykański lekarz Joseph Goldberger, badając pelagrę, zauważył, że chorobie zapobiega się i leczy spożywając świeże mięso, mlekoi warzywa. W 1926 roku wykazano, że czynnikiem chroniącym przed pelagrą jest witamina z grupy B. Dziś wiadomo, że chodzi o niacynę. Z kolei niedokrwistość złośliwa, uznawana wcześniej za chorobę śmiertelną, dawała się opanować zastrzykami witaminy B₁₂ wyodrębnionej z wątroby wołowej.

Funkcje w organizmie

Witaminy z grupy B pomagają enzymom w pracy: są składnikami koenzymów. Witamina B₆ bierze udział w ponad stu reakcjach w organizmie, głównie przy przetwarzaniu białek. Pomaga też wytwarzać neuroprzekaźniki i utrzymywać odpowiedni poziom homocysteiny we krwi. Witamina B₁₂ jest potrzebna układowi nerwowemu, powstawaniu czerwonych krwinek i budowie DNA.

Występowanie w żywności

Witamina B₁₂ występuje naturalnie głównie w produktach zwierzęcych: rybach, mięsie, drobiu, jajach i nabiale. Produkty roślinne jej nie zawierają, ale dodaje się ją do niektórych płatków śniadaniowych i drożdży odżywczych. Najwięcej witaminy B₆ mają ryby, podroby, ziemniaki i inne warzywa skrobiowe oraz owoce poza cytrusowymi.

Niedobory i suplementacja

Niedobór witaminy B₁₂ najbardziej grozi osobom na diecie wegetariańskiej i wegańskiej oraz osobom starszym, u których wchłanianie bywa gorsze, np. przy zapaleniu żołądka. Ryzyko jest większe także przy przyjmowaniu metforminy.

Odpowiednia podaż kwasu foliowego przed ciążą i na jej początku zapobiega dużej części wad cewy nerwowej u dziecka. Według stanowiska ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) kobiety planujące ciążę powinny przyjmować kwas foliowy albo jego połączenie z aktywną formą folianów (5-MTHF) co najmniej 12 tygodni przed poczęciem i kontynuować suplementację przez całą ciążę.

Eksperci PTGiP zalecają dodatkową suplementację choliny oraz witamin B₆ i B₁₂ w przypadku stwierdzonych niedoborów.

Nadmiar

Witaminy B₆ z samego jedzenia nie opisano jako szkodliwej. Szkodzą jednak duże dawki z suplementów, np. przyjmowanie pirydoksyny w ilości 1–6 g dziennie przez 12–40 miesięcy powodowało poważne uszkodzenie nerwów czuciowych. Objawy zwykle ustępowały po odstawieniu preparatu. Dla dorosłych ustalono bezpieczną górną granicę 100 mg dziennie. Dla witaminy B₁₂ takiej granicy nie ustalono.

Lista witamin B

Inne substancje, których nazywanie mianem witamin uznano za kontrowersyjne lub błędne

Informacje w projektach siostrzanych

Multimedia w Wikimedia Commons

Cytaty w Wikicytatach

Przypisy