Zamek Chojnik

Zamek Chojnik
Kynast
Zabytek: nr rej. 85 z 25.11.1949 r.
Ilustracja
Zamek Chojnik
Miejscowość

Jelenia Góra

Ukończenie budowy

XV/XVI wiek

Zniszczono

spłonął w 1675

Położenie na mapie Jeleniej Góry
Mapa konturowa Jeleniej Góry, po lewej nieco na dole znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Chojnik”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Chojnik”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po lewej znajduje się ikonka zamku z wieżą z opisem „Zamek Chojnik”
Ziemia50°50′01″N 15°38′37″E/50,833611 15,643611
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Zamek Chojnik zimą, stan obecny
Zdjęcie wykonane w 1926 r. z Piekielnej Doliny
Herb rodowy rodziny Schaffgotschów
Miniatura zamku w Parku Miniatur Zabytków Dolnego Śląska w Kowarach
Widok z wieży na dziedziniec i okolicę

Zamek Chojnik (niem. Kynast) – zabytkowy zamek usytuowany na szczycie góry Chojnik w Karkonoszach, nieopodal Jeleniej Góry-Sobieszowa. Góra ta wznosi się na wysokość 627 m n.p.m., a od jej południowo-wschodniej strony znajduje się 150-metrowe urwisko opadające do Piekielnej Doliny. Warownia znajduje się na terenie obszaru ochrony ścisłej, który jest częścią Karkonoskiego Parku Narodowego.

Historia

Najstarsza część warowni powstała w latach 1353–1364 z inicjatywy księcia świdnickiego Bolka II Małego. Zamek murowany został wzniesiony w latach 50. XIV wieku. Pierwsza pisemna wzmianka o zamku pochodzi z 1364 roku. Książę oddał wówczas zamek w zastaw Thimo von Colitzowi, który następnie sprzedał go królowi Czech Karolowi IV Luksemburskiemu. 7 maja 1393 Gotsche II Schoff ufundował ołtarz św. Jadwigi. Prawo patronatu zachował dla siebie i swoich prawych następców. 9 września 1399 roku starosta księstwa świdnicko-jaworskiego Benesz z Choustnik za zgodą króla Czech Wacława IV zastawił zamek Gotsche II Schofowi zastrzegając prawo wykupu zastawu. 16 maja 1400 Gotsche II zapłacił sumę zastawną. Prawo do czerpania dochodów z zamku miał także starosta królewski. 8 października 1418 król czeski nadał synom Gotsche II dobra ojcowskie. Dokument potwierdził starosta Heinze von Laasan 5 maja 1419 roku. Od tego momentu zamek był własnością rodziny Schaffgotschów.

Po 1405 roku nastąpiła pierwsza większa rozbudowa zamku. Dobudowano północne skrzydło, powstały przedbramie, mury obwodowe oraz murowane budynki mieszkalne i gospodarcze. Powstał dziedziniec na którym około 1410 roku postawiono pręgierz. W pierwszej połowie XVI wieku zapewne z powodu trwogi tureckiej dokonano kolejnej modernizacji budowli. Zamek otoczono murami ze strzelnicami dostosowanymi do użycia broni palnej. Przypuszczalnie w tym okresie po stronie wschodniej i północno-wschodniej zamku dolnego powstała kuchnia z dużym kominem, zabudowania przy bramie dolnej i w międzymurzu (dom komendanta i stajnie). Wtedy także lub nieco później wykonano sgraffitowe boniowanie elewacji, dodano półkoliste attyki i renesansową kamieniarkę. W drugiej połowie XVI wieku, zapewne ok. 1560 roku powstała po stronie północnej niska basteja. W latach 1588–1589 cieśla Jakob Liewig ze Szklarskiej Poręby na polecenie Johanna Ulricha Schaffgotscha podwyższył stołp o szachulcową, ósmioboczną nadbudówkę z cebulastym hełmem. Za panowania Ulryka Schaffgotscha, warownię dodatkowo umocniono, wznosząc basteje i ozdabiając podwyższone mury attykowymi grzebieniami.

Na początku XVII w. właścicielem zamku był Hans Ulrich von Schaffgotsch, który podczas wojny trzydziestoletniej był on stronnikiem cesarza Ferdynanda II i służył w jego armii. W 1634 roku utracił jednak zaufanie monarchy, został aresztowany, a w następnym roku stracony przez ścięcie. Wszystkie dobra rodzinne Schaffgotschów skonfiskowano. W 1641 (lub 1650) r. syn Hansa Ulryka, Krzysztof Leopold von Schaffgotsch, odzyskał większość utraconych dóbr w tym zamek Chojnik. Warunkiem było przejście na katolicyzm. 31 sierpnia 1675 r. podczas burzy w zamek trafił piorun, wywołując pożar, który zniszczył wszystkie zabudowania. Po pożarze budowla popadła w ruinę, której już nigdy nie odbudowano.

W XIX wieku zamek stał się atrakcją turystyczną odwiedzaną przez kuracjuszy z Cieplic. W 1822 roku w ruinach urządzono gospodę oraz zorganizowano punkt wynajmu przewodników i tragarzy. W 1823 roku wybudowano schody na wieżę. W 1860 r. adaptowano północną basteję na schronisko turystyczne, które funkcjonuje do dziś.

Tablica upamiętniająca wizytę Karola Wojtyły, jeden z szlaków wejściowych na zamek nazwany jest „Szlakiem Papieskim”

Po II wojnie światowej zamek udostępniono już w 1945 r. Dwa lata później otwarto ponownie schronisko. Prace remontowe przeprowadzono w 1949 roku. Wówczas to urządzono także małe muzeum w tzw. salce gotyckiej schroniska. W styczniu 1963 r. z powodu groźby zawalenia zamek zamknięto. W 1964 roku zamek przystosowano do obsługi większych grup zwiedzających, co przyczyniło się do rozwoju ruchu turystycznego. Remont rozpoczął się jesienią tego samego roku. Formalnie zakończył się dopiero 10 lat później. Już w listopadzie 1973 r. Sanepid zamknął schronisko. Po remoncie otwarto je w czerwcu 1975 r. W latach 70. XX w. wzmocniono mury wieży, a w latach 80. XX w. odbudowano kuchnię, odgruzowano dziedziniec i cysterny. Od 1991 r. na zamku odbywa się jeden z największych w Polsce turniejów kuszniczych „O Złoty Bełt Zamku Chojnik”. W 1993 roku zamek stał się siedzibą Bractwa Rycerskiego Zamku Chojnik, które przejęło organizację turnieju. W latach 1993–1994 wykonano metalowe schody na wieżę i zrekonstruowano ganek straży. W 2007 r. ustawiono granitowy pomnik upamiętniający wizytę w 1956 roku Karola Wojtyły z grupą studentów.

Architektura

Zamek Chojnik składa się z zamku dolnego otoczonego fortyfikacjami. Po stronie północnej wznosi się cylindryczna wieża, a w północno-wschodnim narożniku baszta łupinowa. Wzdłuż murów kurtynowych znajdują się budynki mieszkalne i gospodarcze. Brama łączy go z zamkiem średnim. W jego centrum znajduje się pręgierz o wysokości 3,9 m. Widoczne są pozostałości budynku mieszkalnego załogi, dawnej kuchni, cysterny na wodę i tzw. Sali sądowej. Kolejna brama łączy zamek średni z zamkiem górnym. Na nim widoczne są pozostałości późnogotyckiej kaplicy zamkowej, pałacu oraz wejście na wieżę.

Zamek Chojnik w legendach i literaturze

Z zamkiem Chojnik związana jest legenda o księżniczce Kunegundzie, córce zamożnego właściciela zamku. O jej rękę starało się wielu zacnych rycerzy przybywających na zamek, jednakże księżniczka postawiła śmiałkom jeden warunek. Zostanie żoną tego, kto w pełnej zbroi objedzie na swoim wierzchowcu wokół murów zamkowych. Wszyscy wiedzieli, że zadanie to było niemalże niewykonalne z powodu stromych zboczy góry, jednak niejeden rycerz próbował swych sił. Wszyscy ginęli spadając w przepaść, a co mądrzejsi rezygnowali zawczasu. Wiele lat upłynęło i wielu młodzieńców straciło życie, aż na zamku pojawił się rycerz, który od razu spodobał się Kunegundzie. Chciała nawet dla niego zrezygnować ze śmiertelnej próby, ale dumny śmiałek siedząc w siodle podjął wyzwanie. Objechał zamek, a jego koń utrzymał się na urwistym szlaku. Księżniczka pospieszyła mu na powitanie. Ten jednak ani drgnął i odrzekł, iż nie chce wiązać się z Kunegundą, gdyż przez jej okrutny pomysł zginęło tylu niewinnych ludzi. Następnie odjechał, a księżniczka, nie mogąc znieść upokorzenia rzuciła się w górską przepaść. Jeden z rycerzy – ofiar okrutnej księżniczki nawiedza ponoć zamek pod postacią ducha pojawiającego się pod postacią jeźdźca na koniu.

Friedrich Schiller wykorzystał opowieść o księżniczce Kunegundzie w utworze Der Handschuh (1822). Przełożył go na polski Adam Mickiewicz nadając tytuł Rękawiczka i zmieniając imię głównej bohaterki na Marta. Theodor Körner napisał balladę Der Kynast opublikowaną pośmiertnie w 1835 roku. Friedrich Rückert jest autorem ballady Die Begrüssung auf dem Kynast. W 1946 Józef Sykulski napisał sztukę Kunegunda księżniczka na zamku Kynast. Inną wersję legendy zamieścił w opublikowanym w tym samym roku przewodniku Piastowski zamek Chojnasty koło Jeleniej Góry.

O Chojniku w 1872 pisał w swoim wierszu W zwaliskach Adam Chodyński. Wspomniany jest również w trylogii husyckiej Andrzeja Sapkowskiego jako siedziba rodowa Schaffów.

Szlaki turystyczne

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 M. Chorowska, T. Dudziak, K. Jaworski, A. Kwaśniewski, Zamki i dwory obronne w Sudetach, t. 2, Księstwo Jaworskie, Wrocław 2009, s. 41, 46, 48-49, 51-53, 55
  2. ↑ NID: Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, woj. dolnośląskie. nid.pl, 2023-06-30. [dostęp 2023-07-19]. (pol.).
  3. Marek Gaworski: Zamki, pałace i dwory ziemi jeleniogórskiej. Strzelce Opolskie: Wydawnictwo Matiang, 2018. ISBN 978-83-64399-21-3. (pol. • niem.).
    1. 1 2 s. 44
    2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 s. 45
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Romuald Łuczyński: Zamki, dwory i pałace w Sudetach. Legnica: Stowarzyszenie „Wspólnota Akademicka”, 2008, s. 50-58. ISBN 978-83-89102-63-8.
  5. 1 2 3 W. Wereszczyński, Proces rozbudowy majątku Gotsche II Schoffa, założyciela rodu z Chojnika i Gryfa (część II), [w:] Rocznik Jeleniogórski 2003, ss. 46-47, 57, 124-125.
  6. ↑ A. Kwaśniewski, Herb Schaffgotschów – fakty i legendy, [w:] Karkonosz nr 10/1993, s. 89-90.
  7. ↑ J. Janczak, Legendy zamków śląskich, Wrocław 1995, s. 19-23.
  8. ↑ Wernichowska B., Kozłowski M.; Duchy polskie (...); Wydawnictwo PTTK „Kraj:”; Warszawa; 1983; s.14-15; ISBN 83-7005-065-4
  9. ↑ Mapa turystyczna. [dostęp 2020-09-26].

Bibliografia

Linki zewnętrzne