Zbigniew Zapasiewicz
Życiorys
Urodził się w rodzinie Zbigniewa, lewicującego działacza społecznego, i Marii z domu Kreczmar (1906–1985), nauczycielki matematyki. Jego rodzina była związana z teatrem: wuj Jan Kreczmar był aktorem, a wuj Jerzy Kreczmar – reżyserem teatralnym. Do liceum chodził na Żoliborzu. Studia wyższe rozpoczął w 1951 roku na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej. Przerwał je po roku, po przyjęciu na Wydział Aktorski w PWST. Studia ukończył w 1956 roku, a jego wykładowcami byli, m.in.: Jan Kreczmar, Marian Wyrzykowski, Bohdan Korzeniewski, Zofia Małynicz, Stanisława Perzanowska, Maria i Edmund Wiercińscy. Od 1969 do 1971 roku był prodziekanem Wydziału Aktorskiego; od 1979 roku docent na Wydziale Reżyserii tej uczelni, w latach 1981–1984 dziekan tego wydziału, a w latach 1984–1987 prodziekan. W 1992 roku otrzymał nominację na profesora sztuk teatralnych.
Aktorski debiut to rola Ewarysta Galois w Ostatniej nocy według Leopolda Infelda w Teatrze Młodej Warszawy w 1956 roku. Na ekranie zadebiutował w 1963 roku.
Grał kolejno w teatrach: Młodej Warszawy i Klasycznym (1956–1959), Współczesnym (1959–1966), Dramatycznym (1966–1983). Powszechnym (1983–1987). W latach 1987–1990 był dyrektorem naczelnym i artystycznym Teatru Dramatycznego, gdzie m.in. zwolnił z pracy aktora Jerzego Janeczka. Następnie pracował w zespole Teatru Polskiego w Warszawie. W ostatnich latach życia ponownie związał się z Teatrem Powszechnym w Warszawie. Był stałym współpracownikiem krakowskiego Teatru STU.
Dwukrotny laureat Nagrody im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego, za wybitne kreacje aktorskie (1973) oraz za kreacje aktorskie w „Kosmosie” Witolda Gombrowicza w reżyserii Jerzego Jarockiego w Teatrze Narodowym i „Zapasiewicz gra Becketta” w Teatrze Powszechnym w reżyserii Antoniego Libery (2006).
Jako aktor był współpracownikiem Teatru Polskiego Radia.
Był trzykrotnie żonaty z aktorkami: Krystyną Maciejewską, Iwoną Słoczyńską (później przyjęła nazwisko Sydor) i Olgą Sawicką.
Zmarł na raka wątroby. Zgodnie z jego ostatnią wolą urna z jego prochami została pogrzebana 22 lipca 2009 roku w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera II B 30-Tuje-1).
Zainteresowanie ze strony Służby Bezpieczeństwa
W październiku 1984 roku Służba Bezpieczeństwa rozpoczęła rozpracowanie Zbigniewa Zapasiewicza w ramach Sprawy Operacyjnego Rozpracowania krypt. „Zapas”. Powodem zainteresowania SB aktorem była jego negatywna postawa wobec oficjalnej propagandy, inicjatywy o charakterze politycznym oraz kontakty z dysydentami czeskimi i ośrodkami polonijnymi. O jego działalności SB była informowana w donosach tajnych współpracowników, którzy byli obecni nawet podczas jego wyjazdów zagranicznych, np. do Wielkiej Brytanii w 1984. 5 grudnia 1988 roku SB podjęło decyzję o zakończeniu prowadzenia sprawy i przekazaniu materiałów do archiwum. Obecnie znajdują się w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej pod sygnaturą AIPN 01322/3793.
Nagrody i wyróżnienia
- Nagroda na Festiwalu Sztuk Rosyjskich i Radzieckich w Katowicach za rolę Andrzeja w Trzech siostrach Antoniego Czechowa w Teatrze Współczesnym w Warszawie (1963)
- Dyplom honorowy na V Telewizyjnym Festiwalu Teatrów Dramatycznych w Warszawie za rolę Czackiego w przedstawieniu Mądremu biada Aleksandra Gribojedowa w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1968)
- Nagroda Ministra Kultury i Sztuki III stopnia za osiągnięcia aktorskie w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1969)
- „Złoty Ekran” za najlepszą rolę męską w TV - role: Hrabiego w Panu Tadeuszu Adama Mickiewicza, Vladimira w Czekając na Godota Samuela Becketta, Aleksandra Puszkina w Maskaradzie Michaiła Lermontowa, Docenta w filmie tv Za ścianą (1971)
- „Srebrna Maska” - nagroda w plebiscycie czytelników „Expressu Wieczornego” na najpopularniejszego aktora w roku 1970 (1971)
- Nagroda na XIII FPSW we Wrocławiu za rolę Laurentego w przedstawieniu Na czworakach Tadeusza Różewicza w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1972)
- Nagroda Specjalna Kinematografii Bułgarskiej na V Międzynarodowym Festiwalu Filmów Czerwonego Krzyża i Medycznych w Warnie za rolę Adama w filmie Ocalenie w reżyserii Edwarda Żebrowskiego (1973)
- Nagroda im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego - przyznana przez Klub Krytyki Teatralnej SDP za wybitne osiągnięcia w dziedzinie teatru współczesnego (1973)
- Nagroda na XV FPSW we Wrocławiu za rolę Pijaka w Ślubie Witolda Gombrowicza w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1974)
- Nagroda I stopnia na XVI FPSW we Wrocławiu za rolę Paganiniego-Rzeźnika w przedstawieniu Rzeźnia Sławomira Mrożka w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1975)
- Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1975)
- Nagroda Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji za twórczość radiową i telewizyjną (1975)
- Nagroda na IV FPFF w Gdańsku za rolę Docenta Jakuba Szelestowskiego w filmie Barwy ochronne (1977)
- Nagroda Komitetu do spraw Radia i Telewizji za rolę Krajewskiego w serialu tv Polskie drogi (1978)
- Nagroda na V Opolskich Konfrontacjach Teatralnych za rolę Wielkiego Księcia Konstantego w przedstawieniu Noc listopadowa Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Macieja Prusa w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1979)
- Nagroda na XXI FPSW we Wrocławiu za rolę Księcia Himalaj w Operetce Witolda Gombrowicza w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1980)
- Nagroda Państwowa I stopnia za całokształt osiągnięć w teatrze, telewizji i filmie (1980)
- Nagroda teatralna tygodnika „Przyjaźń” – za rolę Astrowa w spektaklu Wujaszek Wania w Teatrze Telewizji (1980)
- Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1980)
- Nagroda aktorska na XX Kaliskich Spotkaniach Teatralnych – Festiwalu Teatru Telewizji Polskiej za mistrzowskie posługiwanie się słowem polskim w budowaniu kreowanych przez niego postaci prezentowanych w spektaklach festiwalu telewizji polskiej w ramach XX KST (1980)
- Nagroda teatralna tygodnika „Przyjaźń” – za rolę Łunina w przedstawieniu Łunin, czyli Śmierć Kubusia Fatalisty w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1981)
- Nagroda Główna na XXI Kaliskich Spotkaniach Teatralnych – Festiwalu Teatru Telewizji Polskiej za wybitne osiągnięcia aktorskie ze szczególnym uwzględnieniem roli wielkiego księcia Konstantego w spektaklu Kordian w Teatrze Telewizji (1980)
- Nagroda Prezydenta Miasta Warszawy za wybitne realizacje dramatu polskiego na stołecznych scenach w sezonie 1985/1986 (1986)
- Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza, przyznana przez redakcję miesięcznika „Teatr” za sezon 1985/1986 - za rolę tytułową w Baalu Bertolta Brechta w Teatrze Powszechnym w Warszawie (1986)
- Nagroda Główna na XXVI FPSW we Wrocławiu za układ tekstu, reżyserię i rolę w przedstawieniu Pan Cogito szuka rady wg Zbigniewa Herberta w Teatrze Powszechnym w Warszawie (1987)
- Nagroda zespołowa na XV OKT w Opolu za spektakl Kubuś Fatalista wg Diderota w Teatrze Dramatycznym w Warszawie (1989)
- Wielki Splendor – nagroda przyznana przez Zespół Artystyczny Teatru Polskiego Radia (1990)
- Nagroda publiczności na XXVI OPTMF w Szczecinie za rolę w przedstawieniu Powrót pana Cogito wg Zbigniewa Herberta oraz Nagroda Główna Jury za przedstawienie (1991)
- „Złoty Wawrzyn Grzymały” (1992)
- Nagroda publiczności na XXXII RST w Rzeszowie za rolę G.B. Shawa w przedstawieniu Najlepsi z przyjaciół Hugha Whitemore'a graną gościnnie w Teatrze Współczesnym w Warszawie (1993)
- Laureat ogólnopolskiego rankingu teatralnego III programu PR za rolę Zachedryńskiego w Miłości na Krymie Sławomira Mrożka (1994)
- Nagroda na XXIX OPTMF w Szczecinie za role Łomowa, Smirnowa, Chirina w przedstawieniu 33 omdlenia wg Antoniego Czechowa w Teatrze STU w Krakowie (1994)
- Nagroda Główna na XXXV Kaliskich Spotkaniach Teatralnych – Festiwalu Sztuki Aktorskiej za rolę męską - Zachedryńskiego w przedstawieniu Miłość na Krymie w Teatrze Współczesnym w Warszawie (1995)
- „Najprzyjemniejszy Spektakl” w plebiscycie publiczności II Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuk Przyjemnych w Łodzi dla przedstawienia 33 omdlenia wg Antoniego Czechowa w Teatru Stu w Krakowie (1996)
- Nagroda na III OKNWPSW w Warszawie za rolę Igora w spektaklu Koncert Feliksa Falka w Teatrze TV (1997)
- Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza, przyznana przez redakcję miesięcznika „Teatr” za sezon 1996/1997 - za rolę Stomila w Tangu Sławomira Mrożka w Teatrze Współczesnym w Warszawie (1997)
- Nagroda na Festiwalu Słuchowisk Polskiego Radia w Bolimowie dla najlepszego aktora - za role w Rekonstrukcji poety wg Zbigniewa Herberta i w Odejściu Głodomora Tadeusza Różewicza (1997)
- Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej (1997)
- Najlepszy spektakl w głosowaniu publiczności XXXIX RST w Rzeszowie dla Kwartetu Ronalda Harwooda z Teatru Współczesnego w Warszawie, i najlepsza rola Wilfreda Bonda w tym spektaklu (2000)
- Wielka Nagroda Małej Formy na XXXV OPTMF „Kontrapunkt” w Szczecinie przyznana z okazji jubileuszowej edycji festiwalu (2000)
- Nagroda na XXV FPFF w Gdyni za najlepszą rolę - rolę Tomasza w filmie Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2000)
- Wyróżnienie na IV OFK TALIA w Tarnowie dla przedstawienia Kwartet Ronalda Harwooda w Teatrze Współczesnym w Warszawie (2000)
- Nagroda Specjalna przyznana przez Fundację Theatrum Gedanense w konkursie na najlepsze inscenizacje dramatów Shakespeare'a - za rolę tytułową w Królu Learze w reż. Piotra Cieplaka w Teatrze Powszechnym w Warszawie (2001)
- Statuetka „Jańcia Wodnika” na VIII Prowincjonalia w Słupcy za rolę Tomasza w filmie Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2001)
- Nagroda na MFF w Santa Barbara (USA) dla najlepszego aktora - za rolę Tomasza w filmie Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2001)
- Polska Nagroda Filmowa „Orzeł” – Najlepsza główna rola męska - rola w filmie Życie jako śmiertelna choroba przenoszona drogą płciową (2001)
- Feliks Warszawski – nagroda za najlepszą pierwszoplanową rolę sezonu 2000/2001 – za tytułową rolę w Królu Learze w Teatrze Powszechnym w Warszawie (2001)
- Nagroda na I Festiwalu Prapremier w Bydgoszczy za rolę Normana w przedstawieniu Nad złotym stawem Ernesta Thompsona w Teatrze Powszechnym w Warszawie (2002)
- „Najprzyjemniejszy Aktor” w plebiscycie publiczności VIII Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuk Przyjemnych w Łodzi za rolę Normana Thayera w przedstawieniu Nad złotym stawem Ernesta Thompsona w Teatrze Powszechnym w Warszawie (2002)
- Grand Prix 42. Kaliskich Spotkań Teatralnych – Festiwalu Sztuki Aktorskiej – za rolę Normana Thayera w przedstawieniu Nad Złotym Stawem w Teatrze Powszechnym w Warszawie (2002)
- Nagroda na III Krajowym Festiwalu Teatru PR i Teatru TV Polskiej „Dwa Teatry” w Sopocie za pierwszoplanową rolę męską Sędziego Romnickiego w przedstawieniu Teatru TV Piękna pani Seidenman wg Andrzeja Szczypiorskiego (2003)
- „Złoty Laur” przyznany przez Grono Patronów Fundacji Scena Na Piętrze w Poznaniu (2003)
- Diamentowy Mikrofon „za wielkie i wybitne kreacje aktorskie w spektaklach i słuchowiskach teatru wyobraźni Polskiego Radia” (2005)
- Nagroda im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego za rok 2005 - za wybitne osiągnięcia aktorskie, szczególnie za role w przedstawieniach Zapasiewicz gra Becketta w Teatrze Powszechnym i Kosmos Witolda Gombrowicza w Teatrze Narodowym w Warszawie (2006)
- Nagroda im. Cypriana Kamila Norwida w kategorii Teatr – za rolę Leona w Kosmosie w Teatrze Narodowym w Warszawie (2006)
- Feliks Warszawski – nagroda za najlepszą pierwszoplanową rolę męską sezonu 2005/2006 – rolę Leona w Kosmosie w Teatrze Narodowym w Warszawie (2006)
Identyfikatory zewnętrzne: