| bóg wiatru zachodniego | |
 Zefir z Erosami (fragment fresku pompejańskiego z I w. n.e., przedstawiającego gody Zefira i Chloris) | |
| Występowanie | |
|---|---|
| Atrybuty |
skrzydła u ramion |
| Teren kultu | |
| Odpowiednik |
Fawoniusz (rzymski) |
| Rodzina | |
| Ojciec | |
| Matka | |
| Żona | |
| Rodzeństwo |
Apeliotes, |
| Dzieci | |
_(32891633814).jpg)
Zefir (gr. Ζέφυρος Zéphyros, łac. Zephyrus, Favonius) – w mitologii greckiej bóg i uosobienie wiatru zachodniego, utożsamiany z rzymskim Fawoniuszem.
Uchodził za syna tytana Astrajosa i tytanidy Eos oraz za brata Fosforosa (Hesperosa; personifikacji planety Wenus), niektórych gwiazd (personifikacji gwiazd), Boreasza, Eurosa, Notosa, przypuszczalnie także Apeliotesa, Kajkiasa, Lipsa, Skirona (personifikacji wiatrów). Ze swą małżonką, nimfą Chloris, miał syna Karposa (gr. owoc), a z harpią Podarge – Ksantosa (Płowy) i Baliosa (Srokacz) – nieśmiertelne i szybkie jak wiatr konie Achillesa. Według jednej z wersji miał z boginią Iris (uchodziła za jego kochankę lub żonę) syna Erosa albo Potosa.
Z zazdrości przyczynił się do śmierci Hiacynta (Hyakintos), syna króla spartańskiego. Rywalizując o względy pięknego młodzieńca z bogiem Apollinem, Zefir silnym podmuchem sprawił, że wyrzucony przez boga dysk trafił śmiertelnie w głowę królewicza.
Piękną Psyche porwał i przeniósł do siedziby zakochanego w niej Erosa.
Jego kult był rozpowszechniony wśród żeglarzy i rolników. Składano mu w ofierze czarnego barana i koguta. Pauzaniasz wzmiankuje, że na „świętej drodze” wiodącej z Aten do Eleusis znajdował się ołtarz poświęcony Zefirowi (Wędrówki po Helladzie I 37,1).
W sztuce przedstawiano go zwykle jako młodego mężczyznę z wielkimi skrzydłami u ramion, lekko odzianego (lub nagiego), z kwiatami, często z towarzyszącą mu nimfą Chloris.
Jego przedstawienia występują w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie oraz w rzymskim malarstwie pompejańskim (np. malowidła w Casa del Naviglio).
Od jego imienia pochodzi i współczesne określenie łagodnego i ciepłego wiatru – zefir (zefirek).
W starożytnej Grecji jego imię domyślnie oznaczało jedną ze stron świata, gdyż uosabiał łagodny, ciepły, wilgotny wiatr wiejący z zachodu.
Wiosną budził do życia przyrodę, w Grecji sprowadzając burze i ożywiające wegetację deszcze, a upalnym latem przynosił orzeźwiające ochłodzenie. Na śródziemnomorskim zachodzie rozpoczynał sezon korzystnej pogody, co dla żeglarzy oznaczało początek sezonu żeglugowego. Trwał on przez lato, do października, kiedy kończył go czas złej pogody z silnymi sztormowymi wiatrami i zachmurzeniem ograniczającym niezbędną wtedy widoczność lądu i nieba.
