Zimowit

Zimowit
	; Zimowit jesienny
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	liliowce
Rodzina	zimowitowate
Rodzaj	zimowit
	Nazwa systematyczna
	Colchicum L.; Sp. Pl. 341. 1753
	Typ nomenklatoryczny
	Colchicum autumnale L.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Zimowit (Colchicum L.) – rodzaj roślin z rodziny zimowitowatych (Colchicaceae). Obejmuje 165 gatunków. Jego centrum zróżnicowania jest zachodnia Azja i wybrzeża Morza Śródziemnego. Jedynym gatunkiem występującym naturalnie w Polsce jest zimowit jesienny C. autumnale.

Biologia i ekologia

Liście, bulwy i nasiona zawierają alkaloid kolchicynę, która w nawet małych ilościach jest trująca.

Systematyka

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026)

Jeden z kilku rodzajów w plemieniu Colchiceae, podrodzinie Colchicoideae w rodzinie zimowitowatych (Colchicaceae), która należy do rzędu liliowców (Liliales).

Pozycja systematyczna w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd zimowitowce (Colchicales Dumort.), rodzina zimowitowate (Colchicaceae DC. in Lam. & DC.Barnh.), podrodzina Colchicoideae Burmeist., plemię Colchiceae T. Nees & C.H. Eberm. ex Endl., rodzaj zimowit (Colchicum L.).

Wybrane gatunki

Colchicum alpinum DC. – zimowit alpejski
Colchicum arenarium Waldst. & Kit. – zimowit piaskowy
Colchicum autumnale L. – zimowit jesienny
Colchicum balansae Planch. – zimowit Balansy
Colchicum bivonae Guss. – zimowit Bivona
Colchicum burttii Meikle – zimowit Burtta
Colchicum chalcedonicum Azn. – zimowit nakrapiany
Colchicum cilicicum (Boiss.) Dammer – zimowit cylicyjski
Colchicum corsicum Baker – zimowit korsykański
Colchicum hungaricum Janka – zimowit węgierski
Colchicum kesselringii Regel – zimowit Kasseleringa
Colchicum kotschyi Boiss. – zimowit Kotschego
Colchicum laetum Steven – zimowit mleczny
Colchicum micranthum Boiss. – zimowit drobnokwiatowy
Colchicum speciosum Steven – zimowit powabny, z. olbrzymi
Colchicum szovitsii Fisch. & C.A.Mey. – zimowit Szovitsa
Colchicum turcicum Janka – zimowit turecki
Colchicum umbrosum Steven – zimowit cieniolubny
Colchicum variegatum L. – zimowit pstry

Osobny artykuł: Lista gatunków z rodzaju zimowit.

Zastosowanie

Rośliny cenione jako ozdobne.
Roślina lecznicza – ze względu na zawartość kolchicyny od wieków niektóre gatunki (np. zimowit jesienny) wykorzystywane były w medycynie ludowej przy leczeniu ataków podagry. Uznawany był też za roślinę magiczną, jego bulwy noszone w kieszeni miały zapobiegać bólom zębów i chorobom. Obecnie jest wykorzystywany jako surowiec do otrzymywania kolchicyny, preparatów stosowanych przy atakach skazy moczowej i preparatów cytotoksycznych. Jest rośliną śmiertelnie trującą.

Zimowit w kulturze

Zimowity (Les colchiques) są jednym z wierszy Guillaume'a Apollinaire'a z tomu Alkohole. Wiersz był analizowany m.in. przez Claude'a Lévi-Straussa, który wskazywał na symboliczne znaczenie cyklu rozwojowego zimowitów.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-25] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-24].
1 2 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-25]. (ang.).
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 61, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Colchicum. The Compleat Botanica. [dostęp 2008-12-30]. (ang.).
↑ Claude Lévi-Strauss; Mała zagadka mito-literacka; w: Tegoż; Spojrzenie z oddali; PIW; Warszawa 1993

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-25] (ang.).

[3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-24].

[kew-4] 1 2 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-25]. (ang.).

[checklist-5] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 61, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[6] Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Colchicum. The Compleat Botanica. [dostęp 2008-12-30]. (ang.).

[7] Claude Lévi-Strauss; Mała zagadka mito-literacka; w: Tegoż; Spojrzenie z oddali; PIW; Warszawa 1993