Hâtim et-Tâi (Arapça: حاتم الطائي; ö. 578), tam adıyla Ḥātim bin Abdullah bin Saʿd aṭ-Ṭā'yyī, Arap cengaver, Arabistan'daki Tay kabilesinin reisi, Şammar hükümdarı ve şairdir. 6. yüzyılın ikinci yarısından 578 yılına kadar yaşamıştır. Döneminde tanınmış bir şair olarak kabul edilse de, bugün en çok diğerkamlığı ile tanınmaktadır. Ayrıca, Arap erkekliğinin bir örneği olarak da bilinen Tai, Orta Çağ anonimBinbir Gece Masalları'nın da kahramanıdır.
Tai Arabistan'ın Tayy kabilesinin yöneticisidir, şehzade ve şairdir. "Hatim'den daha cömert" ifadesi ile Araplarda cömertlik erkeklik için rol modeldir. Hatim'in hikâyeleri, Hatimtai (हातिमताई) olarak bilindiği Kuzey Hindistan ve Pakistan'da da popülerdir.
Hayatı
Hâtim et-Tâi, günümüzün Suudi ArabistanınınHa'il şehrinde yaşadı ve Muhammed'e atfedilen bazı hadislerde kendisinden bahsedildi. Mezarı Binbir Gece Masallarında anlatılır. MS 578'de ölmüş ve Hail, Tuwarin'e[ar] gömülmüştür. Adı 'Hatem' Arapçada “kara karga ” anlamına geliyor.
Tai adı İranlı şair Saadinin Bostan'ında da geçmektedir. Gülistan adlı eserinde şöyle yazar: "Hatim Taï artık yok ama onun yüce adı sonsuza dek erdemiyle ünlü kalacak. Malınızın ondalığını sadaka olarak dağıtın; çünkü çiftçi asmanın cıvıl cıvıl dallarını kestiğinde üzümler çoğalır".
Çeşitli kitap ve öykülerdeki efsanelere göre, Ta'i bugünkü Ha'il bölgesinde ünlü bir şahsiyetti ve aynı zamanda Orta Doğu'nun geri kalanının yanı sıra Hindistan Yarımadası'nda da tanınmıştır. Arapça, Farsça, Urduca, Türkçe, Hintçe, Keşmirce ve diğer çeşitli dillerde birçok kitap, film ve TV dizisinde yer aldı.
17. yüzyıl oryantalisti D'Herbelot'a göre mezarı Arabistan'da Anvarz adlı küçük bir köyde bulunuyordu.
Ailesi
Hâtim’in kızı Seffâne, Ali kumandasında Tay kabilesi üzerine gönderilen bir seriyye tarafından esir alınarak Medine'ye getirildiğinde Muhammed'e Hâtim et-Tâî’nin kızı olduğunu söyleyip onun hatırı için serbest bırakılmasını istemiştir, Peygamber de ondan babasının vasıflarını saymasını istemiş, Seffâne’nin bunları anlatması üzerine, “Senin baban İslâm’ın telkin ettiği faziletlerle süslü bir adamdı” diyerek onun serbest bırakılması için emir vermiştir. Ali'nin Tay kabilesi topraklarına yaklaşması üzerine Suriye taraflarına kaçan Hâtim’in oğlu Adî ise daha sonra dönüp İslâmiyet’i kabul etmiş, Cemel Muharebesi ve Sıffin Muharebesi’nde bulunarak Ali'nin sancağını taşımıştır. Hâtim’in Abdullah adındaki oğlu ise İslâm’dan önce ölmüştür.
Çalışmalar
Şiirler:
Açgözlülük Üzerine Hatem Tai tarafından
Hatem-Tai Destanı
Kıssa-yı-Hatem-tai veya Destan-ı-Hatem-tai (داستانِ حاتم طائی), Hindistan alt kıtasında çok popülerdir. Hatem'in yedi fantastik macerasını anlatan bu hikâyeden yola çıkarak Hatim hakkında birçok film yapılmıştır.
Hikâyeyle ilgili kitaplar genellikle onun soyu ve karakterini anlatan kısa bir girişten oluşur ve Hüsn Banu (حسن بانو) adlı güzel ve zengin bir kadının hepsine de doğru cevap almak şartıyla evlenmek üzere sorduğu yedi bilmeceye dayanan yedi bölümü anlatır. Bilmeceler şunlardır:
"Bir kere gördüğüm şeyi ikinci kez özlüyorum."
"İyilik yap ve onu suların üzerine at."
'Kötülük yapma; eğer yaparsan, böyle biriyle tanışırsın.
"Doğruyu söyleyen kişi her zaman sakindir."
" Nida Dağı'nın hesabını getirsin."
"Ördek yumurtası büyüklüğünde bir inci çıkarsın."
"Bırakın da Badgard banyosuyla ilgili bir açıklama getirsin."
Ona âşık olan ancak cevap bulamayan bir kral, tesadüfen tanıştığı cömert Hatemtay'a her şeyi anlatır. Hatim, cevapları bulma ve kralın onunla evlenmesine yardım etme görevini üstlenir.
