Kansu

Kansu Eyaleti
Çince : 甘肃省
Gānsù Shěng
Kısaltmalar: 甘 veya 陇  (pinyin: Gān veya Lǒng)
Gansu bu haritada renklendirilmiştir.
Adın kökeni甘 gān - Ganzhou (Zhangye)
肃 sù - Suzhou (Jiuquan)
İdari birim türüEyalet
Başkenti
(ve en büyük şehri)
Lanzhou
ÇKP Komitesi Sekreteri Lu Hao
Vali Xu Shousheng (vekâleten)
Yüzölçümü 454.000 km² (7.)
Nüfusu (2020)
 - Nüfus yoğunluğu
25.019.831 (22.)
57,7 kişi/km² (27.)
GSYİH (2007)
 - kişi başına
CNY 269,9 milyar (26.)
CNY 10.335 (30ncu)
İGE (2005) 0,675 (orta) (28.)
Başlıca etnik gruplarHan - %91
Hui - %5
Dongxiang - %2
Tibetli - %2
İl düzeyi 14
İlçe düzeyi 86
Belde düzeyi† 1344
ISO 3166-2CN-62
Resmî websitesi
http://www.gansu.gov.cn
 (Çince)

Kansu (Çince (basitleştirilmiş): 甘肃; Çince (geleneksel): 甘肅; pinyin: Gānsù zh-Gansu.oggⓘ; Wade-Giles: Kan-su, Kansu veya Kan-suh) Çin'de bir eyalettir. Kuzeyden Moğolistan, güneyden Çinghay ve Siçuan eyaletleri, doğudan Ningxia Özerk Bölgesi, Shaanxi eyaleti ve İç Moğolistan Özerk Bölgesi, batısından Sincan Uygur Özerk Bölgesi ile çevrilidir. Dar bir koridor biçiminde oluşuyla yüzyıllarca Yukarı Huanghe (Sarı Irmak) bölgesi ve Çin'in batı kesimleri arasında geçit işlevi görmüştür. Türk soylu Sarı Uygurların yaşadığı Sunan Yugur Özerk İlçesi buradadır.

Tarih

Kansu, Qin Hanedanı döneminde (MÖ 221-206) Çin topraklarına katıldı. Marco Polo'nun Çin'e girdiği yol olarak tanınan bölge, pek çok kişinin kişinin seyahat ettiği bir koridordu. Kansu adı Yuan Hanedanı döneminde, Ganzhou ve Suzhou bölgelerinin adlarından (1206-1368) oluşturuldu. 1644'ten 1911'e değin Qing (Mançu) hanedanının yönetiminde kalan Kansu'nun bu dönemde en ünlü yöneticilerinden olan Zuo Zongtang (1812-1885) Taiping ve Müslüman ayaklanmalarının (1862-1877) ardından yörede yarım yüzyıl boyunca barış sağladı. 1920'de, 20. yüzyılın en büyük deprem felaketlerinden biri maydana gelmiştir. Merkezi Kansu'nun doğusunda bulunan 8.6 şiddetindeki depremde yaklaşık 200,000 - 250,000 arasında can kaybı yaşanırken, pek çok kent ve kasaba haritadan silinmiştir.

Eyalet'in 1912 yılındaki haritası.

Doğal yapı

Kansu'da doğal yapının en belirgin özelliği platolardır. Kansu Koridoru olarak anılan bölge, Lanzhou'nun 192 km kuzeybatısındadır. Kansu'nun doğu kesimi Çin'in başlıca deprem merkezidir. Kansu'da yaz ve kış arasında büyük sıcaklık farklılıkları görülür.

Nüfus

2020 yılı Çin Ulusal Nüfus Sayımı'na göre Kansu Eyaleti'nin toplam nüfusu 25.019.831.

Etnik yapı

Kansu Eyaleti sınırları içerisinde nüfusları 10 bin'i aşan etnik gruplar şunlardır:

Kansu'daki başlıca etnik gruplar
(2010 Nüfus Sayımı)
Etnik grupNüfus
Han23.164.817
Hui1.258.641
Donşian546.255
Tibetli488.359
Monguor (Tu)30.781
Bao'an18.170
Mançu14.206
Salar13.517
Yugur13.001
Moğol10.935

Diller

Kansu Eyaleti çapında Beifanghua'nın (Mandarin) farklı lehçeleri konuşulur. Kansu'da Beifanghua'nın Zhongyuan Guanhua [en] dalına ait lehçeler şunlardır: Guanzhong lehçesi [en] (Qingyang Şehri-Ning İlçesi [en]), Qinlong lehçesi [zh] (Longnan, Pingliang ve Qingyang şehirleri), Longzhong lehçesi [zh] (Tianshui ve Dingxi şehirleri), Hezhou lehçesi (Linxia Hui Özerk İli) ve Güney Xinjiang lehçesi (Dunhuang). Kansu'da Beifanghua'nın Lanyin Guanhua [en] dalına ait lehçeler de şunlardır: Lanzhou lehçesi [zh] (Lanzhou ve Baiyin şehirleri; Linxia İli-Yongjing İlçesi [en]) ve Hexi lehçesi (Wuwei, Jiayuguan, Jiuquan, Jinchang ve Zhangye şehirleri). Tüm bunların dışında, Ethnologue'a göre, Kansu'da konuşulan diğer diller şunlardır: Amdo Tibetçesi [en], Baima dili [en], Batı Yugurca, Bonan dili [en], Choni dili [en], Doğu Yugurca, Donşianca, Jin Çincesi, Kalmak-Oyratça, Kazakça, Moğolca, Monguor dili [en], Salarca ve Uygurca

Ekonomi

Pamuk, keten yağı, karpuz, mısır ve darı başlıca tarımsal ticari ürünlerdir. Ancak Kansu ekonomisi büyük ölçüde madenciliğe dayanır. Petrol, kömür ve demir cevheri başlıca yer altı kaynakları arasındadır. Çin'in bir nükleer enerji merkezidir.

İdari yapılanma

Kansu Eyaleti'nin İdari Bölümleri
Bölüm kodu İsim Çince
Pinyin
Alan
(km2)
Nüfus
(2020 Nüfus
Sayımı)
Merkez İlçe düzeyi bölümler
Semtler İlçe düzeyi şehirler İlçeler Özerk ilçeler
620000Kansu Eyaleti 甘肃省
Gānsù Shěng
425.888,9325.019.831Lanzhou Şehri175577
— İl düzeyi şehirler —
620100Lanzhou Şehri 兰州市
Lánzhōu Shì
13.192,314.359.446Chengguan Semti53
620200Jiayuguan Şehri 嘉峪关市
Jiāyùguān Shì
1.224,17312.663Xiongguan Bucağı
620300Jinchang Şehri 金昌市
Jīnchāng Shì
7.548,98438.026Jinchuan Semti11
620400Baiyin Şehri 白银市
Báiyín Shì
20.098,541.515.110Baiyin Semti23
620500Tianshui Şehri 天水市
Tiānshuǐ Shì
14.277,202.984.659Qinzhou Semti241
620600Wuwei Şehri 武威市
Wǔwēi Shì
32.347,091.464.955Liangzhou Semti121
620700Zhangye Şehri 张掖市
Zhāngyè Shì
38.592,061.131.106Ganzhou Semti141
620800Pingliang Şehri 平凉市
Píngliàng Shì
11.171,151.848.607Kongtong Semti115
620900Jiuquan Şehri 酒泉市
Jiǔquán Shì
168.080,241.055.706Suzhou Semti1222
621000Qingyang Şehri 庆阳市
Qìngyáng Shì
27.117,272.179.716Xifeng Semti17
621100Dingxi Şehri 定西市
Dìngxī Shì
19.609,242.524.097Anding Semti16
621200Longnan Şehri 陇南市
Lǒngnán Shì
27.838,662.407.272Wudu Semti18
— Özerk iller —
622900Linxia Hui Özerk İli 临夏回族自治州
Línxià Huízú Zìzhìzhōu
8.198,462.109.750Linxia Şehri152
623000Gannan Tibet Özerk İli 甘南藏族自治州
Gānnán Zāngzú Zìzhìzhōu
36.593,55691.808Hezuo Şehri17

Galeri

Ayrıca bakınız

Wikimedia Commons'ta Kansu ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.