Orhan Gencebay

Orhan Gencebay
2023'te Gencebay
Genel bilgiler
DoğumOrhan Kencebay
4 Ağustos 1944 (82 yaşında)
Samsun, Türkiye
TarzlarGencebay müziği
Serbest Türk müziği
Etkilenimler: Arabesk müzik, Türk halk müziği, Klasik Türk müziği, Klasik Batı müziği, Caz, Rock, Yunan folk müziği, İspanyol folk müziği, Laiko, Amerikan folk müziği, Progresif folk, Hint folk müziği, World füzyon
Mesleklermüzisyen, bestekar, halk şairi, Şarkıcı, söz yazarı, aranjör, müzik yönetmeni, müzik yapımcısı, müzik öğretmeni, oyuncu
ÇalgılarBağlama, divane, tambur, yaylı tambur, ud, cümbüş, buzuki, gitar, sitar, piyano, klavye, ney, keman, Saksafon, Klarnet
Etkin yıllar1961-günümüz
Müzik şirketiColumbia Records (1961-1962)
Ergaş Plak (1966)
Türkofon Plak (1967-1968)
Moda Plak (1968)
Topkapı Plak (1968)
İstanbul Plak (1969-1972)
Kervan Plakçılık (1972-günümüz)
Resmî siteorhangencebay.com.tr
EşAzize Gencebay
(e. 1966; b. 1977)
Sevim Emre (e. 1978)
ÇocuklarıAltan Gencebay
Gökhan Gencebay
Önemli çalgılar
Bağlama, elektrobağlama, sitar, gitar, buzuki, tanbur, ud, tenor saksofon
Orhan Gencebay'ın 2016'da verdiği bir konserden kesit

Orhan Gencebay (d. Orhan Kencebay, 4 Ağustos 1944, Samsun), Türk besteci, şarkıcı, şair, enstrümanist, aranjör, müzik yapımcısı, müzik direktörü ve oyuncudur.

Arabesk müzik olarak adlandırılan, fakat kendisinin bu terimi "yanlıştır ve eksiktir" gerekçesiyle reddedip Serbest Türk müziği, özgür Türk müziği, serbest çalışmalar ve Gencebay müziği gibi kavramlarla adlandırdığı, 1960'larda yayılan Türk müziği tarzının yaratıcı ve öncülerindendir. Gencebay, 33. Türkiye Hükûmeti'nde Kültür Bakanlığı'nın tavsiyesiyle verilmeye başlanan Devlet Sanatçısı ünvanına 1998'de layık görüldü.

Yaşamı

İlk yılları

Orhan Gencebay, 4 Ağustos 1944'te Samsun'da doğdu. Tatar olan ailesinin kökeni Kırım'a dayanmaktadır. Müziğe 6 yaşında ailesi gibi Kırım göçmeni ve Ukrayna Konservatuvarı mezunu klasik batı müzisyeni Emin Tarakçı'dan keman ve mandolin dersleri alarak başladı. 7 yaşında bağlama ve Türk halk müziği dersleri almaya başladı. 10 yaşında ilk beste çalışması olan Kara Kaşlı Esmerdi Kim Bilir Kimi Sevdi isimli eseri yaptı. 13 yaşında Türk Sanat Müziği ve tambur eğitimi almaya başladı. Ortaokul ve lise yıllarında Samsun, Edirne ve İstanbul musiki cemiyetlerinde yaylı tambur, THM cemiyetlerinde ise bağlama çaldı. Samsun ve İstanbul'da halk evlerinin kuruculuğunu yaptı. Kendi açtığı müzik dershanelerinde öğretmenlik yaptı. Çocukluk yıllarında en çok etkilendiği kişi zamanının bağlama üstadı Bayram Aracı'ydı. Gencebay'a o yıllarda bu nedenle küçük Bayram diyorlardı.

İlk profesyonel bestesi "Ruhumda Titreyen Sonsuz Bir Alevsin"i 14 yaşında yapan Orhan Gencebay, 16 yaşından itibaren caz ve Rock müziği ile ilgilenmeye başladı, batı nefesli sazlardan oluşan orkestralarda tenor saksofon çaldı. İstanbul'a gelerek, Türkiye'nin ilk konservatuvarı ve eski adı Dârülelhan olan İstanbul Belediye Konservatuvarı'na girdi, burada bir süre icra heyetinde bulundu.

Profesyonelliğe geçişi

1964 yılında TRT Ankara Radyosu sınavına girdi ve bu sınavı yüksek başarıyla kazandı. Fakat, sınavda usulsüzlük olduğu gerekçesiyle sınav iptal edilince, müzik çalışmalarına ara vererek askerlik sebebiyle İstanbul'a gitti. Vatani görevini Heybeliada'da bahriyeli olarak sürdürdüğü yıllarda merasim bölüğü bandosunda saksafon çalmaya devam etti. 1966'da TRT İstanbul Radyosu sınavlarına girdi ve iftiharla kazandı. Aynı yıl, Türkiye çapında yapılan bağlama çalma yarışmasında Arif Sağ ve Cinuçen Tanrıkorur ile birlikte derece aldı. TRT İstanbul Radyosu'nda 10 ay bağlama sanatçılığı yaptı. Kurumun müzikal anlayışının ilerlemeye elverişli ve özgür olmadığı gerekçesiyle 1967 yılında kendi isteği ile ayrıldı. Bu yıllarda babasının işlerinin bozulması nedeniyle Samsun'a döndü.

TRT'den ayrıldıktan sonra, Arif Sağ ile birlikte 1966-1968 arası dönemde Muzaffer Akgün, Yıldız Tezcan, Gülden Karaböcek, Ahmet Sezgin, Şükran Ay, Sabahat Akkiraz, Nuri Sesigüzel gibi birçok sanatçıya bağlama çaldı. Bu dönem içinde Kızılırmak Karakoyun, Ana, Kuyu gibi Türk filmlerinin müzik direktörlüğünü yaptı. İstanbul'daki halk evlerinde Abdullah Nail Bayşu, İsmet Sıral, Burhan Tonguç, Erkin Koray, Ömer Faruk Tekbilek, Vedat Yıldırımbora, Özer Şenay, Neşet Ertaş gibi sanatçılarla sık sık bir araya gelip müzik yaparak gelecekte kendi ortaya koyacağı müziksel sentezin ilk meyvelerini verdi. Ağlıyorum Yana Yana, Gönül bağları, Yıldız Akşamdan Doğarsın, Neredesin Leylâ'm gibi türkü plakları çıkardı. Sevemedim Karagözlüm, Sabır Taşı, Goca Dünya gibi besteleri çeşitli sanatçılar tarafından okunmaya, sanat dünyasında adı besteci ve bağlama virtüözü olarak duyulmaya başlandı.

Kariyerinde hızlı yükselişi

Türkü plâklarından sonra, 1968 yılında ilk serbest çalışmalar plâğı Sensiz Bahar Geçmiyor-Başa Gelen Çekilirmiş'i çıkardı. Bundan sonra Topkapı Plak ve İstanbul Plak'tan seri olarak plaklar çıkarmaya devam etti. 1969 yılında çıkardığı Bir Teselli Ver-Yorgun Gözler 45'liği ile Türkiye çapında ün yaptı. Bestekâr ve enstrümanist kimliğinin yanı sıra, yorumcu kimliği ile ön plana çıkmaya başladı. Ben Eski Halimle Daha Mesuttum, Hor Görme Garibi, Severek Ayrılalım, Ümit Şarkısı, Sevenler Mesut Olmaz gibi plaklara imza attı. 1971 yılında ise İstanbul Plak'a ortak oldu. 1972 yılında Yaşar Kekeva ile birlikte Kervan Plak şirketini kurdu, şirketin yöneticisi oldu. Kervan Plak, Türkiye'nin ilk yerli sermayeli plak şirketiydi. Bünyesine Erkin Koray, Ajda Pekkan, Muazzez Abacı, Mustafa Sağyaşar, Ahmet Özhan, Kamuran Akkor, Semiha Yankı, Samime Sanay, Neşe Karaböcek, Bedia Akartürk, Nil Burak, Ziya Taşkent, Semiramis Pekkan, Ferdi Özbeğen, Gönül Yazar, Sezen Aksu gibi starları alan Kervan Plak, dönemin plak piyasasının en güçlü şirketlerinden biri oldu.

Orhan Gencebay, bugüne kadar 35 (31 sinema, 4 televizyon) filminde başrol oynadı, 90'a yakın filmde müzik direktörlüğü yaptı. 1000'den fazla bestesi bulunan Orhan Gencebay, bunların 300'e yakınını kendisi seslendirdi. 1990 yılında vizyonlara giren Utan filminden sonra oyunculuğu bırakmıştır. Rol aldığı filmlerde çoğunlukla kendisini duayen dublaj sanatçısı ve oyuncu Abdurrahman Palay seslendirmiştir. Orhan Gencebay'ın rol aldığı filmlerden en çok izlenen, gişe rekorları kıran filmlerden biri ise; Gülşen Bubikoğlu ile başrolünü oynadığı, 1982 Erler Film yapımı Leyla ile Mecnun filmidir.

Orhan Gencebay'ın yaptığı çalışmalara TRT denetleme kurulunca arabesk dendiyse de, Orhan Gencebay bu değerlendirmeyi "yanlıştır ve eksiktir" diyerek kabul etmedi.

Yasal olarak 67 milyon civarı plak ve kaset tirajı olan Orhan Gencebay'ın, korsan üretimlerin yasal üretimlerden 2 kat fazla olduğu düşünülürse, yasal olmayan üretimlerle birlikte 200 milyon civarı tirajı olduğu tahmin ediliyor. Bu da, dünyanın sayılı tiraj rakamlarındandır.

Günümüz

Orhan Gencebay, 29 Kasım 2009 tarihinde Milliyet Gazetesi'nden Olcay Ünal Sert'e verdiği röportajda "Batsın Bu Dünya, Türkiye'nin ağıtıdır. Şu bir gerçek, 70'li yıllar çok kötü yıllardı. Günde 100-150 kişi öldürülüyordu. 1975’te böyle bir Türkiye’de yaptım ‘Batsın Bu Dünya’yı. O, Türkiye’nin ağıtıdır, ağlanacak parçasıdır." demiştir.

17 Eylül 2012'de Orhan Gencebay'a saygı için Poll Production'dan yayınlanan Orhan Gencebay ile Bir Ömür albümünde Türkiye'nin önde gelen sanatçıları yer alarak Gencebay'ın bestelerini seslendirmiştir.

Orhan Gencebay, 2018 yılında Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından 24 Haziran seçimlerinin ardından oluşturulan Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Politikaları Kuruluna üye olarak atanmıştır. Kurulda Hülya Koçyiğit, Alev Alatlı, Murat Bardakçı, Prof. Dr. Mehmet Çelik, Prof. Dr. İskender Pala, Prof. Dr. Ümit Meriç gibi isimler yer almaktadır.

Kervan Plak

1 Şubat 1972 tarihinde Yaşar Kekeva ile birlikte Kervan Plak adlı kayıt şirketini kurdu. Yaşar Kekeva 1980 yılında şirketten ayrılarak Yaşar Kekeva Plakçılık'ı kurmuştur. Şirketin prodüktör koltuğunda uzunca seneler Orhan Gencebay'ın ağabeyi Burhan Kencebay oturmuştur. Günümüzde çıkan albümlerin prodüktörlüğünü ise Orhan Gencebay ve oğlu Altan Gencebay yapmaktadırlar. Şirket bugüne kadar Orhan Gencebay, Sibel Can, Volkan Konak, Hakan Sarıca, Neşe Karaböcek, Sezen Aksu, Ajda Pekkan, Semiramis Pekkan, Ahmet Özhan, Zekai Tunca, Ferdi Özbeğen, Bedia Akartürk, Kamuran Akkor, Mine Koşan, Gönül Yazar, Azize Gencebay, Erkin Koray, Mustafa Sağyaşar, Salim Dündar, Osman İşmen, Filiz, Biricik ve başka birçok sanatçının albümlerini çıkartmıştır.

Özel hayatı

1966 yılında Beyaz Kelebekler grubunun o dönem solisti olan ses sanatçısı Azize Atalay ile evlendi. Çiftin bu evliliğinden 1970 yılında Altan ismini verdikleri bir oğlu dünyaya geldi. Çift, evliliklerini 1977 yılında sonlandırdı. Gencebay, ikinci evliliğini 1978 yılında Sevim Emre ile yaptı. Çiftin bu evliliğinden 1981 yılında Gökhan ismini verdikleri bir oğlu dünyaya geldi. Orhan Gencebay'ın büyük oğlu Altan Gencebay hâlen Kervan Plak'ın prodüktörlüğünü yürütmektedir.

Şarkılarının yurtdışına uyarlanması

Diskografi

Saygı albümü

Filmografi

Sinema
Yıl Başlık Rolü Diğer Başrol Oyuncular Yönetmen Notlar
1971Bir Teselli VerOrhan Tülin Örsek (Nermin) Lütfi Ö. AkadOrhan Gencebay'ın ilk filmidir ve ilk oyunculuk deneyimidir.

Seslendiren: Toron Karacaoğlu

1972 Sev Dedi Gözlerim Orhan Perihan Savaş (Meral) • Selma Güneri (Serap) Orhan Aksoy Orhan Gencebay'ın tek sinemakop filmidir. 16:9

Seslendiren: Abdurrahman Palay

1973 Ben Doğarken Ölmüşüm Orhan Necla Nazır (Sevim) Yücel Çakmaklı Seslendiren: Abdurrahman Palay
1974 Dertler Benim Olsun Sebahattin Perihan Savaş (Ayşe) Safa Önal
1975Batsın Bu DünyaOrhan Müjde Ar (Seher) Osman F. Seden
Bir Araya GelemeyizOrhan Hülya Koçyiğit (Füsun) Orhan Aksoy
1976 Bıktım Her Gün ÖlmektenOrhan Necla Nazır (Meral) Osman F. Seden
ŞoförHaydar Hülya Koçyiğit (Zehra) Orhan Aksoy
1977Hatasız Kul OlmazOrhan Akman Fatma Girik (Cennet) Osman F. Seden
1978Derdim Dünyadan BüyükOrhan İnci Engin (İpek) Şerif Gören
ÇilekeşOrhan Gencebay Perihan Savaş (Gül) Osman F. Seden
Aşkı Ben Mi YarattımOrhan Gencebay Müjde Ar (Mehtap, Zeliha) Şerif Gören
1979 YarabbimOrhan Perihan Savaş (Gülcan) Temel Gürsu
1980Kır Gönlünün ZinciriniOrhan Gencebay Müjde Ar (Ebru) Şerif Gören
Vazgeç GönlümOrhan Canan Perver (Pınar) Osman F. Seden
Ben Topraktan Bir CanımOrhan Necla Nazır (Pınar) Osman F. Seden
1981Feryada Gücüm YokOrhan Gencebay Müjde Ar (Müge) Şerif Gören
1982KördüğümOrhan Gülşen Bubikoğlu (Gülşen) Osman F. Seden
Bir Yudum MutlulukOrhan Necla Nazır (Zehra) Orhan Aksoy
Leyla İle MecnunKadir Gülşen Bubikoğlu (Leyla) Halit Refiğ
1983ZulümOrhan Güngör Bayrak (Zeynep) Temel Gürsu
KahırOrhan Hülya Avşar (Hülya) Osman F. Seden
1984KaptanOrhan Hülya Avşar (Melike) Zeki AlasyaSeslendiren: Zafer Ergin
Dil YarasıOrhan Yaprak Özdemiroğlu (Hülya) Yaşar Seriner Seslendiren: Abdurrahman Palay
Aşkım GünahımdırOrhan Gencebay Oya Aydoğan (Oya) • Güzin Doğan (İpek) Şahin Gök
1985DorukOrhan Cüneyt Arkın (Cemil) • Müge Akyamaç (Çiğdem) Melih Gülgen
1987Cennet GözlümOrhan Perihan Savaş (Handan) Ümit Efekan
1988Küçüksün YavrumOrhan Melike Zobu (Zehra) Temel Gürsu
1989 Sensiz YaşıyorumOrhan Gencebay Nilgün Akçaoğlu Ümit EfekanOrhan Gencebay, bu filmlerinde kendi sesi ile rol almıştır.
Kan Çiçeği Orhan Meral Oğuz (Ayşe) Şahin Gök
1990UtanOrhan Oya Aydoğan (Selma) Ümit EfekanOrhan Gencebay'ın son sinema filmidir.

Orhan Gencebay, bu filminde kendi sesi ile rol almıştır.

Sinema (Film Müziği)
Belgesel
Reklâm

Ödüller

Ayrıca bakınız