Knut Hamsun

Knut Hamsun Nobel Edebiyat Ödülü sahibi
Knut Hamsun (1944)
DoğumKnud Pedersen
4 Ağustos 1859
Vågå, Gudbrandsdal, Norveç
Ölüm19 Şubat 1952 (92 yaşında)
Grimstad, Nørholm, Norveç
MeslekYazar, şair, oyun yazarı
MilliyetNorveçli
Dönem1877-1949
Önemli ödülleriNobel Edebiyat Ödülü (1920)
Etkiledikleri
Etkilendikleri
Resmî site
www.knuthamsun.no

Knut Hamsun (4 Ağustos 1859, Gudbrandsdal - 19 Şubat 1952, Grimstad), Norveçli yazar ve 1920 yılı Nobel Edebiyat Ödülü sahibi.

Yaşam öyküsü

İlk yılları

Hamsun 14 yaşındayken Tranøy'da.

Daha sonraları Knut Hamsun adını alacak olan Knud Pedersen, Norveç'in kuzeyinde Gudbrandsdal sınırları içinde Vågå kasabasında doğdu. Bir terzi olan babası, kalabalık ailesini alarak, daha kuzeye, Hamaröy kasabasına göç etti. Babası çalışkan ve işine bağlı olmasına rağmen, ailesini terzilikle zar zor geçindiriyor, üstelik oturdukları yerin sahibi olan rahibe de borçlanıyordu.

Sekiz yaşında iken dayısının isteği üzerine annesiyle babası onu bir rahibin gözetimine verdi. On dört yaşında, doğduğu kasabaya dönerek bir tüccar yanında tezgâhtarlık yaptı. Bir yıl sonra da Tranöy'de daha büyük bir tüccarın yanında kalfalığa başladı. Tüccarın kızına âşık oldu fakat tüccar iflas edince işinden ayrılmak zorunda kaldı. Bu sıralarda Esrarengiz Adam adında küçük bir aşk romanı yazdı. Bu roman, gezginlik yıllarında tanıştığı bir kitapçı tarafından bastırıldı. Daha sonra bir arkadaşıyla birlikte kibrit, mum gibi ucuz eşyalar satmaya başladı. Bir müddet sonra ayrılmaya karar verdiler ve arkadaşı güneye, Knut kuzeye gitti.

İş bulamayınca zanaat öğrenmek amacıyla bir ayakkabıcının yanında çalışmaya başladı.

Bir yıl sonra daha büyük, epik bir eser kaleme aldı. Henrik Ibsen'i okumuştu, onun etkisi altında bulunuyordu. Bir Karşılaşma adındaki bu kitabını da, Bodö'de bir kitapçı yayımladı. Daha sonra bir aşk hikâyesi daha yazdı.

Ailesi kitaplarını okumasına rağmen bir taraftan da çalışmasını istiyorlardı. Onu bir bucak müdürünün yanına yardımcı olarak verdiler. Bu bucak müdürünün zengin bir kütüphanesi vardı. Björnson'un toplu eserlerini okumasına izin verdi. Knut bu heyecanla kitaplara sarıldı ve gözleri bozulana kadar okudu.

Bu kitapların etkisiyle Knut bir kitap daha yazdı fakat yayıncılar basmaya yanaşmadı. Knut'un bu kitapları bir yayınevinin desteği olmadan basabilmesi için bir zenginin desteği gerekiyordu.

Aradığı kişiyi buldu. Erasmus Zahl adında bir tüccardı bu. Knut ona yazar olmak istediğini söyledi. Son yazdığım hikâye diye başka bir kitap verdi. Tüccar kâğıtlara değil yüzüne baktı Knut'un. Genç Hamsun tüccardan çıkarken kitaplarını yayımlaması için bin kron almıştı bile.

Frida adında bir köy hikâyesi ve şiirler yazmaya başladı. Adını Knut Pederson diye değiştirdi.

Hikâyesini tamamlayınca bir vapur bileti alarak Kopenhag'a gitti. Bir kitapçıya, sonra da Norveçli bir şaire eserlerini kabul ettirme çabaları boşa çıkınca Oslo'ya döndü. Sonra göçebe olarak uzun bir yolculuğa çıktı.

Edebiyatta yükselişi

Parası tükenen Hamsun tekrar aynı tüccarın yolunu tuttu. Tüccar yardımını esirgemedi. Hamsun bu parayla bir oda kiralayıp daha önce yazdığı yazıların pek çoğunu yaktı. Makaleler, hikâyeler yazıyor, bunları satmaya çalışıyordu. Parası tekrar tükenince aç kaldı ve bunu romanlaştırdı. Açlık romanı şöhretinin ilk basamağı oldu.

Ciddi ekonomik sıkıntılar çekerken, yol yapımında çalışmaya başladı. Kum ocağında kâtiplik edecek, çekilen kumların hesabını tutacaktı. Zor değildi bu iş. Çalışma ve dinlenme saatlerinde bol bol kitap okuyordu. Müsveddelere şiirler, makaleler karalıyordu. Zamanla bir hatip gibi konuşabildiğini keşfetti işçilerle sohbet ederken. Tanıştığı bir rahip ona konferans vermesini tavsiye etti. Bunun üzerine Gjövik şehrinde bir salon kiralandı. Konferans edebiyat alanında olacaktı.

Konferansı dinlemeye sadece altı kişi geldi. Altı kişiden biri olan bir yazı işleri müdürü konferansı beğendi. Çevreye konferansı övdü. Bir sonraki konferansta dinleyici sayısı bir kişi arttı. Anlaşılan bu yörenin edebiyatla ilgilendiği yoktu. Knut evine geri döndü.

Yirmi bir yaşındaydı ama çalışmaktan ziyade yazmak istiyordu. Noelde bir arkadaşı onu çiftliğine davet etti. Arkadaşının annesi Knut'u çok sevdi ve ona bir rahip olmasını öğütledi. Ama Knut'un Amerika'ya gitmek istediğini öğrenince bu aile, Knut'a yol parası dört yüz kronu borç verdi. O da, hemen İngilizce öğrenmeye koyuldu. Ünlü yazar Björnson'a gidip ondan bir tavsiye mektubu aldı. 1882'de Knut Amerika'ya gitti.

Amerika'da Björnson'un mektubu bir işe yaramamıştı. Burada kimse onu tanımıyordu. Henry Johnson adında bir öğretmenle ahbap olup ondan İngilizce dersleri aldı. Onun kütüphanesini taradı. Özellikle Mark Twain onu etkilemişti. Önceleri Norveççe, daha sonra da İngilizce konferanslar hazırladı. Geceli gündüzlü çalışmalardan sonra Minesota'ya geçti ve orada muhasebe işine başladı.

Sağlık problemleri

Arkadaşı Johnson karısıyla bir Avrupa gezisine çıkınca işler Knut'a kaldı. 1884 yazı ile güzü bu şekilde geçti. Bir açık arttırmada yüksek sesle konuşurken göğsünde bir sancı duydu. Öksürük nöbetiyle yere yığıldı. Doktor hızlı ilerleyen verem teşhisi koydu ve ona birkaç aylık ömrü kaldığını söyledi.

Sürpriz iyileşmesi

Knut birkaç ay hasta yattı. Ölürsem Norveç'te gömüleyim diyerek Norveç'e doğru yolculuğa çıktı. Ne kendisinin ne de dostlarının anlayamadıkları bir şekilde yol süresince kendiliğinden iyileşti. Deniz havası iyi gelmişti.

Hastalık sonrası edebiyatı

İsminin Knut Hamsun olması

Norveç'e döndüğünde bir gazete ile anlaştı. Oraya makaleler yollayacak, hiç değilse böylece dinlenecekti. Çalışıyor, yazıyordu. 1885'te Mark Twain ile ilgili bir yazısında imzası Knut Hamsund, bir matbaa hatası yüzünden Knut Hamsun şeklinde basıldı. O da düzeltmeye yanaşmadı. O tarihten itibaren ismi böyle kaldı.

Amerika'ya geri dönüş

Norveç'te işinden ayrılınca tekrar aç kaldı. Bu açlığa bir yıl katlandı. Daha sonra, bir zenginin yardımıyla tekrar Amerika'ya döndü (1888).

Amerika'da tramvaylarda biletçilik yaptı. Biletçilik işini becerememişti. Çünkü durakları aklında tutamıyordu. Kitap okumaya daldığı için yolculara haber vermiyordu. Bu yüzden işinden ayrılıp Kuzey Dakota'ya gidip tarlalarda çalıştı.

1887 sonbaharını kapsayan bu çalışmalarda cebinde biraz parayla Amerika'ya ilk geldiğinde kaldığı yerlere döndü. Artık yazmaya başlayabilirdi.

Edebiyata dönüş

Bu sürede Danimarka'ya gitti. Yazmaya azimle başladı.

"Yumruğunu yemedikçe kimsenin bırakıp gitmediği o garip şehir, Kristiania'da aç gezdiğim günlerdeydi. Tavan arasında uyanık yatıyordum. Alt katta bir saatin altıya vurduğunu duydum. Hafif aydınlanmıştı ortalık; insanlar merdivenleri inip çıkmaya başlamışlardı..." diyordu bütün büyülenmişliğiyle.

Kâğıtları üst üste yığıyor, sürekli yazıyordu. Ne yazdığını iyi biliyordu. Açlık romanıydı bunlar. Yazdığı kısımları Politiken gazetesi yazı işleri müdürlerinden Edvard Brandes'e götürdü. Brandes bu karşılamayı daha sonra şöyle anlatıyordu: "Ondan daha düşkün bir başka insan pek az görmüşümdür. Düşkünlüğü elbisesinin yırtık pırtık olduğundan değildi. Ya o yüzü! Çok uzundu müsveddeler. Kendisine geri veriyordum ki, birdenbire kelebek gözlüğü gerisinde gözlerindeki ifadeyi gördüm."

Behçet Necatigil tarafından dilimize çevrilen Göçebe adlı kitabını elli yaşlarında tamamlamıştır. Üç bölümlük büyük romana yazarın verdiği genel isimdir. İlk kitap Sonbahar Yıldızları altında 1906'da, Hüzünlü Havalar 1909'da, Son Mutluluk 1912'de Göçebe'de toplanmıştır ve yazarın ağzından anlatılmıştır. Bu defa kitabında evliliğin zor temasını işlemeye yönelir.

1920 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanmıştır.

Savaş Yılları

Norveç İşgali'nden önce başladığı Nazi taraftarlığını ülkesinin işgali sırasında da devam ettirmesiyle ünü ciddi şekilde lekelenmiştir. Hatta 1940 yılında "Almanlar bizim için savaşıyor ve şimdi İngiltere'nin bizim ve tüm tarafsızlar üzerindeki zulmünü eziyor" iddiası da dâhil olmak üzere birçok gazete makalesi yazdı. Aldığı Nobel ödülünü 1943 yılında Goebbels'e göndermiştir.[kaynak belirtilmeli] 1943 yılında Hamsun, Hitler'le görüşmeye davet edildi; toplantı sırasında Hitler'den Norveç'teki Alman sivil yönetici Josef Terboven'den şikâyetçi oldu ve tutuklu Norveç vatandaşlarının serbest bırakılmasını istedi. Otto Dietrich, anılarında bu buluşma için, "yabancı bir kişinin Hitler'le ilk kez bu kadar ters bir şekilde konuşabildiği tek zamandı" diyor. Hitler'in ölümünden bir hafta sonra Hamsun: "O bir savaşçıydı, insanlık için bir savaşçıydı ve tüm uluslar için adalet müjdesinin bir peygamberiydi." dedi. Savaşın sona ermesinin ardından, kitapları evinin önüne atıldı. Hatta Norveç'in büyük şehirlerinde öfkeli kalabalıklar kitaplarını herkesin önünde yaktı ve Hamsun bir süre bir psikiyatri hastanesinde tutuldu.

Savaş sonrası hesaplaşma mahkemelerinden "akli denge" sebep gösterilerek muaf tutulmuş ve akıl hastanesine kapatılmış, daha sonra da savaş sırasında propaganda suçu nedeniyle Norveç Hükûmeti tarafından para cezasına (325.000 kron-65.000 $) çarptırılmıştır. Bu süreçte başına gelenleri tek otobiyografik ve en son eseri På gjengrodde stier (Ot Bağlamış Patikalarda) kitabında anlatmıştır. Kitabın son cümlesi "Yüksek mahkeme suçlu buldu, yazarlığıma son veriyorum" şeklindedir.

19 Şubat 1952 tarihinde, 92 yaşında banyoda ölü bulundu. Cenazesi yakılmıştır.

Danimarkalı yazar Thorkild Hansen biyografisini ve davayı araştırdı ve Hamsun Davası (1978) adlı kitabı yazdı. Kitap Norveç'te spekülasyonlar yarattı. Hansen'e göre Hamsun'a bu şekilde muamele edilmesi doğru değildi.

Norveç'te savaştan 50 yıl sonraki nesiller, savaş sonrası hesaplaşmaları orantısız bulup, Hamsun'a daha bir anlayışla ve sahip çıkarak yaklaşmaktadırlar. 2009 yılında doğumunun 150. yılı Hamsun yılı olarak kutlanmıştır. Adı okullar, sokaklar, heykeller ve başka vesilelerle yaşatılmaktadır. Hakkında bir müze (Hamsunsenteret), bir film (Hamsun 1996) ve bir televizyon dizisi (Gåten Knut Hamsun) yayımlanmıştır. Jan Troell'in yönetmenliğini yaptığı filmde Hamsun'u İsveçli aktör Max von Sydow canlandırmıştır.

Kronolojik biyografisi

Türkçeye tercüme edilen eserleri ve hakkında yazılanlar

Eserleri

Knut Hamsun Festivalleri

Kaynakça

  1. ↑ Rowohits Monographien 3, 1958, Takibinde alıntılar yapılmıştır.
  2. ↑ Göçebe, Önsöz, Behçet Necatigil, sf:6
  3. ↑ Göçebe, Knut Hamsun, Önsöz, Behçet Necatigil, sf:8
  4. ↑ Göçebe, Knut Hamsun, Önsöz, Behçet Necatigil, sf:10
  5. ↑ Gibbs, Walter (28 Şubat 2009). "Norwegian Nobel Laureate, Once Shunned, Is Now Celebrated". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. 8 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2024.
  6. ↑ http://www.bodilprisen.dk/aar-for-aar/1997-2/ 17 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Bodilprisen 1997
  7. ↑ http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001970001103 NRKs Hamsun-film julas kinotaper
  8. ↑ Hvem Hva Hvor 1998, s 148
  9. ↑ http://www.vg.no/vg/96/anm/film/1224hamsun.html 4 Ocak 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. GÅTE UTEN MYSTERIER
  10. 1 2 "İstanbul'da İki İskandinav Seyyah". YKY - Yapı Kredi Yayınları. 16 Mart 2017. 30 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2024.
  11. ↑ Robert Ferguson: Enigma. The life of Knut Hamsun, 1987. Hutchinson. With one Authograph von der Author.

Dış bağlantılar