| Anne Carson CM | |
|---|---|
Anne Carson, 2024 | |
| Doğum | Anne Patricia Carson 21 Haziran 1950 Toronto, Ontario, Kanada |
| Meslek | Yazar, akademisyen, çevirmen |
| Milliyet | Kanadalı |
| Vatandaşlık | Kanada • İzlanda |
| Eğitim | Toronto Üniversitesi |
| Tür | Şiir, çeviri, deneme |
| Önemli ödülleri | Nobel Edebiyat Ödülü (2026) Asturias Prensliği Ödülü (2020) Kanada Nişanı |
| Etkin yılları | 1979-günümüz |
Anne Patricia Carson (d. 21 Haziran 1950, Toronto), Kanadalı şair, denemeci, çevirmen, klasik filolog ve akademisyen. Toronto Üniversitesi'nde eğitim gören Carson, 1979'dan bu yana Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada'daki çeşitli üniversitelerde klasik filoloji, karşılaştırmalı edebiyat ve yaratıcı yazarlık dersleri verdi. Görev yaptığı kurumlar arasında McGill Üniversitesi, Michigan Üniversitesi, New York Üniversitesi ve Princeton Üniversitesi bulunmaktadır.
Carson, günümüze kadar yirmiden fazla kitap ve çeviri yayımladı. Guggenheim ve MacArthur burslarına layık görülen Carson, bunun yanı sıra Lannan Edebiyat Ödülü, iki Griffin Şiir Ödülü, T. S. Eliot Ödülü, Asturias Prensliği Ödülü, İngilizce şiir dalında Genel Vali Ödülü ve PEN/Nabokov Ödülü'nü kazandı. Kanada edebiyatına yaptığı katkılar nedeniyle 2005 yılında kendisine Kanada Nişanı tevcih edildi.
2026 yılında, “klasik gelenekle eğlenceli bir diyalog içerisinde, çağdaş edebiyat için yeni biçimler yaratan cesur ve yenilikçi yapıtları” nedeniyle Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü.
Anne Patricia Carson, 21 Haziran 1950'de Kanada'nın Toronto şehrinde doğdu. Babası bankacı olan Carson, Kanada'nın farklı kentlerinde büyüdü. Lise yıllarında bir Latince öğretmeni, Carson'u Antik Yunan dünyası ve diliyle tanıştırdı ve ona özel ders verdi. Toronto Üniversitesi'ne bağlı St. Michael's College'a kaydolan Carson, öğreniminin birinci ve ikinci yıllarının sonunda olmak üzere iki kez üniversiteden ayrıldı. Özellikle John Milton üzerine zorunlu bir ders başta olmak üzere müfredattaki kısıtlamalardan rahatsız olan Carson, kısa bir süre grafik sanatlar alanına yöneldi. Daha sonra Toronto Üniversitesi'ne geri dönerek 1974'te lisans derecesi, 1975'te Master of Arts ve 1981'de doktora derecesini tamamladı. Ayrıca St Andrews Üniversitesi'nde bir yıl boyunca Yunan vezni ve Yunan metin eleştirisi üzerine eğitim aldı.
Carson, klasik filoloji alanındaki akademik kariyerine 1979 yılında Calgary Üniversitesi'nde ders vererek başladı. Bu dönemde Toronto Üniversitesi'ndeki doktora eğitimini henüz tamamlamamıştı. 1980 yılında Princeton Üniversitesi'nde göreve başladı ve burada önce öğretim görevlisi, daha sonra yardımcı profesör olarak çalıştı. Princeton'da bulunduğu dönemde, 1986-1987 yıllarında Rockefeller Yerleşik Araştırmacısı olarak görev yaptığı sırada New York'taki 92nd Street Y'de de dersler verdi. Kadro güvencesi alamamasının ardından 1987 yılında Princeton Üniversitesi'nden ayrıldı. Atlanta'daki Emory Üniversitesi'nde bir yıl boyunca klasik diller ve edebiyat dersleri verdi. Daha sonra Montreal'e taşınarak McGill Üniversitesi Klasik Filoloji Bölümü'nde lisansüstü çalışmalar direktörü olarak göreve başladı.
1990'ların sonlarında Carson'ın akademik kariyeri bir engelle karşılaştı; zira McGill Üniversitesi Antik Yunanca alanındaki tüm lisansüstü dersleri iptal etti, Klasik Çalışmalar Bölümü'nü kapattı ve geriye kalan tüm Klasik Çalışmalar derslerini Tarih Bölümü'ne taşıdı. McGill Üniversitesi'nde doçent olarak ders vermeyi sürdürürken, her yılın yarısını başka kurumlarda konuk öğretim görevlisi olarak çalışarak geçirdi. Bu kapsamda 1999-2000 yıllarında Michigan Üniversitesi'nde Norman Freehling'de konuk prfesör olarak ders verdi. 2000 yılının bahar döneminde ise Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'de ve 2001 yılının bahar döneminde Oakland'daki Kaliforniya Sanat ve El Sanatları Kolej'nde ders verdi. 2000 yılında McGill Üniversitesi'nde John MacNaughton Klasik Filoloji Profesörü olarak atandı.
Carson, 2003 yılında Ann Arbor'a taşınarak Michigan Üniversitesi'nde çalışmaya başladı. 2009 yılına kadar Klasik Araştırmalar, Karşılaştırmalı Edebiyat ve İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümlerinde profesör olarak görev yaptı. 2004 yılında Oxford Üniversitesi'nde şiir dalında öğretim görevlisi görevi için adaylar arasında yer aldı. Yaklaşık 30 aday gösterme önerisi alan Carson, göreve atanan Christopher Ricks'in ardından ikinci sırada yer aldı. Carson, dört yıllık bu görev için 2009 yılında da olası adaylardan biri olarak gösterildi. Carson, 2009 yılında New York Üniversitesi (NYU) Yaratıcı Yazarlık Programı'na seçkin konuk şair ve misafir öğretim üyesi olarak katıldı. Eşi ve iş birliği yaptığı partneri Robert Currie ile birlikte, NYU'da "Egocircus" adlı, iş birliği sanatı üzerine yıllık bir ders vermektedir. Carson, 2010-2016 yılları arasında Cornell Üniversitesi'nde Andrew D. White (özel statülü konuk profesör) olarak, 2013 yılında ise Stanford Üniversitesi'nde (Yaratıcı Yazarlık Programı) Mohr konuk şairi olarak görev yaptı.
Klasik filoloji eğitimi alan ve karşılaştırmalı edebiyat, antropoloji, tarih ve sanatla ilgilenen Carson, eserlerinde farklı disiplinlerden fikir ve temaları bir araya getirdi. Sıklıkla Antik Yunan ve Latin edebiyatına göndermelerde bulunur, bu eserleri modern bağlamlarda yeniden yorumlayarak ve çevirdi. Çalışmalarında Eshilos, Gaius Valerius Catullus, Euripides, Homeros, İbykos, Mimnermos, Sapfo, Keoslu Simonides, Sofokles ve Thukididis gibi yazarların eserlerine yer verdi. Carson ayrıca Emily Brontë, Paul Celan, Emily Dickinson, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Martin Heidegger, Friedrich Hölderlin, Franz Kafka, John Keats, Gertrude Stein, Simone Weil ve Virginia Woolf gibi daha yakın dönem yazar ve düşünürlerinin eserlerinden de yararlandı. Kitaplarının çoğunda şiir, deneme, düzyazı, eleştiri, çeviri, dramatik diyalog, kurmaca ve kurmaca dışı anlatı gibi farklı edebî türleri çeşitli ölçülerde bir araya getirmeye çalıştı.
2021 itibarıyla on sekiz kitabının ilk baskıları; ABD'de Alfred A. Knopf, New Directions ve Princeton University Press; Kanada'da Brick Books ve McClelland & Stewart; Birleşik Krallık'ta ise Bloodaxe Books, Jonathan Cape, Oberon Books ve Sylph Editions tarafından yayımlanmıştır. 2025 yılında Kanadalı indie rock grubu Rheostatics'in The Great Lakes Suite adlı albümünde yer aldı ve Büyük Göller'den esinlenen çeşitli şiirleri seslendirdi.
Anne Carson'ın 1986 yılında yayımlanan ilk eleştiri kitabı Eros the Bittersweet, eros kavramını haz ve acının eş zamanlı olarak deneyimlenmesi üzerinden inceler. Kitabın başlığındaki “acı-tatlı” ifadesi, Sappho'nun ortaya attığı ve hem tatlılığı hem de acıyı bir arada anlatan glukupikron sözcüğüne dayanır. Eser, arzu üçgenlerinin Sappho'nun şiirlerinde, Antik Yunan romanlarında ve Platon'un yazılarında nasıl ortaya çıktığını ele alır. 2000 yılında Men in the Off Hours adlı, kısa şiirler, manzum denemeler, mezar yazıtları, anma yazıları, söyleşiler, metinler ve Antik Yunanca ile Latince'den yapılan çevirilerden oluşan bir kitabını yayımladı.
Carson, biri Aeschylus'un (Agamemnon), ikisi Sofokles'in (Antigone, Electra) ve yedisi Euripides'in (Alcestis, Hekabe, Herakles, Hippolitus, İphigeneia Tauris'te, Orestes ve Bakhalar) olmak üzere on antik Yunan trajedisinin çevirisinin yanı sıra Sapfo'nun İngilizce şiirini de yayınladı. Ağustos 1986'dan Ağustos 1987'ye kadar New York'taki 92nd Street Y'de Rockefeller konuk araştırmacısı olarak bulundu ve burada Sofokles'in Elektra eserinin çevirisi üzerinde çalıştı. Eser nihayet 2001'de yayımlandı ve 2010 yılında PEN Çeviri Şiir Ödülünü kazanan 2009 tarihli An Oresteia adlı kitabına dahil edildi. Aiskhylos'un Agamemnon, Sofokles'in Elektra ve Euripides'in Orestes adlı oyunlarını bir araya getiren An Oresteia, 2009 yılında New York'ta Classic Stage Company tarafından sahnelendi.
Carson, 2007 yılında Berlin'deki Amerikan Akademisi'nde Anna-Maria Kellen bursiyeri olarak görev yaptı. Bu dönemde, Aiskhylos'a atfedilen Antik Yunan oyunu Zincire Vurulmuş Prometheus'un çevirisi üzerinde çalıştı. Çeviriden bir bölüm 2010 yılında yayımlandı. 2015 yılında, Carson'ın Antigone adlı eserinin Ivo van Hove yönetmenliğinde ve Juliette Binoche'un başrolünde sahnelenen uyarlaması, Lüksemburg'daki Les Théâtres de la Ville de Luxembourg'da prömiyer yaptı. Oyun daha sonra Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki çeşitli kentlerde sahnelendi. Turnenin durakları arasında Londra'daki Barbican Centre, New York'taki Brooklyn Müzik Akademisi (BAM) ve Paris'teki Théâtre de la Ville yer aldı.
Türkçede Carson kitaplarını Metis Yayınları yayınlamaktadır. 2 kitabı çevrilerek yayınlanmıştır:
Anne Carson, özel yaşamı hakkında konuşmaktan kaçınmasıyla tanınır ve eserlerinin otobiyografik bir bakış açısıyla okunmasına mesafeli yaklaştığı bilinmektedir. Yayınlarda onun hakkında verilen bilgiler genellikle şu ifadeyle sınırlıdır: "Anne Carson Kanada'da doğmuştur ve geçimini Antik Yunanca öğreterek sağlamaktadır." Kendisi bir itiraf şiiri şairi olmasa da, eserleri kişisel nitelikte kabul edilir. Yazılarında kendi yaşamını dünyadaki diğer olgular arasında yalnızca bir olgu kümesi olarak ele aldığını ve ona ayrıcalıklı bir konum atfetmediğini belirtmiştir.
Carson'ın Giacomelli soyadını kullandığı ilk evliliği sekiz yıl sürdü ve 1980'de sona erdi. Bu evliliğin ve ardından yaşananların, Plainwater adlı kitapta yer alan “Kinds of Water” şiirine ve The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos adlı esere kaynaklık ettiği öne sürülmüştür. Carson, ilk eşinin boşanma sırasında not defterlerini aldığını doğrulamıştır. Bu olay, The Beauty of the Husband adlı eserin başkahramanının yaşadıklarıyla da örtüşmektedir. Carson'ın belirttiğine göre, eski eşi not defterlerini daha sonra kendisine geri vermiştir.
Carson'ın babası Robert, Alzheimer hastasıydı. 1994 yılında yayımlanan “The Glass Essay” adlı şiiri ile Plainwater adlı kitabında yer alan “The Anthropology of Water” başlıklı eseri, hastalık nedeniyle babasının zihinsel ve fiziksel durumunda meydana gelen gerilemeyi ele alır. Annesi Margaret (1913–1997) ise, Men in the Off Hours adlı eserinin yazım sürecinde hayatını kaybetti. Carson, kitabı “Appendix to Ordinary Time” başlıklı düzyazı metniyle sonlandırdı. Bu metinde, Virginia Woolf'un günlükleri ve el yazmalarında üzeri çizilmiş ifadelerden yararlanarak annesi için bir mezar yazısı niteliğinde metin oluşturdu. Red Doc> adlı eser de Carson'ın annesinin ölümünü konu alan ikinci bir ağıt olarak yorumlanmıştır. Carson'ın kardeşi Michael, 1978'de uyuşturucu ticareti suçlamasıyla tutuklandı. Kefaletle serbest bırakıldıktan sonra Kanada'dan kaçtı ve Carson onu bir daha hiç görmedi. Kardeşinin hayatından kayboluşunu, bir tür anı kitabı olarak kaleme aldığı ve Plainwater adlı eserinde yer alan “Water Margins: An Essay on Swimming by My Brother” başlıklı metninde ele aldı. 2000 yılında onu aradı ve yaşadığı yer olan Kopenhag'da buluşmak üzere sözleştiler; ancak yeniden bir araya gelemeden hayatını kaybetti. Carson'ın 2000 yılında kardeşi için kaleme aldığı ve 2010'da yayımlanan yazıt niteliğindeki Nox, yazarın en açık biçimde kişisel deneyimlerine dayanan eseri olarak nitelendirildi.
Carson, Michigan Üniversitesi'nde ders verdiği sırada Ann Arbor'da tanıştığı sanatçı Robert Currie ile evlidir. O, Currie'yi "iş birliği yaptığım eşim" olarak tanımlamıştır. Birlikte üzerinde çalıştıkları projeler arasında Nox ve Antigonick için kitap tasarımları ve performanslar yer almaktadır. Carson, yaratım sürecinde Currie'den ayrıca “Randomizer” (Rastgeleleştirici) olarak söz etmektedir. Nisan 2022'de Carson ve Currie'ye İzlanda vatandaşlığı verildi. Carson, Ağustos 2024'te London Review of Books'ta yayımlanan bir makalede, kendisine Parkinson hastalığı teşhisi konduğunu açıkladı.