Şark Ekspresi

Kuruluş ve ilk yolculuklar

Nagelmackers, Amerika Birleşik Devletleri'nde gördüğü yataklı vagon sistemini Avrupa'ya uyarlamak amacıyla 1872'de bir işletme girişiminde bulundu. 1876'da kurulan CIWL, çeşitli ülkelerin demiryolu idareleriyle anlaşmalar yaparak yataklı ve yemekli vagon hizmetleri sunmaya başladı. 1882'de Paris–Viyana yönünde deneme yolculukları gerçekleştirildi. 4 Ekim 1883'te Paris'ten hareket eden Express d'Orientin resmî açılış yolculuğuna siyasetçiler, diplomatlar ve gazeteciler katıldı.

Yolcular arasında Fransız yazar ve gezgin Edmond About da bulunuyordu. About, yolculuk izlenimlerini 1884'te yayımlanan De Pontoise à Stamboul adlı kitabında anlattı. İlk seferlerde yolculuğun son bölümü başka trenler ve gemilerle tamamlanıyordu. Bükreş üzerinden ilerleyen yolcular, Karadeniz bağlantılarından yararlanarak İstanbul'a ulaşıyordu. 1889'da doğrudan demiryolu bağlantısının açılmasıyla İstanbul, Şark Ekspresi'nin başlıca varış noktalarından biri hâline geldi.

İstanbul, Şark Ekspresi ve Pera Palas

Şark Ekspresi seferleri, İstanbul'da uluslararası seyahat ve konaklama hizmetlerinin gelişmesine katkı sağladı. Şark Ekspresi yolcularının konaklaması amacıyla yapılan Pera Palas, 1895'te hizmete açıldı. Otelin kuruluşunda ve sonraki işletme ilişkilerinde CIWL ile bağlantılı girişimler rol oynadı. Pera Palas 1895'te hizmete girdi. Şirketle bağlantılı mülkiyet ve işletme düzenlemeleri ise 1896'da yapıldı.

CIWL, Şark Ekspresi seferlerinin yanı sıra Türkiye'de yataklı vagon ve bilet satış hizmetleri de sunuyordu. 1933'te şirketin Türkiye'deki bürolarında yaşanan Vagon-Li Olayı, tren seferlerinden bağımsız olarak meydana geldi.

Dünya savaşları ve seferlerin değişmesi

I. Dünya Savaşı sırasında sınırların kapanması ve çatışmalar nedeniyle düzenli seferler kesintiye uğradı. Savaşın ardından Simplon Tüneli'nden geçen güney güzergâhında Simplon-Orient-Express seferleri öne çıktı. Paris'ten Lozan, Milano, Venedik, Belgrad ve Sofya üzerinden İstanbul'a ulaşan seferler, Orta Avrupa'daki eski güzergâhlardan ayrı bir bağlantı oluşturdu. 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı ile ardından başlayan II. Dünya Savaşı uluslararası demiryolu ulaşımında yeni kesintilere neden oldu.

II. Dünya Savaşı'nın ardından seferler yeniden düzenlendi. Soğuk Savaş dönemindeki sınır denetimleri ve hava ulaşımının yaygınlaşması, uzun mesafeli uluslararası tren yolculuklarını etkiledi. Paris ile İstanbul arasındaki doğrudan düzenli seferler 1977'de sona erdi. Orient-Express adı daha kısa mesafeli Avrupa trenlerinde kullanılmaya devam etti. Bu adla yürütülen son düzenli tren hizmeti 2009'da sona erdi.

1918 ve 1940 ateşkeslerinin imzalandığı vagon

11 Kasım 1918'de Büyük Britanya ve Fransa ile Alman İmparatorluğu arasında yapılan I. Compiègne Ateşkesi, CIWL'in -bilinenin aksine Şark Ekspresi dışındaki- Paris – Laval ve Paris – Saint-Brieuc hatlarında kullanılan ve Ateşkes Vagonu olarak bilinen 2419 D numaralı yemekli vagonda imzalandı. Aynı vagon, 22 Haziran 1940'ta Fransa Muharebesi sonrasında Nazi Almanyası ile Fransa arasında yapılan II. Compiègne Ateşkesi'nde yeniden kullanıldı. Her iki ateşkesin de imzalandığı bu vagon, savaşın sonlarına doğru tahrip edildi.