Physalis angulata

Physalis angulata
Physalis angulata
Korunma durumu
Asgari endişe altında (IUCN 3.1)
Biyolojik sınıflandırma
Âlem: Plantae Şube: Tracheophyta Sınıf: Magnoliopsida Takım: Solanales Familya: Solanaceae Cins: Physalis Tür: P. angulata
İkili adlandırma
Physalis angulata
Sinonimler
Physalis minima

Physalis angulata, Physalis cinsine bağlı bir bitki türüdür. Physalis angulata (P. angulata L.), ilk olarak Libya florasında tanımlanmış ve kaydedilmiştir. P.angulata Solanaceae familyasının bir üyesidir. Hem Dönence hem de Dönence altı bölgelere uyum sağlamıştır. Kaliks yapısı mesaneyi andırdığından Yunanca 'physalis' yani mesane kelimesi ile adlandırılmıştır. Ayrıca bu bitkinin özleri sıtma önleyici, astım önleyici ve dermatit tedavilerinde kullanılmıştır. Türün doğal yayılım alanı Dönence ve Dönence altı Amerika'dır. Yıllık bir bitkidir ve esas olarak dönence altı biyomda yetişir. Tıbbi amaçlar dışında gıda olarak kullanımı da mümkündür.

Tanım

Physalis angulata genellikle 30–50 cm büyüyebilen, dik ve tek yıllık bir bitkidir. Seyrekçe havlı(ince ve kısa tüylü) ya da tüysüzdür. Gövde çok dallıdır ve yaprak sapı 1–5 cm uzunluğunda, yaprak ayası [en] yumurtamsı ila eliptik, 3 ila 6 cm uzunluğunda ve 2 ila 4 cm genişliğinde, tüysüz, tabanı kamamsı ila genişçe kamamsı, kenarları düz ya da dişli, ucu sivridir. Çiçek sapı 5 ila 12 mm uzunluğundadır. Çanak yarıya kadar bölünmüş, 4 ila 5 mm uzunluğunda ve lobları mızraksıdır.

Taksonomi

Physalis angulata L. Solanaceae familyasının Physaleae [en] oymağının, physalineae altoymağına ait tek yıllık bir bitkidir. Tür, ilk kez Carl Linnaeus tarafından tanımlanmış ve 1753 yılında Species Plantarum eserinde kabul görülmüş ismi P. angulata'dır. Physalis cinsinin alt cinslerinin taksonomik olarak sınıflandırılması uzun yıllar boyunca morfolojik karakterlere göre sınıflandırma yapılmıştır. çiçek morfolojisi ve tohum özellikleri alt cinsler arası ayrımı sınıflandırılmak üzere kullanılmıştır. Bununla birlikte, bazı türler arasında gerçekleşebilen hibritleşme ve moleküler filogenetik çalışmaların sonucu ortaya koyduğu yeni akrabalıklar nedeniyle cinsin alt gruplarının sınırları uzun süre tartışmalı kalmıştır. Son yıllarda yapılan kloroplast ve nükleer DNA dizilerine dayanan moleküler filogenetik çalışmalar, Physalis cinsi içerisindeki evrimsel ilişkilerin morfolojik sınıflandırmalara göre daha farklı sonuçlar ortaya koymuştur. Bu çalışmalar, cins içerisindeki bazı geleneksel alt cinslerin monofiletik olmadığını, güncel filogenetik analizlerde P. angulata, P. peruviana ve P. purinosa gibi alt türlerin Physalis cinsi içerisindeki konumu moleküler verilerle desteklenmektedir.

Tarım ve Kullanımı

Dönence ve dönence altı bölgelerin birçok yerinde 3.000 metreye kadar olan rakımlarda bulunur. Hafif donlara dayanıklıdır, ancak yüksek sıcaklara karşı bir dirençleri yoktur. Yüksek ısılarda su kaybından yapraklarda yanmalar gözlemlenir. Nemli ve verimli toprağı tercih eder, lakin iyi drenajlı her türlü toprakta ve hafif gölgeli ortamda başarılı olur. Bitkiler stres altında olmadığında bitkiler çiçek açmadığı döneme kadar 80–100 cm arası bir uzunluğa erişebilirken; stres altında kaldığında bitki sadece çiçeklenmek için 20–30 cm arası bir uzunlukta çiçeklerini açar. Bitkilerin tohumdan filizlenmeden çiçeklenmeye kadar geçen süre sayısı 6 hafta olup; çiçeklenmeden meyve olgunlaşma dönemine kadar 6 hafta daha beklenir. Diğer Physalis alttürlerine göre böceklere karşı daha dirençlidir ve meyve dışında diğer bütün bitki kısımları zehirlidir.

Meyvesi pişirilerek veya çiğ olarak tüketilir. Sulu ve hafif asidiktir. meyvenin çapı, yaklaşık 10–15 mm içinde çok sayıda küçük tohum bulunur. İçeriğinde yaklaşık %6 şeker, %2,7 protein, %1,2 kül, %0,6 tanen ve %0,5 pektin bulunmaktadır. Bu bitki idrar söktürücü, balgam söktürücü ve ateş düşürücüdür. Physalis angulata, Orta ve Güney Amerika'da da yaygın olarak tıbbi bir bitki olarak kullanılmaktadır. Palmiye şarabına eklenerek ateş düşürmek ve astım, kusma ve ishal ataklarını yatıştırmak için kullanılırlar. P. angulata Tohumları, doğumdan sonra kadınlara Phyllanthus amarus tohumlarıyla birlikte pişirilerek verilir. Kökler çiğnenir ve ağrıyı azaltmak için karın alt bölgesine lapa olarak uygulanır. Ayrıca Yaprakları ve saplarından çıkarılan öz suyu ile böceklere karşı pestisit yapımında kullanılırlar.

Dış bağlantılar

• Wikimedia Commons'ta Physalis angulata ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
• Vikitür'de Physalis angulata ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.

Kaynakça