Bu maddedeki üslubun, ansiklopedik bir yazıdan beklenen resmî ve ciddi üsluba uygun olmadığı düşünülmektedir. |
| Sivrihisar | |
|---|---|
Türkiye'de yeri | |
Eskişehir İli Siyasi Haritası | |
Koordinatlar: 39°27′34″N 31°31′29″E / 39.4594°K 31.5247°D | |
| Ülke | Türkiye |
| İl | Eskişehir |
| Coğrafi bölge | İç Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Kaymakam | Hüseyin Sayın |
| • Belediye başkanı | Habil Dökmeci (CHP) |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 2.748 km² |
| Rakım | 1.115 m |
| Nüfus (2018) | |
| • Toplam | 20.746 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| Posta kodu | 26600 |
| İl alan kodu | 0222 |
| İl plaka kodu | 26 |
Resmî site Sivrihisar Belediyesi | |

Sivrihisar, Eskişehir ilinin yüzölçümü olarak en büyük ilçesidir. Eskişehir merkezine yaklaşık 90 kilometre, Ankara merkezine ise yaklaşık 140 kilometre uzaktadır. Nasreddin Hoca, Yunus Emre, Aziz Mahmut Hüdai, Hızır Bey gibi tarihî şahsiyetlerle ilişkilendirilmektedir.
İlçe merkezi; Ankara, Eskişehir ve İzmir karayollarının kesişme noktası üzerindedir. Çal Dağı'nın uzantısı olan volkanik bir kaya kütlesinin eteğinde, gökyüzüne doğru yükselen sivri kayalıklarıyla dikkat çeker. İlçeye ismini bu kayalıklar vermiştir.
İlçede yerleşim Hititler zamanına kadar gider. O dönemde adı Sallopa olan ilçede Milattan önce 700'lerde Frigler yerleşmeye başlamıştır. İlçe merkezinin 16 km yakınında olan Pessinus (bugünkü Ballıhisar) önemli bir kült merkezdir. Friglerle birlikte Ana Tanrıça Kibele kültünün de yok olması Pessinus'un giderek önem kaybetmesine yol açmıştır. Roma döneminde ticari ve askerî önemi artmaya başlayan Sivrihisar, Bizans İmparatoru Justinianos (MS 527-565) tarafından yeniden onarılmış ve Justinianopolis adını almıştır. 1074 yılında Selçukluların eline geçen ilçe Karahisar adını alarak bir imar hamlesi başlatılmıştır. Cami, han, hamam, medrese gibi yapılar ilçenin önemli bir kültür merkezi olmasını sağlamıştır. 1289 yılında Osmanlıların eline geçti. Bir müddet sonra, Osman Bey Sivrihisar'la birlikte bütün Eskişehir çevresinin idaresini kardeşi Gündüz Bey'e vermiştir. Sivrihisar'da 1684 yılında kaza teşkilatı kurulmuş, 1912'de Eskişehir iline bağlanmıştır.
İlçenin yüzölçümü 2.748 km²dir. Sivrihisar ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.115 metredir.
1650 senesinden kalan tarihî Surp Yerrortutyun Ermeni Kilisesi restore edilmiştir.
Hristiyanlığın yayılışına kadar, dinî inanışın temeli olan ve yeryüzündeki bütün varlıkların doğurucusu olarak bilinen ulu ana tanrıça Kibele'nin büyük tapınağı Sivrihisar sınırları içerisindedir. Geçmişi MÖ 3500'lere dayanıyor. Ana Tanrıça, şehir ilkbahara girerken, büyük tapınağı ziyarete gelenlerle birlikte diz çökerek ve kollarını açarak Arayit Dağı arkasından sabahın ilk ışıklarını beklermiş. İlkbaharda bitkilerin yeni baştan canlanışı kutlanır ve vahşi musikinin kışkırtıcı ezgileri duyulurmuş.
Pessinus'u ortaya çıkarmak için ilk kazı çalışmaları 1967 yılında yapılmaya başlandı. Çalışmaları Belçika'dan Ghent Üniversitesi yürütüyor. Mabet, tiyatro, çarşı, nemropol, mermer su kanalları ve bir kısım bina temelleri ortaya çıkarılmıştır. Helenistik ve Roma çağına ait olan bu yapılardan yalnızca mabet kalıntıları Frig uygarlığına kadar uzanıyor.
Eti ve Frig uygarlıkların yanı sıra Roma, Bizans ve Anadolu Selçuklu gibi önemli uygarlıklara da ev sahipliği yapan Sivrihisar'da, bu dönemlere ait kalıntılar da var.[kaynak belirtilmeli]
İlçedeki en önemli eserlerden biri, şehir merkezindeki Ulu Cami. 1275 yılında Mevlana'nın müritlerinden Eminiddin-i Mikail tarafından yaptırılan yapı, Anadolu'nun en büyük ahşap direkli camilerinden. Çatısını 67 adet ağaç sütun tutuyor. Çeşitli geometrik şekillerin ahenkli bir birleşiminden oluşan minberi ise şaheser sanat eseri olarak nitelendiriliyor.
Ulu Cami'nin kuzeyine düşen ve 1327-1328 yılları arasında Melik Şah tarafından, kardeşi Sultan Şah için yaptırılan Alemşah Kümbeti, Anadolu Selçukluları'ndan Necibiddin Mustafa'nın karısı adına yaptırdığı Hoşkadem Camii ve 1492 yılında Şeyh Baba Yusuf tarafından yaptırılan Kurşunlu Camii ilçenin diğer önemli tarihî eserleridir.[kaynak belirtilmeli]
Sivrihisar, şehirle bütünleşmiş ve ilçenin medar-ı iftiharı olan Nasreddin Hoca'nın da doğum yeridir. Türk halk mizahının büyük filozofu Nasreddin Hoca, 1208'de Sivrihisar'ın Hortu köyünde doğdu. Mahallenin adı 1999'da Nasreddin Hoca olarak değiştirildi. Hoca'nın evi hâlen burada varlığını sürdürüyor. İki katlı ev, belediyeden anahtarı alınarak gezilebiliyor. Hortu köyü, Sivrihisar'a 26 kilometre uzaklıktadır.
Mahallede, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından bir de temsili Nasreddin Hoca evi yaptırılmıştır ve bu ev halka açıktır.
Hoca'nın doğduğu evin Sivrihisar'da, türbesinin ise Akşehir'de bulunması iki ilçe arasında, Hoca'yı sahiplenme yönünde, sürekli bir tartışma ve gerginlik konusu olmuş. Sivrihisar Belediye Başkanı Yaşar Yurtdaş, şair Arif Nihat Asya'nın şu dizeleri ile aradaki buzları eritmek istediğini söylüyor: "Bir beşik kalmış Sivrihisar'da. Akşehir'de bir mezar. Sayesinde akraba olmuşlar Akşehir'le Sivrihisar."[kaynak belirtilmeli]
Bakanlar Kurulu Anadolu'da ilk kez Sivrihisar Zaimağa Konağı'nda, Atatürk'ün katılımıyla toplanmış. Konak, şehrin merkezinde yer alıyor. Restorasyon için Kültür ve Turizm Bakanlığı çalışmalara başlamış. Sivrihisar'da tarihî yapıların büyük bölümü şehir merkezi etrafında yapmıştır. Çok fazla efor sarf etmeden hepsini gezip görebilmek mümkün. Eğer gelmişken biraz da spor yapalım diyorsanız, ilçenin sivri kayalıkları tırmanmak için ideal. Kayalıklar üzerindeki Kayasaat'e tırmanarak buradan bölgeye kuşbakışı bakabilirsiniz.[kaynak belirtilmeli]
Ankara, İzmir ve Eskişehir yollarının kesişme noktası olan Sivrihisar; Afyonkarahisar'a 120, Eskişehir'e 100, Ankara'ya 135, İstanbul'a 427, İzmir'e 448, Bursa'ya 250, Çanakkale'ye ise 520 kilometre uzaklıkta. İlçenin kendisine ait Sivrihisar birlik otobüsleri bulunmaktadır. Fakat yol üzerinde bulunduğu için Ankara'dan ve Eskişehir'den kalkan şehirlerarası otobüslerle Sivrihisar'a gidilebilir.
Bursa-Ankara karayolu ilçeden geçmektedir. Ayrıca Ankara'dan kalkıp İzmir, Afyonkarahisar, Kütahya, Eskişehir, Bursa, Balıkesir, Çanakkale gibi illere giden otobüsler Sivrihisar'dan geçmektedir.

Geleneksel yiyeceklerinin başında, arabaşı gelir. Un, tuz ve suyla yapılan ve tepsilere dökülüp soğuduktan sonra dilimlenen hamuru vardır. Yağlı tavuk ya da horoz suyu kaynatılarak içine limon, tuz, kurutulmuş biberle hazırlanan arabaşı suyu vardır. Hamur dilimleri tahta kaşıkla kaynar tavuk suyuna daldırılır ve yutulur. Hamuru suya kaçıran helva alır. Ayrıca buranın bir de "Bazlama" denilen ekmeği meşhurdur, bazlamanın pidesi de yapılır. Sivrihisar'ın aynı zamanda bamya çorbası, kelem (lahana) dolması ve un helvası meşhurdur. Bunun yanında meşhur bulgur pilavını ve yaprak sarmasını da unutmamak gerekir. Yaprak sarması ve kelem dolması "dene" ile yapılmaktadır.
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
|---|---|---|---|
| 1927 | 31.463 | 5.989 | 25.474 |
| 1935 | 35.032 | 6.119 | 28.913 |
| 1940 | 37.197 | 6.498 | 30.699 |
| 1945 | 41.332 | 6.722 | 34.610 |
| 1950 | 44.281 | 6.615 | 37.666 |
| 1955 | 47.018 | 6.276 | 40.742 |
| 1960 | 50.388 | 7.186 | 43.202 |
| 1965 | 53.608 | 7.442 | 46.166 |
| 1970 | 56.366 | 8.429 | 47.937 |
| 1975 | 54.307 | 8.713 | 45.594 |
| 1980 | 55.961 | 9.541 | 46.420 |
| 1985 | 53.175 | 10.083 | 43.092 |
| 1990 | 37.297 | 10.490 | 26.807 |
| 2000 | 31.583 | 10.574 | 21.009 |
| 2007 | 25.406 | 10.293 | 15.113 |
| 2008 | 24.877 | 10.080 | 14.797 |
| 2009 | 23.911 | 9.733 | 14.178 |
| 2010 | 23.488 | 9.817 | 13.671 |
| 2011 | 23.423 | 10.007 | 13.416 |
| 2012 | 22.712 | 9.820 | 12.892 |
| 2013 | 22.258 | 22.258 | veri yok |
| 2014 | 21.790 | 21.790 | veri yok |
| 2015 | 21.265 | 21.265 | veri yok |
| 2016 | 20.886 | 20.886 | veri yok |
| 2017 | 20.449 | 20.449 | veri yok |
| 2018 | 20.746 | 20.746 | veri yok |
| 2019 | 20.330 | 20.330 | veri yok |
| 2020 | 20.140 | 20.140 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.