Tur Abdin

Süryani köyleri ve manastırlarını gösteren Tur Abdin haritası

Tur Abdin (Süryanice: ܛܘܼܪ ܥܒ݂ܕܝܼܢ, Arapça: طور عبدين, Kürtçe: Tûrabdîn / Tor), Türkiye'nin güneydoğusundaki Midyat ve çevresini içine alan tepelik bir bölgedir. Süryanicede "kulların dağı" anlamına gelen Tur Abdin, Süryani Ortodokslar için önemli bir bölge olup dinî ve kültürel merkezleridir. Bölgenin çok eski bir tarihi geçmişi vardır. Yeryüzünde ayakta kalmış en eski Süryani Ortodoks Manastırı olan Mor Gabriel Manastırı da (Deyrulumur) bu bölgededir.

Etimoloji

Tur Abdin ismi kelimenin tam anlamıyla “İbadet Dağı” anlamına gelir ve manastırları ve kiliseleriyle bilinen bölgenin uzun Hristiyan geleneğine atıfta bulunur. Bu terim, antik çağlardan beri burada yaşayan Arami topluluğunun derin dini ve manastır tarihini yansıtmaktadır.

Roma kaynaklarına göre Tur Abdin, antik dönemde de kullanılan tarihi bir isim olan Mons Mashius olarak adlandırılır.[11] Bazı geleneklere göre Mash'ın Aramilerin atası Aram'ın en küçük oğlu olduğu söylenir. Aram'ın oğlu Mash'ın, Mons Masius'un adını almasının nedeni olduğu söylenir.

Tarih

MÖ 9. yüzyılda Yeni Asur İmparatorluğu kralı II. Aşurnasirpal tarafından Diyarbakır'da dikilen Kurkh stelinde "Kaşiyari Dağları" olarak geçmektedir. Bu dağdaki geçit Nairi ülkesine düzenlenen harekâtta kullanılmıştır. İsmi, stel üzerinde iki kez şu şekilde geçmektedir: “Kaşiyari Dağı'nı geçtikten sonra ikinci kez Nairi ülkelerine girdim. Sigişu kentinde kamp kurdum ve geceyi geçirdim (...) Tupusu oğlu Lapturu'nun yönettiği, Kaşiyari Dağı üzerindeki iyi tahkim edilmiş altmış kenti yıktım, yaktım, harabeye çevirdim."

Bölgede bulunan Mor Sobo Kilisesi, Meryem Ana Kilisesi, Deyrüzzaferân Manastırı, Mor Gabriel Manastırı, Mor Abay Manastırı, Mor Loozor Manastırı, Mor Yakup Manastırı, Mor Kuryakos Kilisesi ve Mor İzozoel Kilisesi, 2021 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası Geçici Listesi'ne dahil edildi. Alanın Dünya Mirası olarak tescil edilmesi için yapılan başvurunun 2027'de inceleneceği açıklandı.

Galeri

Ayrıca bakınız

Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Tur Abdin ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
  1. ↑ Aphram I. Barsoum; Ighnāṭyūs Afrām I (Patriarch of Antioch) (2008). The History of Tur Abdin. Gorgias Press. ISBN 978-1-59333-715-5. 18 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Temmuz 2016.
  2. ↑ "Late Antique and Medieval Churches and Monasteries of Midyat and Surrounding Area (Tur ʿAbdin)". whc.unesco.org. 14 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2025.
  3. ↑ Smith, W. (1990). Smith's Bible dictionary. Internet Archive. Nashville, Tenn. : Holman Bible Publishers. ISBN 978-0-87981-489-2.
  4. ↑ "Late Antique and Medieval Churches and Monasteries of Midyat and Surrounding Area (Tur 'Abdin)" (İngilizce). UNESCO. 30 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2021.
  5. ↑ "List of nominations received by 30 January 2026 for examination by the World Heritage Committee at its 49th session in 2027". UNESCO. 10 Haziran 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2026.