Cercozoa

Cercozoa
	Cercomonas
Taxonomische indeling
Domein:	Eukaryota
Clade:	SAR-clade
Clade:	Rhizaria
Fylum
	Cercozoa; Cavalier-Smith, 1998
	Afbeeldingen op Wikimedia Commons
	Cercozoa op Wikispecies
Portaal	Biologie

De Cercozoa, voorheen ook Filosa genoemd, is een fylum van diverse eencellige eukaryoten in de clade Rhizaria. De meeste soorten zijn eencellig en komen voor in bodems, zoetwater en mariene milieus. De groep is voornamelijk gebaseerd op fylogenetisch onderzoek en moleculaire kenmerken. Sommige vertegenwoordigers bezitten fijne, draadvormige pseudopodiën (filopodiën), waarmee zij zich kunnen voortbewegen of voedseldeeltjes opnemen.

De morfologische diversiteit is zeer groot, en er zijn weinig tot geen fenotypische kenmerken die alle Cercozoa gemeen hebben. Binnen deze groep bestaan flagellaten, amoeben, radiolariën, en vormen die een gemineraliseerd exoskelet (schaalstructuur) produceren. Een bijzondere groep van algen, de chlorarachniofyten, behoren ook tot de Cercozoa.

Ecologie en diversiteit

De levenswijzen en ecologische verspreiding van de Cercozoa is zeer groot. Ze zijn aangetroffen in vrijwel alle aquatische milieus, en leven heterotroof, als primaire producenten of als parasieten. Veel soorten zijn bacterivoor. Metagenomische analyses wijzen erop dat het de dominante groep protisten is in bodems.

Belangrijke genera

Binnen de Cercozoa bevinden zich enkele van de best bestudeerde protistengeslachten, waaronder Cercomonas, een klassiek model voor heterotrofe flagellaten, en Euglypha, een bekende amoebe met een verkiezeld schaalomhulsel. Ook Thaumatomonas is relatief goed onderzocht vanwege de karakteristieke kiezelhoudende schubben op het celoppervlak. Binnen de fotosynthetische chlorarachniofyten zijn vooral Bigelowiella, Lotharella en Chlorarachnion bekend geworden door hun complexe plastiden met een nucleomorf. Daarnaast heeft Paulinella aandacht gekregen, omdat dit geslacht onafhankelijk een cyanobacteriële endosymbiont heeft opgenomen die evolueerde tot een fotosynthetisch organel.

Classificatie

De Cercozoa vormen een duidelijk monofyletische clade. De Cercozoa, Endomyxa en Retaria vormen drie fyla binnen de Rhizaria. De interne fylogenie is enigermate ontrafeld, maar de biologie en kenmerktoestanden van de meeste subgroepen is nog onbekend. De belangrijkste subtaxa zijn:

Cercomonadida Poche 1913
Glissomonadida Howe & Cavalier-Smith 2009
Thecofilosea Cavalier-Smith 2003
- Phaeodarea Haeckel 1879
- Cryomonadida Cavalier-Smith 1993
- Ebriacea Lemmermann 1901
Imbricatea Cavalier-Smith 2011
- Thaumatomonadida Shirkina 1987
- Euglyphida Copeland 1956
Granofilosea Cavalier-Smith & Bass 2009
Chlorarachnea Hibberd & Norris 1984

Bronnen, noten en/of referenties

↑ (en) Cavalier-Smith T. (1998). A revised six‐kingdom system of life. Biological Reviews 73 (3): 203-266. DOI: 10.1111/j.1469-185X.1998.tb00030.x.
↑ (en) Cavalier-Smith T, Chao EE. (2003). Phylogeny and Classification of Phylum Cercozoa (Protozoa). Protist 154 (3-4): 341-358. DOI: 10.1078/143446103322454112.
↑ (en) Flues S, Bass D, Bonkowski M. (2017). Grazing of leaf‐associated Cercomonads (Protists: Rhizaria: Cercozoa) structures bacterial community composition and function. Environmental Microbiology 19 (8): 3297-3309. DOI: 10.1111/1462-2920.13824.
↑ (en) Harder CB, Rønn R, Brejnrod A, Bass D, Al-Soud WA, Ekelund F. (2016). Local diversity of heathland Cercozoa explored by in-depth sequencing. The ISME Journal 10 (10): 2488-2497. DOI: 10.1038/ismej.2016.31.
↑ (en) Bass D, Cavalier-Smith T. (2004). Phylum-specific environmental DNA analysis reveals remarkably high global biodiversity of Cercozoa (Protozoa). International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology 54 (6): 2393-2404. DOI: 10.1099/ijs.0.63229-0.
↑ (en) Gilson PR, Su V, Slamovits CH, Reith ME, Keeling PJ, Mcfadden GI. (2006). Complete nucleotide sequence of the chlorarachniophyte nucleomorph: Nature’s smallest nucleus. Proceedings of the National Academy of Sciences 103 (25): 9566-9571. DOI: 10.1073/pnas.0600707103.
↑ (en) Irwin NA, Tikhonenkov DV, Hehenberger E, Mylnikov AP, Burki F, Keeling PJ. (2019). Phylogenomics supports the monophyly of the Cercozoa. Molecular Phylogenetics and Evolution 130: 416-423. DOI: 10.1016/j.ympev.2018.09.004.
↑ (en) Lax G, Cooney EC, Zlatogursky V, Mtawali M, Okamoto N, Jacko-Reynolds VKL, Bjornson S, et al. (2026). Phylogenomic tree of Cercozoa based on single-cell transcriptomes from 100 uncultured cells. BMC Biology 24 (1). DOI: 10.1186/s12915-026-02536-4.
↑ (en) Adl SM, Bass D, Lane CE, Lukeš J, Schoch CL, Smirnov A, Agatha S, et al. (2019). Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes. Journal of Eukaryotic Microbiology 66 (1): 4-119. DOI: 10.1111/jeu.12691.

[revised-1] (en) Cavalier-Smith T. (1998). A revised six‐kingdom system of life. Biological Reviews 73 (3): 203-266. DOI: 10.1111/j.1469-185X.1998.tb00030.x.

[cavalier-2] (en) Cavalier-Smith T, Chao EE. (2003). Phylogeny and Classification of Phylum Cercozoa (Protozoa). Protist 154 (3-4): 341-358. DOI: 10.1078/143446103322454112.

[flues-3] (en) Flues S, Bass D, Bonkowski M. (2017). Grazing of leaf‐associated Cercomonads (Protists: Rhizaria: Cercozoa) structures bacterial community composition and function. Environmental Microbiology 19 (8): 3297-3309. DOI: 10.1111/1462-2920.13824.

[harder-4] (en) Harder CB, Rønn R, Brejnrod A, Bass D, Al-Soud WA, Ekelund F. (2016). Local diversity of heathland Cercozoa explored by in-depth sequencing. The ISME Journal 10 (10): 2488-2497. DOI: 10.1038/ismej.2016.31.

[bass-5] (en) Bass D, Cavalier-Smith T. (2004). Phylum-specific environmental DNA analysis reveals remarkably high global biodiversity of Cercozoa (Protozoa). International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology 54 (6): 2393-2404. DOI: 10.1099/ijs.0.63229-0.

[gilson-6] (en) Gilson PR, Su V, Slamovits CH, Reith ME, Keeling PJ, Mcfadden GI. (2006). Complete nucleotide sequence of the chlorarachniophyte nucleomorph: Nature’s smallest nucleus. Proceedings of the National Academy of Sciences 103 (25): 9566-9571. DOI: 10.1073/pnas.0600707103.

[irwin-7] (en) Irwin NA, Tikhonenkov DV, Hehenberger E, Mylnikov AP, Burki F, Keeling PJ. (2019). Phylogenomics supports the monophyly of the Cercozoa. Molecular Phylogenetics and Evolution 130: 416-423. DOI: 10.1016/j.ympev.2018.09.004.

[lax-8] (en) Lax G, Cooney EC, Zlatogursky V, Mtawali M, Okamoto N, Jacko-Reynolds VKL, Bjornson S, et al. (2026). Phylogenomic tree of Cercozoa based on single-cell transcriptomes from 100 uncultured cells. BMC Biology 24 (1). DOI: 10.1186/s12915-026-02536-4.

[adl-9] (en) Adl SM, Bass D, Lane CE, Lukeš J, Schoch CL, Smirnov A, Agatha S, et al. (2019). Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes. Journal of Eukaryotic Microbiology 66 (1): 4-119. DOI: 10.1111/jeu.12691.