Dario Fo

Nobelprijs voor Literatuur 1997  Dario Fo
Dario Fo in 1985
Dario Fo in 1985
Persoonsgegevens
Geboortedatum 24 maart 1926
Geboorteplaats SangianoBewerken op Wikidata
Overlijdensdatum 13 oktober 2016
Overlijdensplaats Ospedale Luigi SaccoBewerken op Wikidata
Geboorteland Italië
Opleiding en beroep
Opleiding gevolgd aan Accademia di BreraBewerken op Wikidata
Oriënterende gegevens
Jaren actief 1950 – 2016Bewerken op Wikidata
Werken
Genre(s) theater
Bekende werken Mistero Buffo
Erkenning en lidmaatschap
Lid van College de 'Pataphysique, American Academy of Arts and SciencesBewerken op Wikidata
Prijzen en onderscheidingen Nobelprijs voor de Literatuur (1997), Sonningprijs (1981), Orden al Mérito Docente y Cultural Gabriela Mistral, honorary citizen of Palermo, eredoctoraat van de Vrije Universiteit Brussel (2001), Cinearti La chioma di Berenice Prize, honorary doctor of the Sorbonne Nouvelle University (2005)Bewerken op Wikidata
Nobelprijs voor Literatuur
Jaar 1997
Reden Die in navolging van middeleeuwse hofnarren de macht geselt en de waardigheid van de onderdrukten hoog houdt.
Handtekening
Handtekening
Afbeeldingen
Dario Fo
Links
Dbnl-profiel
(en) IMDb-profiel
RKD-profiel
Website
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Dario Fo (Sangiano, 24 maart 1926 – Milaan, 13 oktober 2016) was een Italiaans toneelregisseur, acteur en toneelschrijver. In 1997 werd hij onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur.

Hij wordt wel de 'meest getalenteerde politieke clown van Europa' genoemd; een rebel, maar ook een cabaretier, een minstreel en bovenal een nar. Een nar, die zijn narrige boodschap in een lach verpakt.

Leven en werk

Hij begon zijn theatercarrière met satirische revues voor kleine cabarets en vormde vervolgens met zijn vrouw Franca Rame de theatergroep Nuova Scena, die aanvankelijk onder auspiciën van de Italiaanse communistische partij opereerde. Ze voerden hun stukken op in een alledaagse arbeidersomgeving, zoals fabrieksloodsen, fabriekshallen, arbeidershuizen en vrouwenhuizen. Steeds deden ze dit voor het oog van duizenden arbeiders en mensen die onderaan de sociale ladder verkeerden. Hij nam het voor hen op, bemoedigde hen en liet hen via het theater de werkelijkheid beter begrijpen. Daarbij baseerde hij zich op de aloude commedia dell'arte, het geïmproviseerde theater dat eveneens naast komisch vermaak en potsenmakerij ook en vooral afrekende met de heersende klassen, de regenten en hoogwaardigheidsbekleders. In 1981 werd de Deense Sonningprijs aan hem toegekend.

In Nederland was hij zeer succesvol als regisseur van Rossini's Il barbiere di Siviglia bij De Nederlandse Opera. Deze enscenering uit het seizoen 1986-1987 ging driemaal in reprise, het laatst in 2000.

Veel bekende acteurs speelden werken van hem, onder wie Jan Decleir met onder meer de monoloog Het eerste mirakel van het kindeke Jezus. Hij stond aan de wieg van de Vlaamse theatergroep Internationale Nieuwe Scène.

Fo was ook politiek actief. Hij maakte de rechtse partij Forza Italia en de leider daarvan Silvio Berlusconi tot zijn mikpunt. Hij ambieerde een tweede carrière als burgemeester van Milaan. Hij wilde de stad "bevrijden" van burgemeester Gabriele Albertini en de smog terugdringen door Milaan voor een gedeelte autovrij te maken. Hij deed op 29 januari 2006 mee aan de voorverkiezingen van de centrumlinkse coalitie L'Unione, maar verloor met 23,4% van de stemmen van de ervaren bestuurder Bruno Ferrante. Die won met 67,5% maar haalde het bij de definitieve verkiezingen evenmin. Na 2010 speelde Fo een rol in de anti-establishmentpartij MoVimento 5 Stelle van Beppe Grillo.

In 1997 werd hij onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur met de motivering "Dario Fo, die in navolging van middeleeuwse hofnarren de macht geselt en de waardigheid van de onderdrukten hoog houdt". Op de dag waarop opnieuw een toekenning van de Nobelprijs voor de Literatuur werd bekendgemaakt (aan Bob Dylan in 2016), overleed Fo in een ziekenhuis in Milaan, waar hij twaalf dagen eerder was opgenomen met longproblemen. Hij werd 90 jaar.

Eeuwfeest

In 2026 werden wereldwijd activiteiten georganiseerd ter gelegenheid van Fo's honderdste geboortejaar. De Fondazione Fo Rame, de stichting die zich inzet voor het artistieke en culturele erfgoed van Fo en Franca Rame, organiseerde een internationaal herdenkingsprogramma onder de titel Centenario Dario Fo. Het programma had als doel in honderd landen activiteiten rond Fo's werk en gedachtegoed te organiseren en omvatte onder meer theatervoorstellingen, tentoonstellingen, filmvertoningen, lezingen en nieuwe publicaties.

In Nederland organiseerde de Universiteit Leiden een symposium getiteld 'Het Strijdtoneel van Dario Fo', met lezingen en optredens van onder meer Goran Bouaziz, Nicoline Nagtzaam, Caroline van Gastel en Jenne Decleir.

Werken (selectie)

Dario Fo in 1988

Als toneelschrijver bereikte Fo zijn hoogtepunt in de jaren zeventig en tachtig met stukken als

en de vrouwenmonologen (1977) - geschreven samen met zijn vrouw Franca Rame - als

Noot

Zie de categorie Dario Fo van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.