Hamburger Tor

Hamburger Tor
	De Hamburger Tor rond 1860
Locatie
Locatie	Berlijn, Duitsland
Coördinaten	52° 31′ NB, 13° 23′ OL
Onderdeel van	Berlijnse tolmuur
Status en tijdlijn
Conserveringsstatus	gesloopt
Gereed	1789
Afgebroken	19de eeuw
Gebruik
Oorspr. functie	Stadspoort
Bouwkundige informatie
Architect(en)	Georg Christian Unger [de]
Kaart
	;
Portaal	Berlijn

De Hamburger Tor was een stadspoort van de Berlijnse tolmuur, en een van de vier poorten die vanuit de Spandauer Vorstadt naar buiten leidden. De ten noorden van de Spree gelegen poort was eenvoudig vormgegeven, maar door twee enorme obelisken toch indrukwekkend. De in totaal 21 meter hoge obelisken, ontworpen door de architect Georg Christian Unger [de], die in 1789 werden gebouwd, stonden op voetstukken die overeenkwamen met de hoogte van de muur van 4,20 meter en waren via een gebogen muur aan de tolmuur verbonden.

Het was een van de oorspronkelijk 14 stadspoorten (later werden het er 18) die aan belangrijke handelswegen stonden, en hier werden tolrechten geheven en moest accijns worden betaald wanneer men goederen de stad in meebracht. Anders dan bij de andere poorten van de tolmuur leidde hier geen weg naar een verre bestemming, zoals je op grond van de naam zou verwachten naar Hamburg. Buiten de Hamburger Tor leidde de Gartenstraße destijds rechtstreeks naar het huis van de scherprechter. Blijkbaar was het een functie van de Hamburger Tor om de weg van de stad naar de executieplaats te verkorten.

Vanaf het midden van de 18e eeuw ontstond tussen de Hamburger Tor en de Oranienburger Tor de buitenste Spandauer Vorstadt. De kern van dit gebied was de kolonie Neu-Vogtland [de], met de eerste Berlijnse huurkazernes (Mietskasernen), die vanaf 1824 aan de Gartenstraße [de] werden gebouwd. In de 18e en 19e eeuw was deze buurt de armenwijk van Berlijn, gekenmerkt door het armenhuis en de armenbegraafplaats, het Koppescher Armenkirchhof [de], waar ook geëxecuteerden en zelfmoordenaars werden begraven – een deel daarvan is tegenwoordig het Koppenplatz [de].

Met de groei van Berlijn werden buiten de tolmuur nieuwe voorsteden gebouwd, waardoor de muur steeds meer een belemmering vormde voor de verdere ontwikkeling van de stad. In 1860 werd delen van de tolmuur verwijderd en op 1 januari 1861 voegde Berlijn zijn voorsteden bij de stad. De resterende muren werden grotendeels tussen 1867 en 1870 gesloopt, inclusief de meeste poorten. Hoewel er enige tijd sprake was om de Hamburger Tor vanwege zijn artistieke waarde te behouden werd de poort toch afgebroken.

Bronnen, noten en/of referenties

Referenties

1 2 3 (de) Hartwich, Bernd, Die Tore der Akzisemauer in Berlin. Frühes Berlin (16 september 2015). Geraadpleegd op 17 oktober 2026.
↑ Zschocke 2007, p. 103.
↑ (de) "Die Stadttore Berlins", Deutsche Bauzeitung, 25 mei 1867. Geraadpleegd op 17 oktober 2026. – via epilog.de.

Literatuur

(de) Hirtz, Stefan (2000). Grenzen und Stadttore von Berlin: Positionen der Toranlagen im Stadtgrundriß und ihr Einfluß auf das Stadtbild. Diplom.de. ISBN 978-3-832424-45-3.
(de) Zschocke, Helmut (2007). Die Berliner Akzisemauer – Die vorletzte Mauer der Stadt. Berlin Story Verlag, Berlijn. ISBN 978-3-929829-76-1.

Externe links

(de) De Hamburger Tor geprojecteerd in hedendaags Berlijn. Digitalagentur Less Rain Gmbh. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.

Zie de categorie Hamburger Tor van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

[hartwich-1] 1 2 3 (de) Hartwich, Bernd, Die Tore der Akzisemauer in Berlin. Frühes Berlin (16 september 2015). Geraadpleegd op 17 oktober 2026.

[FOOTNOTEZschocke2007[httpsbooksgooglecombooksidmFM3uZqm1YsClpgPA103_103]-2] Zschocke 2007, p. 103.

[3] (de) "Die Stadttore Berlins", Deutsche Bauzeitung, 25 mei 1867. Geraadpleegd op 17 oktober 2026. – via epilog.de.