Het huis Cousin was een inmiddels gesloopt koppel herenhuizen, gelegen aan de Charleroisesteenweg 24-26 in Sint-Gillis, Brussel. De herenhuizen dateren respectievelijk uit 1870 en 1866. De eigenaar, de ingenieur Jean Cousin (1843-1926), liet in 1900 een uitbreiding met wintertuin ontworpen voor het nummer 24 door de Belgische art-nouveau-architect Victor Horta (1861–1947). Deze wintertuin behoort tot de minder bekende realisaties binnen het oeuvre van Horta, maar kreeg in 2025 opnieuw betekenis door het behoud van de wintertuin, die opnieuw werd opgebouwd in het Museum Kunst & Geschiedenis.
Geschiedenis
De herenhuizen aan de Charleroisesteenweg 24-26 in Sint-Gillis dateren respectievelijk uit 1866 en 1870. De ingenieur Jean Cousin (1843-1926), bekend vanwege de aanleg van spoorwegen en vooral voor de bouw van de havens van Brugge en Zeebrugge, kocht de huizen in 1895. Hij liet in 1900 een uitbreiding met wintertuin ontworpen voor het nummer 24 door de Belgische art-nouveau-architect Victor Horta (1861–1947). De uitbreiding, die waarschijnlijk een multifunctionele ruimte was, werd door Cousin in zijn bestelboek een wintertuin genoemd. De bouw duurde van juni 1900 tot april 1901.
Het ontwerp toont Horta's typische art-nouveaustijl, met ijzerconstructie, glas-in-lood, verfijnd houtwerk en marmer. Voor de uitvoering deed hij beroep op uitstekende vaklui zoals Raphaël Evaldre (1862-1938) voor de glasramen en Henri Pelseneer voor het schrijnwerk. In elk element van de decoratie is de kenmerkende lijnvoering van Horta te herkennen.
Na Cousins overlijden werd de woning in 1927 verkocht en ingrijpend verbouwd voor gebruik als ziekenhuis. In 1969 werd het huis gesloopt om plaats te maken voor een appartementencomplex. De glazen en metalen constructie werd opgeslagen in een depot van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België. In 2024 en 2025 werd de wintertuin gerestaureerd en heropgebouwd in een van de zalen van het KMKG.
Wintertuin
Sloop en bewaring
In 1969 werd het huis gesloopt om plaats te maken voor een appartementencomplex. Jean Delhaye (1908-1993), Horta's laatste medewerker, redde de wintertuin. De glazen en metalen constructie werd opgeslagen in een depot van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België. In 2000 werd het overgedragen aan de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis (KMKG). In juli 2018 werd gemeld dat de wintertuin opgeslagen lag in een World Trade Center-toren in Brussel en dat er iemand door de glasramen was gestapt.
De sloop van het huis Cousin paste binnen een bredere tendens waarbij verschillende gebouwen van Horta in de twintigste eeuw verdwenen, vaak ondanks protest uit architecturale kringen. Dit lot trof ook andere belangrijke werken, zoals het Volkshuis, en illustreert de aanvankelijke onderwaardering van de art nouveau in België.
De restauratie werd aangekondigd in december 2019 en er werd een budget van 1 miljoen euro uitgetrokken. De werken aan de wintertuin stonden onder leiding van Barbara Van der Wee, een Belgische architect gespecialiseerd in het behoud van Horta’s erfgoed. Haar bureau was eerder al verantwoordelijk voor belangrijke restauratiecampagnes van het Hortamuseum, het voormalige woonhuis en atelier van Horta. De interventie van Van der Wee wordt gekenmerkt door een wetenschappelijke aanpak waarbij originele materialen, technieken en documentatie centraal staan. In het geval van de wintertuin betekende dit het reconstrueren van een complex geheel op basis van bewaarde onderdelen en archiefmateriaal, met respect voor de oorspronkelijke esthetiek en constructieve logica van Horta.
Voor de aanvang van de restauratie werd een grondige studie gedaan van de bestaande situatie; er werd besloten de originele vernislaag zo veel mogelijk te behouden.
Tentoonstelling
De wintertuin is vandaag een museaal topstuk in het Koninklijke Museum voor Kunst en Geschiedenis, waar het een centraal element vormt van de afdeling Belgische art nouveau en art deco (oppervlakte van 1.200 m²). De nieuwe zalen gingen open voor het publiek op 13 juni 2025, maar op 10 juni kwamen Koning Filip en Koningin Mathilde al langs.
De constructie bestaat uit een combinatie van staal, glas en verfijnde decoratieve afwerkingen zoals houten lambriseringen en een marmeren schoorsteenmantel. Deze wintertuin heeft een oppervlakte van 4 m bij 9 m en is 6 m hoog. Hij fungeert als een exemplarisch voorbeeld van Horta’s streven naar een totaalkunstwerk waarin architectuur, licht en decoratie samenvloeien. De heropbouw kadert in een bredere museale herwaardering van de Belgische art nouveau, waarbij het museum een historisch ensemble presenteert dat verschillende disciplines – van meubelkunst tot architectuur – samenbrengt. De wintertuin wordt daarbij beschouwd als een zeldzaam bewaard gebleven fragment van een verdwenen Horta-interieur.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
