Lyomyces
| Lyomyces | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
_-_geograph.org.uk_-_1721019.jpg) | ||||||||||||
| Witte vlierschorszwam (Lyomyces sambuci) | ||||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||||
| ||||||||||||
| Geslacht | ||||||||||||
| Lyomyces P. Karst. (1881) | ||||||||||||
 Afbeeldingen op Wikimedia Commons | ||||||||||||
| ||||||||||||
Lyomyces is een geslacht van schimmels uit de familie Schizoporaceae, behorend tot de orde Hymenochaetales. Het geslacht werd in 1881 beschreven door de Finse mycoloog Petter Adolf Karsten. Het omvat korstzwammen die voornamelijk op dood hout groeien.
De typesoort is Lyomyces serus, een naam die tegenwoordig als synoniem van Lyomyces sambuci wordt beschouwd.
Kenmerken
Uiterlijke kenmerken
De soorten van Lyomyces vormen doorgaans dunne, korstvormige vruchtlichamen die vlak tegen het substraat liggen (resupinaat). De vruchtlichamen kunnen zich over een betrekkelijk groot oppervlak uitbreiden. Het sporenproducerende oppervlak (hymenofoor) is afhankelijk van de soort glad, korrelig, wrattig of voorzien van kleine tandjes.
De kleur varieert van wit en crème tot grijsachtig of geelachtig. De consistentie verschilt per soort en kan vliezig, poederig of enigszins leerachtig zijn.
Microscopische kenmerken
Het heeft een monomitisch hyfensysteem en bestaat uitsluitend uit generatieve hyfen. Deze zijn doorgaans voorzien van gespen en kunnen plaatselijk sterk met kristallen zijn bezet.
Kenmerkend voor het geslacht zijn verder:
- Cystiden van verschillende vormen, die bij sommige soorten aan de top verdikt zijn of kristalafzettingen dragen.
- Basidien die doorgaans knotsvormig tot enigszins urnvormig zijn.
- Gladde, kleurloze basidiosporen met dunne tot enigszins verdikte wanden.
De sporen zijn afhankelijk van de soort onder meer ellipsoïde, cilindrisch of bijna bolvormig. De vorm van de cystiden, de afmetingen van de sporen en de structuur van het hymenofoor zijn belangrijke kenmerken bij de soortherkenning.
Ecologie
Soorten van Lyomyces leven voornamelijk saprotroof en dragen bij aan de afbraak van dood plantaardig materiaal. Ze groeien vooral op dode stammen, takken en houtige stengels van bedektzadigen. Sommige soorten worden ook aangetroffen op dood hout van naaktzadigen of op afgestorven kruidachtige stengels.
Een bekende vertegenwoordiger is de witte vlierschorszwam (Lyomyces sambuci), die vooral voorkomt op dode stammen en takken van vlier (Sambucus). Deze soort groeit ook op ander loofhout en wordt in Nederland aangetroffen in struwelen, parken, loofbossen en langs bosranden.
Taxonomie
De taxonomische afbakening van Lyomyces is herhaaldelijk gewijzigd. Verschillende soorten werden in het verleden ondergebracht in het geslacht Hyphodontia, dat vroeger in een ruimere betekenis werd opgevat.
Moleculair onderzoek heeft aangetoond dat Hyphodontia in deze ruime betekenis geen natuurlijke, afzonderlijke evolutionaire groep vormt. In een taxonomische herziening uit 2017 werden verschillende soorten opnieuw bij Lyomyces ingedeeld.
Een uitgebreid fylogenetisch onderzoek uit 2021, gebaseerd op meerdere DNA-regio's, bevestigde de zelfstandige positie van Lyomyces. Het geslacht behoort samen met onder andere Xylodon en Fasciodontia tot de familie Schizoporaceae. De geslachten Hyphodontia en Kneiffiella werden daarentegen in afzonderlijke families geplaatst.
Ook binnen Lyomyces zelf zijn veranderingen opgetreden. Onderzoek naar het soortencomplex rond L. sambuci liet zien dat verschillende, uiterlijk sterk gelijkende soorten genetisch van elkaar verschillen. Op basis van morfologische kenmerken en DNA-onderzoek zijn verschillende nieuwe soorten beschreven.
Verspreiding
Het geslacht Lyomyces heeft een ruime geografische verspreiding. Vertegenwoordigers zijn bekend uit Europa, Azië en Midden- en Zuid-Amerika. Door moleculair en morfologisch onderzoek worden nog regelmatig nieuwe soorten ontdekt.
In Nederland komen onder meer de witte vlierschorszwam (L. sambuci) en de korrelige tandjeszwam (L. crustosus) voor. De Nederlandse Verspreidingsatlas vermeldt deze soorten onder de wetenschappelijke namen Hyphodontia sambuci en Hyphodontia crustosa.
Soorten
Het aantal beschreven soorten binnen Lyomyces is door taxonomische herzieningen en nieuwe beschrijvingen in ontwikkeling. Onder meer de volgende soorten worden tot het geslacht gerekend:
- Lyomyces sambuci – witte vlierschorszwam
- Lyomyces crustosus – korrelige tandjeszwam
- Lyomyces albofarinaceus
- Lyomyces albomarginatus
- Lyomyces boquetensis
- Lyomyces densiusculus
- Lyomyces denudatus
- Lyomyces fissuratus
- Lyomyces granulosus
- Lyomyces hengduanensis
- Lyomyces napoensis
- Lyomyces neocrustosus
- Lyomyces oleifer
- Lyomyces orarius
- Lyomyces pantropicus
- Lyomyces parvus
- Lyomyces sceptrifer
- Lyomyces subcylindricus
- Lyomyces zhaotongensis
In 2026 werden op basis van morfologisch en moleculair onderzoek zes nieuwe soorten uit China beschreven: L. chimonobambusae, L. daguanensis, L. farinaceus, L. fragilis, L. luteolus en L. tongbiguanensis.
- ↑ (en) Lyomyces P. Karst.. Index Fungorum. Royal Botanic Gardens, Kew. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
- 1 2 (en) Lyomyces – taxonomisch overzicht. Species Fungorum. Royal Botanic Gardens, Kew. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
- 1 2 3 (en) Towards a Natural Classification of Hyphodontia Sensu Lato and the Trait Evolution of Basidiocarps within Hymenochaetales (Basidiomycota). Journal of Fungi (2021).
- 1 2 3 (en) Morphological and molecular identification of four new resupinate species of Lyomyces (Hymenochaetales) from southern China. MycoKeys (2020).
- ↑ (en) Five new species of Schizoporaceae (Basidiomycota, Hymenochaetales) from East Asia. MycoKeys (2023).
- 1 2 Hyphodontia sambuci – Witte vlierschorszwam. NDFF Verspreidingsatlas Paddenstoelen. Nederlandse Mycologische Vereniging. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
- ↑ (en) Clarification of Lyomyces sambuci complex with the descriptions of four new species. Mycological Progress (2017).
- 1 2 (en) A high species diversity of Lyomyces (Basidiomycota, Hymenochaetales) in Central and South America, revealed after morphological and molecular analysis. MycoKeys (2024).
- ↑ Soortenlijst per atlasblok. NDFF Verspreidingsatlas. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
- ↑ (en) Comprehensive morphological and phylogenetic analyses of Hymenochaetales (Basidiomycota) unveil one new genus and twenty-six novel wood-inhabiting species from southwestern China (2026).