Xylodon
| Xylodon | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
_Hjortstam_&_Ryvarden_853833.jpg) | ||||||||||
| Xylodon bresinskyi | ||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||
| ||||||||||
| Geslacht | ||||||||||
| Xylodon (Pers.) Gray (1821) | ||||||||||
| Typesoort | ||||||||||
| Xylodon quercinus | ||||||||||
 Afbeeldingen op Wikimedia Commons | ||||||||||
 Xylodon op Wikispecies | ||||||||||
| ||||||||||
Xylodon is een geslacht van schimmels uit de familie Schizoporaceae, behorend tot de orde Hymenochaetales. Het omvat voornamelijk korstzwammen die op dood hout groeien en witrot veroorzaken.
Het geslacht heeft een wereldwijde verspreiding en komt voor in uiteenlopende gebieden waar dood hout of ander plantaardig materiaal aanwezig is, van vochtige bossen tot relatief droge gebieden.
Taxonomie
Het geslacht werd in 1801 door Christiaan Hendrik Persoon beschreven als een sectie van Sistotrema. In 1821 verhief Samuel Frederick Gray het tot een zelfstandig geslacht. De typesoort is Xylodon quercinus (Pers.) Gray.
Veel soorten die tegenwoordig tot Xylodon worden gerekend, werden vroeger ingedeeld bij Hyphodontia in ruime zin. Moleculair-fylogenetisch onderzoek heeft aangetoond dat deze traditionele indeling verschillende evolutionaire afstammingslijnen omvatte. Hierdoor zijn talrijke soorten naar andere geslachten overgebracht.
Op basis van morfologisch en moleculair onderzoek worden onder meer Lagarobasidium, Palifer en Odontiopsis als taxonomische synoniemen van Xylodon beschouwd. Ook Schizopora wordt in verschillende fylogenetische studies tot Xylodon gerekend, hoewel sommige taxonomische databanken nog afzonderlijke namen handhaven.
Kenmerken
Uiterlijke kenmerken
De vruchtlichamen zijn meestal korstvormig en liggen uitgespreid op het substraat (resupinaat). Bij sommige soorten ontwikkelen zich gedeeltelijk afstaande of hoedvormige delen.
Het hymenofoor, de sporenvormende laag, vertoont een grote variatie. Afhankelijk van de soort kan het oppervlak glad, wrattig, korrelig, getand, koraalachtig of poriënvormig zijn. De kleur varieert meestal van wit en crème tot geelachtig, okerbruin of lichtoranje.
Microscopische kenmerken
Het hyfensysteem kan monomitisch, pseudodimitisch, dimitisch of trimitisch zijn. De generatieve hyfen hebben doorgaans gespen.
Cystiden kunnen ontbreken of aanwezig zijn en vertonen uiteenlopende vormen, waaronder cilindrische, knotsvormige, spoelvormige en kopvormige cystiden. Bij sommige soorten komen cystiden voor met kristalafzettingen.
De basidiën zijn veelal knotsvormig, cilindrisch of urnvormig en dragen twee of vier sterigmata. De basidiosporen zijn glad, kleurloos en doorgaans ellipsoïd, cilindrisch, eivormig of bijna bolvormig. De sporen zijn niet-amyloïd en hebben, afhankelijk van de soort, dunne of verdikte wanden.
Ecologie en verspreiding
Soorten van Xylodon leven voornamelijk als saprotrofe houtafbrekers. Ze groeien op afgestorven stammen, takken, stronken en andere houtresten van zowel loofbomen als naaktzadigen. Sommige soorten zijn ook aangetroffen op bamboe, varens of andere plantaardige resten.
Door de afbraak van lignine en andere bestanddelen van hout dragen deze schimmels bij aan de kringloop van voedingsstoffen in bosecosystemen.
Het geslacht is wereldwijd verspreid. Moleculair onderzoek heeft aangetoond dat onder traditioneel ruim opgevatte soorten verschillende, soms geografisch gescheiden soorten schuilgaan.
Soorten
Het aantal erkende soorten is door taxonomische herzieningen en nieuwe beschrijvingen sterk toegenomen. Een onderzoek uit 2019 erkende 77 soorten, terwijl in een publicatie uit 2026 melding wordt gemaakt van 164 soorten. In diezelfde publicatie werden nog negen nieuwe soorten uit China beschreven. De exacte omvang van het geslacht hangt mede af van de gevolgde taxonomische opvattingen.
In Nederland voorkomende soorten
Verschillende soorten die in moderne taxonomische studies tot Xylodon worden gerekend, zijn ook uit Nederland bekend. In de Nederlandse NDFF Verspreidingsatlas worden sommige daarvan nog onder oudere geslachtsnamen vermeld.
Voorbeelden zijn:
- Xylodon brevisetus – Naaldhouttandjeszwam (ook Hyphodontia breviseta)
- Xylodon detriticus – Spatelharig elfendoekje (ook Hyphodontia detritica)
- Xylodon flaviporus – Abrikozenbuisjeszwam (ook Schizopora flavipora)
- Xylodon nesporii – Penseeltandjeszwam (ook Hyphodontia nespori)
- Xylodon quercinus – Eikentandjeszwam (ook Hyphodontia quercina)
- Xylodon radula – Foptandzwam (ook Basidioradulum radula)
- Xylodon raduloides – Splijtende tandzwam (ook Schizopora radula)
Overige soorten
Een selectie van soorten die tot Xylodon worden gerekend:
| Soort | Auteur(s) | Jaar |
|---|---|---|
| Xylodon acystidiatus | Xue W. Wang & L.W. Zhou | 2021 |
| Xylodon adhaerisporus | (Langer) Hjortstam & Ryvarden | 2009 |
| Xylodon angustisporus | Viner & Ryvarden | 2021 |
| Xylodon attenuatus | Spirin & Viner | 2018 |
| Xylodon bresinskyi | (Langer) Hjortstam & Ryvarden | 2009 |
| Xylodon crystalliger | Viner | 2018 |
| Xylodon exilis | Yurchenko, Riebesehl & Langer | 2019 |
| Xylodon filicinus | Yurchenko & Riebesehl | 2019 |
| Xylodon follis | Riebesehl, Yurchenko & Langer | 2019 |
| Xylodon gossypinus | C.L. Zhao & K.Y. Luo | 2021 |
| Xylodon laurentianus | J. Fernández-López, Telleria, M. Dueñas & M.P. Martín | 2019 |
| Xylodon magnificus | (Gresl. & Rajchenb.) K.H. Larss. | 2018 |
| Xylodon pseudolanatus | Nakasone, Yurchenko & Riebesehl | 2019 |
| Xylodon pruinosus | (Bres.) Spirin & Viner | 2018 |
| Xylodon ussuriensis | Viner | 2018 |
| Xylodon vesiculosus | Yurchenko, Nakasone & Riebesehl | 2019 |
Recent beschreven soorten
In 2024 werden vier nieuwe soorten uit Zuid-China beschreven: Xylodon cremeoparinaceus, X. luteodontioides, X. poroides en X. wumengshanensis.
In 2025 volgden onder meer Xylodon musicola, X. granulanoides en X. granulans.
Een onderzoek dat in april 2026 werd gepubliceerd, beschreef negen nieuwe soorten uit de Chinese provincie Yunnan, namelijk:
- Xylodon albofarinaceus
- Xylodon daguanensis
- Xylodon luteofarinaceus
- Xylodon luteograndineus
- Xylodon luteomarginatus
- Xylodon odontioides
- Xylodon tenuis
- Xylodon tongbiguanensis
- Xylodon yingjiangensis
Deze soorten werden onderscheiden op basis van hun morfologische kenmerken en moleculair-fylogenetische analyses van onder andere de ITS- en LSU-regio's van het ribosomale DNA.
Zie ook
- 1 2 3 (en) Wang, X.-W., May, T.W., Liu, S.-L. & Zhou, L.-W., Towards a Natural Classification of Hyphodontia Sensu Lato and the Trait Evolution of Basidiocarps within Hymenochaetales (Basidiomycota). Journal of Fungi (2021).
- 1 2 3 4 (en) Wang, L. et al., Comprehensive morphological and phylogenetic analyses of Hymenochaetales (Basidiomycota) unveil one new genus and twenty-six novel wood-inhabiting species from southwestern China. Persoonia (2026).
- ↑ (en) Xylodon (Pers.) Gray. Index Fungorum. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
- 1 2 3 4 (en) Riebesehl, J., Yurchenko, E., Nakasone, K.K. & Langer, E., Phylogenetic and morphological studies in Xylodon (Hymenochaetales, Basidiomycota) with the addition of four new species. MycoKeys (2019).
- ↑ (en) Viner, I., Spirin, V., Zíbarová, L. & Larsson, K.-H., Additions to the taxonomy of Lagarobasidium and Xylodon (Hymenochaetales, Basidiomycota). MycoKeys (2018).
- ↑ Hyphodontia nespori – Penseeltandjeszwam. NDFF Verspreidingsatlas.
- ↑ Schizopora radula – Splijtende tandzwam. NDFF Verspreidingsatlas.
- ↑ (en) Xylodon brevisetus. Species Fungorum.
- ↑ (en) Yuan, Q. & Zhao, C.-L., Morphology and multigene phylogeny revealed four new species of Xylodon (Schizoporaceae, Basidiomycota) from southern China. MycoKeys (2024).
- ↑ (en) Dai, Y. et al., Morphological characteristics and phylogenetic analyses reveal five new species of Hymenochaetales (Agaricomycetes, Basidiomycota) from southwestern China. MycoKeys (2025).
- ↑ (en) Zhang, J., Gu, Z., Zhou, C. & Zhou, H., Molecular phylogeny and morphology reveal four new species in Hymenochaetales and one new species in Cantharellales from Southwestern China. MycoKeys (2025).