Schizopora
| Schizopora | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||
| Witte tandzwam (Schizopora paradoxa) | ||||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||||
| ||||||||||||
| Geslacht | ||||||||||||
| Schizopora Velen. (1922) | ||||||||||||
 Afbeeldingen op Wikimedia Commons | ||||||||||||
 Schizopora op Wikispecies | ||||||||||||
| ||||||||||||
Schizopora is een geslacht van schimmels uit de familie Schizoporaceae, behorend tot de orde Hymenochaetales. De soorten groeien voornamelijk op dood hout en veroorzaken witrot. Het geslacht werd in 1922 beschreven door de Tsjechische mycoloog Josef Velenovský. De typesoort is Schizopora laciniata, die tegenwoordig als een synoniem van de witte tandzwam (Schizopora paradoxa) wordt beschouwd.
Kenmerken
De vruchtlichamen zijn doorgaans eenjarig en resupinaat, waarbij ze als een korstachtige laag op het hout groeien. Soms worden kleine, afstaande hoedachtige delen gevormd. Het hymenofoor is meestal porieachtig, met ronde tot hoekige of labyrintvormige poriën. Bij oudere vruchtlichamen kunnen de poriewanden openscheuren, waardoor een tandvormig oppervlak ontstaat. De kleur varieert meestal van witachtig tot crème of bleek oker.
De belangrijkste microscopische kenmerken zijn:
- Het hyfenstelsel is monomitisch of dimitisch en bevat generatieve hyfen met gespen.
- De generatieve hyfen hebben vaak enigszins verdikte wanden.
- Er kunnen dikwandige skelethyfen aanwezig zijn.
- Cystiden of gespecialiseerde hyfenuiteinden kunnen aanwezig zijn, soms met een knotsvormig of kopvormig uiteinde.
- De basidiosporen zijn glad, kleurloos en ellipsoïde tot bijna bolvormig.
- De sporen zijn niet-amyloïd en vertonen geen positieve reactie met Melzers reagens.
Ecologie
Soorten die traditioneel tot Schizopora worden gerekend, leven voornamelijk saprotroof op dood hout van loofbomen. Ze kunnen groeien op dode takken, stammen en stronken. Sommige soorten komen ook op naaldhout voor. Door de afbraak van lignine en andere bestanddelen van hout veroorzaken ze witrot en dragen ze bij aan de afbraak van dood hout in bossen.
Taxonomie
De taxonomische afbakening van Schizopora is verschillende keren gewijzigd. Soorten die oorspronkelijk in dit geslacht werden geplaatst, zijn ook ondergebracht in onder meer Hyphodontia en Xylodon.
Moleculair-fylogenetisch onderzoek heeft aangetoond dat Schizopora en Xylodon nauw verwant zijn en op basis van morfologische en moleculaire kenmerken moeilijk van elkaar kunnen worden gescheiden. Riebesehl en Langer stelden in 2017 voor om Schizopora met Xylodon samen te voegen.
In een fylogenetische studie uit 2021 werden Xylodon, Lyomyces en Fasciodontia als afzonderlijke geslachten binnen de familie Schizoporaceae erkend. Schizopora werd daarbij niet als afzonderlijk geslacht gehandhaafd.
De taxonomische databank Species Fungorum vermeldt Schizopora echter nog als afzonderlijk geslacht. Verschillende soorten die eerder tot Schizopora werden gerekend, zijn daarin als synoniemen van soorten uit Xylodon opgenomen.
Soorten
Volgens Species Fungorum zijn onder Schizopora 21 naamvermeldingen opgenomen, waaronder synoniemen en infraspecifieke taxa. Twee soorten worden in deze databank als geaccepteerd aangemerkt (peildatum 18 oktober 2026):
- Schizopora archeri (Berk.) Nakasone (2012)
- Schizopora paradoxa (Schrad.) Donk (1967) – Witte tandzwam
Voorkomen in Nederland
In Nederland worden in de NDFF Verspreidingsatlas drie soorten onder de naam Schizopora geregistreerd:
- Abrikozenbuisjeszwam (Schizopora flavipora) – tegenwoordig ook geplaatst in Xylodon als Xylodon flaviporus.
- Witte tandzwam (Schizopora paradoxa) – in moleculair-taxonomische literatuur doorgaans Xylodon paradoxus genoemd.
- Splijtende tandzwam (Schizopora radula) – tegenwoordig ook bekend als Xylodon raduloides.
De witte tandzwam en de splijtende tandzwam lijken macroscopisch sterk op elkaar. Beide hebben witachtige tot crèmekleurige vruchtlichamen waarvan de poriewanden bij het ouder worden kunnen uiteenvallen. Een betrouwbaar onderscheid is mogelijk door meting van rijpe sporen. Bij de splijtende tandzwam is de gemiddelde sporenlengte kleiner dan 5,5 µm, terwijl deze bij de witte tandzwam groter is dan 5,5 µm. Voor een zekere determinatie is daarom microscopisch onderzoek noodzakelijk.
- ↑ (en) Schizopora Velen.. Index Fungorum. Royal Botanic Gardens, Kew. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
- 1 2 3 4 (en) Leif Ryvarden, Neotropical polypores. Part 3: Polyporaceae Obba-Wrightoporia. Synopsis Fungorum (2016).
- 1 2 (en) Janett Riebesehl en Ewald Langer, Hyphodontia s.l. (Hymenochaetales, Basidiomycota): 35 new combinations and new keys to all 120 current species. Mycological Progress (2017).
- ↑ (en) Xue-Wei Wang, Tom W. May, Shi-Liang Liu en Li-Wei Zhou, Towards a Natural Classification of Hyphodontia Sensu Lato and the Trait Evolution of Basidiocarps within Hymenochaetales (Basidiomycota). Journal of Fungi (2021).
- 1 2 (en) Schizopora – soortenoverzicht. Species Fungorum. Royal Botanic Gardens, Kew. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
- 1 2 Schizopora radula – Splijtende tandzwam. NDFF Verspreidingsatlas Paddenstoelen. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
- ↑ Soortenlijst per atlasblok. NDFF Verspreidingsatlas. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
- ↑ (en) Schizopora flavipora. Index Fungorum. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
- ↑ (en) Schizopora radula. Species Fungorum. Geraadpleegd op 18 oktober 2026.
