Amorphea, in het verleden Unikonta genoemd, is een supergroep van de eukaryoten, die oorspronkelijk werd voorgesteld door de Engelse bioloog Thomas Cavalier-Smith in 2002. Dit is verreweg de soortenrijkste supergroep van de eukaryoten en omvat naast enkele groepen van amoebeachtige eencelligen (zoals Amoebozoa) ook de Opisthokonta, die onder andere de schimmels en de meercellige dieren bevat.
De International Society of Protistologists, de erkende instantie voor systematiek van protisten, adviseerde in 2012 om de term Unikonta te veranderen naar Amorphea omdat de naam 'Unikonta' gebaseerd is op een hypothetische synapomorfie die later verworpen is. Unikonta betekent één flagel en is afgeleid van het feit dat sommige vertegenwoordigers maar één zweepstaartje hebben in hun flagellate stadium. De naam Amorphea is sindsdien algemeen geaccepteerd.
Eigenschappen
De Amorphea bezitten een drievoudig fusiegen dat bij Bikonta ontbreekt. Omdat bij de genfusie drie genen gefuseerd werden was dit een relatief zeldzame gebeurtenis, wat bewijs is voor de hypothese van een gemeenschappelijke voorouder van Opisthokonta en Amoebozoa. De gemeenschappelijke voorouder van de Amorphea bewoog zich vermoedelijk voort door middel van pseudopodia.
Cavalier-Smith stelde oorspronkelijk voor dat Unikonta een enkele flagel als voorouderlijk kenmerk hadden. Dit is echter onwaarschijnlijk, aangezien de meeste Opisthokonta en sommige Amoebozoa (en Breviata), in aanleg twee flagellen hebben, zoals bij de Bikonta. Bij de meeste Unikonta ontwikkelt er zich slechts één. De meeste groepen hebben daarnaast een enkel centriool. Sommige vertegenwoordigers hebben een dubbel centriool maar de oorsprong ervan is ontwikkelingstechnisch gezien verschillend van de Bikonta. Vermoedelijk gaat het om convergente evolutie.
Cladistiek
De Amorphea bestaat uit twee hoofdlijnen, de Amoebozoa en Opisthokonta. Daarnaast zijn er nog twee kleine groepen van heterotrofe eencelligen – de Breviatea en Apusomonadida – die samen met de Opisthokonta een clade vormen genaamd Obazoa. De naam 'Unikonta' verwees oorspronkelijk naar het vermeende bezit van één flagel (zweephaar), maar dit kenmerk bleek niet consistent binnen de groep. Daarom heeft de term Amorphea de voorkeur gekregen in de systematiek.
12(en) Adl SM, Simpson AGB, Lane CE, Lukeš J, Bass D, Bowser SS, Brown MW, et al.(2012).The Revised Classification of Eukaryotes. Journal of Eukaryotic Microbiology59(5): 429-514. DOI: 10.1111/j.1550-7408.2012.00644.x.
↑(en) Roger AJ, Simpson AG(2009).Evolution: revisiting the root of the eukaryote tree. Current Biology19(4): R165–R167. PMID19243692. DOI: 10.1016/j.cub.2008.12.032.
12(en) Burki F, Roger AJ, Brown MW, Simpson AG.(2020).The New Tree of Eukaryotes. Trends in Ecology & Evolution35(1): 43-55. DOI: 10.1016/j.tree.2019.08.008.
↑(en) Stechmann A, Cavalier-Smith T.(2003).The root of the eukaryote tree pinpointed. Current Biology13(17): R665-R666. DOI: 10.1016/S0960-9822(03)00602-X.
↑(en) Torruella G, Galindo LJ, Moreira D, López-García P.(2025).Phylogenomics of neglected flagellated protists supports a revised eukaryotic tree of life. Current Biology35(1): 198-207.e4. DOI: 10.1016/j.cub.2024.10.075.
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Amorphea op Wikispecies
.jpg){kind=small}
