Scandium

Scandium
118
1 H 2 Periodiek systeem 13 14 15 16 17 He
2 Li Be B C N O F Ne
3 Na Mg 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Al Si P S Cl Ar
4 K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
5 Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
6 Cs Ba ↓ Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
7 Fr Ra ↓↓ Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Nh Fl Mc Lv Ts Og
 
Lanthanoïden La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
Actinoïden Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Scandium
Scandium
Algemeen
Naam Scandium
Symbool Sc
Atoomnummer 21
Groep Scandiumgroep
Periode Periode 4
Blok d-blok
Reeks Overgangsmetalen
Kleur Zilvergeel
Chemische eigenschappen
Atoommassa 44,956 u
Elektronenconfiguratie [Ar]3d1 4s2
Oxidatietoestanden +3
Elektronegativiteit (Pauling) 1,36
Atoomstraal 162 pm
1e ionisatiepotentiaal 633,09 kJ·mol−1
2e ionisatiepotentiaal 1234,99 kJ·mol−1
3e ionisatiepotentiaal 2388,67 kJ·mol−1
Fysische eigenschappen
Dichtheid 2989 kg.m-3
Smeltpunt 1812,2 K
Kookpunt 3021 K
Aggregatietoestand Vast
Smeltwarmte 14,1 kJ.mol-1
Verdampingswarmte 314,2 kJ.mol-1
Kristalstructuur Hex
Molair volume 15,04 m3.mol-1
Specifieke warmte 600 J.kg-1.K-1
Elektrische weerstand 61 μΩ.cm
Warmtegeleiding 15,8 W.m-1.K-1
Naslag
CAS-nummer 7440-20-2
PubChem 23952
Wikidata Q713
SI-eenheden en standaardtemperatuur en -druk worden gebruikt,
tenzij anders aangegeven
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Scandium is een scheikundig element met symbool Sc en atoomnummer 21. Het is een zilverwit overgangsmetaal.

Ontdekking

In 1869 voorspelde Dmitri Mendelejev op basis van zijn tabel het bestaan van scandium en hij noemde het 'ekaboron' omdat het element in zijn tabel onder boor stond. Tien jaar later waren de Zweedse chemicus Lars Fredrik Nilson en zijn team met behulp van spectraalanalyse op zoek naar lanthanoïden toen zij stuitten op scandium. Rondom die tijd kwam ook Per Teodor Cleve tot dezelfde ontdekking. Scandium heeft de naam te danken aan de eerst genoemde ontdekker (Scandia is de Latijnse naam voor Scandinavië). Pas in 1960 bleek men in staat om op grote schaal zuivere scandium te winnen.

Toepassingen

Omdat het vrij lastig is om scandium te isoleren, wordt dit element weinig toegepast in de industrie, maar het is essentieel bij het produceren van lcd-tv's en mobiele telefoons. Als scandiumoxide (Sc2O3) wordt het soms gebruikt voor lampen met hoge intensiteit. Andere voorkomende toepassingen zijn:

Opmerkelijke eigenschappen

Scandium lost slecht op in zuren. Het is zelfs bestand tegen 50% oplossingen van salpeterzuur en 48% fluorzuur.

Verschijning

Scandium is tamelijk zeldzaam en staat op de vijfigste plaats van in de aardkorst meest voorkomende elementen. Het is een van de zeldzame aarden. In zeer kleine hoeveelheden is het aanwezig in circa achthonderd mineralen. Het komt redelijk verrijkt voor in sommige zeldzame mineralen die soms in Scandinavië en Madagaskar gevonden worden, vaak samen met yttrium of lanthanoïden, zoals thortveitiet, bazziet en kolbeckiet. Op Aarde komt het alleen in sporen voor, maar in de Zon en andere sterren komt scandium in hogere concentraties voor.

Isotopen

Zie Isotopen van scandium voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Stabielste isotopen
Iso RA (%) Halveringstijd VV VE (MeV) VP
45Sc 100 stabiel met 24 neutronen
46Sc syn 83,79 d β− 2,367 46Ti
47Sc syn 3,3492 d β− 1,992 47Ti

Van scandium is één stabiele isotoop bekend. Daarnaast zijn er een aantal radioactieve isotopen die alleen kunstmatig geproduceerd kunnen worden. Al deze isotopen hebben korte halveringstijden, meestal minder dan een paar uur.

Toxicologie en veiligheid

In poedervorm is scandium brandbaar.

Zoek scandium op in het WikiWoordenboek.