Łapy

Łapy
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Charakterystyczny element panoramy miasta – kościół św. Piotra i Pawła.
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 podlaskie

Powiat

białostocki

Gmina

Łapy

Prawa miejskie

1 stycznia 1925

Burmistrz

Krzysztof Gołaszewski (2018)

Powierzchnia

12,14 km²

Wysokość

120-130 m n.p.m.

Populacja (01.01.2024)
• liczba ludności
• gęstość


14 436
1189,1 os./km²

Strefa numeracyjna

85

Kod pocztowy

18-100 do 18-101

Tablice rejestracyjne

BIA

Położenie na mapie gminy Łapy
Mapa konturowa gminy Łapy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Łapy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Łapy”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Łapy”
Położenie na mapie powiatu białostockiego
Mapa konturowa powiatu białostockiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Łapy”
Ziemia52°59′28″N 22°52′46″E/52,991111 22,879444
TERC (TERYT)

2002064

SIMC

0923271

Urząd miejski
ul. Sikorskiego 24
18-100 Łapy
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Hasło w Wikisłowniku
Strona internetowa

Łapy – miasto w województwie podlaskim w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Łapy. Położone na Nizinie Północnopodlaskiej nad rzeką Narew.

Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. Łapy liczyły 14 436 mieszkańców.

Znajdują się w nim zamknięte Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w Łapach S.A. (ZNTK w Łapach S.A.), obecnie na miejscu ZNTK działa zakład Warsztaty Wagonów Kolejowych WWK Łapy, mleczarnia oraz zamknięta w lutym 2008 cukrownia. Ponadto Łapy są ośrodkiem medycznym i edukacyjnym dla obszaru byłego powiatu łapskiego.

Łapy leżą na Podlasiu, w historycznej ziemi bielskiej.

Położenie

Miasto Łapy jest usytuowane w Polsce północno-wschodniej. Zgodnie z podziałem Polski na regiony fizycznogeograficzne dokonanym przez prof. Jerzego Kondrackiego miasto Łapy leży na Nizinie Północnopodlaskiej, w Dolinie Górnej Narwi. Miasto Łapy położone jest nad rzeką Narew. Miasto znajduje się w otulinie Narwiańskiego Parku Narodowego.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 12,14 km².

Miasto Łapy powstało 1 stycznia 1925 z części gminy Poświętne (osada Łapy oraz wsie Łapy-Barwiki, Łapy-Leśniki, Łapy-Bociany, Łapy-Wity, Łapy-Goździki i Łapy-Zięciuki).

W latach 1954–1975 Łapy były siedzibą powiatu w województwie białostockim. Od 1975 do 1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego w kolejnym podziale administracyjnym.

Dzielnice

Obecnie Łapy składają się z następujących dzielnic:

Historia

Nieistniejąca cerkiew św. Mikołaja w Łapach
Dawny dworzec kolejowy
Łapy w 1931 roku
Rynek w Łapach
Wieża ciśnień, przy stacji kolejowej w Łapach

Nazwa Łapy jest pochodzenia mazowieckiego i pierwotnie oznaczała przydomek rodu, który założył osadę nad Narwią. Legenda wiąże powstanie miasta Łapy ze szlachcicem Łappą herbu Lubicz, który osiadł tutaj w czasie kolonizacji mazowieckiej w XV wieku.

Pierwsze wzmianki historyczne o tych terenach pochodzą z początku XIII wieku. Wiadomo, że w 1375 Płonka Kościelna była samodzielną parafią. Początkowo Łapy stanowiły zaścianek, gdzie szlachta od zawsze kultywowała tradycje patriotyczne. Wkrótce w wyniku rozrostu wioski powstały osady zlokalizowane na zachodnim i wschodnim brzegu rzeki Narew (w późniejszych wiekach handlowego szlaku wodnego z miejscowości Suraż do Gdańska, XVI–XVII w. i po II wojnie światowej z Puszczy Białowieskiej do Tykocina) i po wschodniej stronie traktu Suraż – Płonka.

W wyniku powiększania się rodu powstało szereg zaścianków, takich osad jak: Rechy, Brusięta, Barwiki, Korczaki, Pluśniaki, Wągle, Wity, Zięciuki, Kosmyki, Łazie, Stryjce, Wojtysze. Niektóre z tych nazw zaniknęły, a pojawiły się nowe, takie jak: Goździki, Dębowizna, Bociany, Leśniki. Po III rozbiorze Polski Łapy znalazły się pod zaborem pruskim, a w 1807 po układzie w Tylży ziemie te znajdowały się w Księstwie Warszawskim, następnie w 1815 w Królestwie Polskim. Ważnym wydarzeniem dla dalszej historii Łap był 1812, kiedy to dwukrotnie przemaszerowały tędy wojska napoleońskie. W latach dwudziestych XIX wieku zaścianki liczyły ponad 1000 mieszkańców i 180 domów. W 1925 przez połączenie sześciu zaścianków (Łapy-Barwiki, Łapy-Leśniki, Łapy-Zięciuki, Łapy-Wity, Łapy-Goździki, Łapy-Bociany) powstały Łapy mające charakter osady rolniczej.

Łapy swój rozwój zawdzięczają oddaniu do użytku 15 grudnia 1862 linii kolei warszawsko-petersburskiej ze stacją kolejową w Łapach oraz wybudowaniu przez Francuzów w tym samym roku warsztatów naprawy parowozów oraz wagonów. Spowodowało to nie tylko napływ rzemieślników i robotników z okolicznych wiosek, ale i również z odległych ziem polskich i Cesarstwa Rosyjskiego. W nocy z 22 na 23 stycznia 1863 r. stacja kolejowa w Łapach została zdobyta przez grupę kolejarzy z warsztatów oraz oddział powstańczy Władysława Cichorskiego „Zameczka”. Zakłady naprawy wagonów istniały w Łapach pod nazwą Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w Łapach S.A. Inwestycje te miały decydujący wpływ na urbanizację Łap, którym 1 stycznia 1925 zostały nadane prawa miejskie. W 1929 istniał tu kościół katolicki i synagoga. W okresie międzywojennym miejscowość była bastionem wpływów Polskiej Partii Socjalistycznej (w 1928 roku partia zdobyła tu w wyborach sejmowych aż 2/3 głosów). W przededniu II wojny światowej miasto liczyło około 7300 mieszkańców.

W czasie II wojny światowej w Łapach Niemcy umiejscowili posterunek żandarmerii. Żandarmi brali udział w licznych pacyfikacjach okolicznych wsi. W lipcu 1941 Niemcy utworzyli w Łapach getto dla ludności żydowskiej. Przebywało w nim ok. 600 osób, które m.in. były zatrudniane w firmie Goltza. Ponadto do pracy w warsztatach kolejowych, przejętych przez administrację niemiecką pod nazwą Reichsbahnusbesserungswerk Lapy, dowożono codziennie pociągiem żydowskich robotników przymusowych z pobliskich Sokół, gdzie również znajdowało się getto. Podczas likwidacji getta 2 listopada 1942 (równocześnie z gettem w Sokołach) ok. 450 Żydów wywieziono do obozu przejściowego w Białymstoku. Około 100 osób zbiegłych z getta zamordowano w następnych dniach podczas obław w okolicach Łap.

W trakcie działań wojennych miejscowość została zniszczona w 80%.

Zabytki

Osiedle kolejarskie „Osse”

Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa (stan na 31-01-2025):

Synagoga

Synagoga została wybudowana przy obecnej ul. Piwnej przed 1914. Był to budynek drewniany na murowanej podmurówce, kryty dwuspadowym dachem z gontem. Został całkowicie zniszczony podczas działań wojennych w 1939. Żydzi nowy dom modlitw urządzili przy ulicy Pierackiego.

Demografia

Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto liczyło 16 153 mieszkańców.

Piramida wieku mieszkańców Łap w 2014 roku

Gospodarka

Gospodarka Łap do 2009 roku była oparta przede wszystkim na działających wówczas: cukrowni i Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego. Niestety dla miasta, zakłady te zostały zamknięte.

W tej miejscowości planowane jest utworzenie tzw. Podstrefy Łapy w ramach Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Odpowiedni projekt ustawy trafił do Rady Ministrów.

Transport

Drogi

Przez Łapy przebiegają dwie drogi wojewódzkie:

Ponadto 19 km na północ od Łap przebiega droga krajowa nr 8 oraz droga ekspresowa S8.

Kolej

Przez miasto przebiegają szlaki komunikacyjne:

W centrum Łap znajduje się stacja kolejowa Łapy oraz przystanek kolejowy Łapy Osse, oddalony 3 km od centrum, w dzielnicy Osse. Z Łap pociągiem można dojechać do wielu miast (Bielsko-Biała, Warszawa, Suwałki, Białystok, Wrocław, Opole, Częstochowa, Kraków, Szczecin, Poznań).

Przewozy autobusowe

W Łapach znajduje się kilka przystanków autobusowych PKS oraz dworzec autobusowy (obok dworca PKP). Przewoźnik, PKS Białystok, zapewnia połączenia m.in. w kierunku Białegostoku, Zambrowa, Siemiatycz, Bielska Podlaskiego.

Szlaki rowerowe

Przez Łapy przebiegają:

Turystyka

Pomnik ppłk. Nilskiego-Łapińskiego
Kościół św. Piotra i Pawła – brama wejściowa i wieża
Kapliczka przy ulicy Mostowej
Kościół św. Jana Chrzciciela
  • Atrakcje
    • Dom Etkunów przy ul. Spółdzielczej z lat 20. XX w.
    • Narwiański Park Narodowy
    • Osiedle kolejarskie „Wygwizdowo” – 4 drewniane domy mieszkalne z okresu międzywojennego
    • Osiedle kolejarskie „Osse” – 27 murowanych domów mieszkalnych z lat 30. XX
    • Pomnik Bohaterskich Dzieci Polskich poświęcony pamięci dzieci, które zginęły w czasie II wojny światowej
    • Kamień poświęcony ppłk. Stanisławowi Nilskiemu-Łapińskiemu
    • Wieża ciśnień w zespole dworca kolejowego z początku XX
    • Cmentarz ewangelicko-augsburski i prawosławny Łapy-Osse założony w 1905.
    • Zespół Kościoła Parafialnego pod wezwaniem św. Piotra i Pawła:
      • brama murowana z lat 1920–1927
      • plebania drewniana z około 1929
      • wikariat murowany ok. 1930
      • kapliczka z 1920
    • Rynek miasta
    • Zespół blokowy przy ulicy Sikorskiego

Oświata

Przedszkola
Szkoły podstawowe
Dawne Gimnazja
Szkoły średnie

Organizacje i stowarzyszenia kulturalne

Religia

Kościół Świętego Krzyża

Kluby i organizacje sportowe

Urodzeni w Łapach

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Łapach.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2024 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 22 lipca 2024 [dostęp 2024-10-23] (pol.).
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 71390.
  3. ↑ Stefan Krzysztof Kuczyński (red.): Drobna szlachta podlaska w XVI-XIX wieku. Ośrodek Badań Historii Wojskowej Muzeum Wojska w Białymstoku, Białystok 1991, s. 49.
  4. ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507.
  5. ↑ Dz. U. z 1924 r. Nr 68, poz. 656 (ISAP)
  6. 1 2 3 4 5 informacja w haśle Łapy, okolica szlachecka nad Narwią, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 594.
  7. ↑ informacja w haśle Łapy, okolica szlachecka nad Narwią, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 594. w słowniku: Ł. Zięcinki
  8. ↑ Księga Adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa; Annuaire da la Pologne (y Compris la V.L. de Dantzig), Warszawa 1930, s. 132.
  9. ↑ Rafał Chwedoruk "Geografia wyborcza Polskiej Partii Sojalistycznej w latach dwudziestych XX wieku" z "O niepodległość i socjalizm" IPN 2020 ISBN 978-83-8098-332-8, str. 215
  10. ↑ Józef Fajkowski, Jan Religa, Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945, Warszawa 1981, s. 42.
  11. 1 2 3 4 Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 287. ISBN 83-01-00065-1.
  12. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 czerwca 2026, s. 7 [dostęp 2025-02-14].
  13. ↑ Mirosław Reczko: Podlaskie tworzy historię. Polskie Towarzystwo Historyczne, 2024, s. 93. ISBN 978-83-67609-90-6.
  14. ↑ Agonia zabytku? Apelujemy do honoru właścicieli. GALERIA :: Portal Łapy [online], www.portal.lapy.pl [dostęp 2017-11-28] (ang.).
  15. ↑ Synagoga w Łapach | Wirtualny Sztetl [online], sztetl.org.pl [dostęp 2020-03-04].
  16. ↑ Łapy w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-11], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  17. ↑ Informacje ze strony internetowej Urzędu Miejskiego w Łapach.
  18. ↑ PKS Białystok. [dostęp 2012-10-29].
  19. ↑ Andrzej Michałowski, Alicja Sulimierska, Elżbieta Baniukiewicz: Studia i Materiały. Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Białostockie. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu. Narodowa Instytucja Kultury, 1996, s. 36–37.
  20. ↑ Morsy bez granic [online], KRS [dostęp 2020-03-22] (pol.).

Literatura historyczna dotycząca Łap

Linki zewnętrzne