Żnin

Żnin
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Wieża ratuszowa na żnińskim rynku
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Powiat

żniński

Gmina

Żnin

Prawa miejskie

1267–1271

Burmistrz

Łukasz Kwiatkowski

Powierzchnia

8,35 km²

Wysokość

85 m n.p.m.

Populacja (31.12.2025)
• liczba ludności
• gęstość


12 656
1516 os./km²

Strefa numeracyjna

+48 52

Kod pocztowy

88-400

Tablice rejestracyjne

CZN

Położenie na mapie gminy Żnin
Mapa konturowa gminy Żnin, w centrum znajduje się punkt z opisem „Żnin”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Żnin”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Żnin”
Położenie na mapie powiatu żnińskiego
Mapa konturowa powiatu żnińskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Żnin”
Ziemia52°50′57″N 17°43′15″E/52,849167 17,720833
TERC (TERYT)

0419064

SIMC

0929865

Hasło promocyjne: EPICentrum Polski
Urząd miejski
ul. 700-lecia 39
88-400 Żnin
Strona internetowa
BIP
Przystań żeglarska na Jeziorze Małym
Żnin z lotu ptaka, osiedla Kopernika i Browarowa
Widok z rynku na ulicę Śniadeckich, w głębi Kościół NMP

Żnin (łac. Znena, niem. Schnin, 1941–1945 Dietfurt) – miasto w Polsce, w województwie kujawsko-pomorskim, siedziba powiatu żnińskiego oraz gminy miejsko-wiejskiej Żnin. Jest położone na Pałukach, regionie kulturowym Wielkopolski, między Jeziorem Żnińskim Dużym i Jeziorem Żnińskim Małym. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego. Według danych GUS z 31 grudnia 2025 roku miasto miało 12 656 mieszkańców.

Prywatne miasto duchowne lokowane w 1284 roku, własność arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, pod koniec XVI wieku leżało w powiecie kcyńskim województwa kaliskiego.

Historia

Pierwsi ludzie pojawili się w okolicach Żnina kilkanaście tysięcy lat temu – po ustąpieniu lądolodu skandynawskiego i pojawieniu się tundry. Najstarsze ślady osadnictwa pochodzą sprzed 10 tysięcy lat – z okresu paleolitu.

Liczne znaleziska archeologiczne świadczą o kontaktach Żnina ze światem antycznym. Kontakty takie umożliwiała droga bursztynowa biegnąca od Adriatyku przez Śląsk i Kalisz do Bałtyku.

Między nasypem kolejowym a brzegiem Dużego Jeziora Żnińskiego, po prawej stronie rzeki Gąsawki zachowały się elementy wału będące pozostałością wczesnośredniowiecznego grodu (VI–VIII wiek n.e.). Do rozwoju osadnictwa w Żninie przyczyniło się doskonałe położenie geograficzne i warunki topograficzne o cechach obronnych.

W początkach XI w. ukształtował się nowy układ przestrzenny osady. Obejmował trzy elementy: na półwyspie gród (siedziba władzy i zarządu administracyjno-wojskowego) i podgrodzie z ludnością rzemieślniczo-wojskową oraz na Ostrowie targ z gospodą i miejscem kultu. Usytuowanie świątyni chrześcijańskiej w tym miejscu wiąże się z darowiznami na rzecz Kościoła obejmującymi plac i urządzenia targowe.

W państwie Piastów wzrosło znaczenie Żnina jako węzła komunikacyjnego. Władza państwowa usadowiła się w grodzie położonym wśród mokradeł brzegu Dużego Jeziora Żnińskiego. Żnin pełnił w tym czasie przede wszystkim funkcję militarną. Sprawował on kontrolę nad przeprawą przez Gąsawkę, jednocześnie blokował najeźdźcom drogę w głąb państwa. W grodzie swoje rezydencje mieli: kasztelan (XI–XIII w.), przedstawiciel władzy państwowej i naczelnik grodu. Świadczy to o istotnej funkcji administracyjnej Żnina.

W pierwszej połowie XII w. Żnin był już własnością Kościoła. Zostało to potwierdzone w Bulli gnieźnieńskiej wystawionej przez papieża Innocentego II w dniu 7 lipca 1136 r. dla metropolity Jakuba ze Żnina. Jest to najstarszy dokument zawierający wzmiankę o Żninie (provincia de Znein cum foro). Bulla wymienia 29 pałuckich osad wchodzących stanowiących własność Kościoła. Bulla potwierdza również istnienie na ziemi żnińskiej słowiańskiej wspólnoty rodowo-terytorialnej z okresu plemiennego tzw. opola.

Według Jana Długosza wojny prowadzone przez Bolesława Krzywoustego (1102–1138) wymusiły potrzebę wybudowania w Żninie fortyfikacji (m.in. umocnienia podgrodzia od nasady półwyspu).

Najstarsza wzmianka o Żninie jako mieście pochodzi z 1284 (założenie mennicy arcybiskupiej). Jan Długosz przypisał jednak lokację miasta już arcybiskupowi Januszowi (1259–1271). Podobieństwo sformułowanego według prawa średzkiego ustroju Żnina do uregulowań sformułowanych w akcie lokacyjnym Zdun z 1267 sugeruje jednak okres 1267–1271 jako najbardziej prawdopodobny moment otrzymania praw miejskich.

Sufragania, dawny dwór biskupi z 1795 roku
Stacja Żnin Wąskotorowy
Żniński rynek – na przełomie lat 30. i 40. XX wieku
Dawny magistrat, obecnie Muzeum Ziemi Pałuckiej

Demografia

Ludzie związani ze Żninem

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani ze Żninem.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Żninie.

Zabytki

Kościół pw. św. Marcina

Wspólnoty wyznaniowe

Kościół poewangelicki pw. NMP Królowej Polski, (pocz. XX w.)

Nazwa miasta

Wywodzi się ze staropolskiego „żnieja” i określa rolniczy charakter miasta. Według różnych źródeł „żnieja” oznacza: żniwa, żniwiarza lub kobietę żnącą zboże. Na przestrzeni wieków nazwa miasta ulegała częstym zmianom: Znein, Znejn, Znejna, Snena, Znen, Znyn.

Miasta partnerskie

Szkolnictwo

Zobacz też