Afrothismia

*Afrothismia*
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	pochrzynowce
Rodzina	Afrothismiaceae
Rodzaj	Afrothismia
	Nazwa systematyczna
	Afrothismia Schlechter; Bot. Jahrb. Syst. 38: 138 (1906)
	Typ nomenklatoryczny
	Afrothismia winkleri (Engl.) Schltr.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Afrothismia Schltr. – rodzaj wieloletnich, myko-heterotroficznych, ziemnopączkowych roślin bezzieleniowych z monotypowej rodziny Afrothismiaceae Cheek & Soto Gomez. Rodzaj obejmuje 17 gatunków (kilka innych czeka na opis naukowy). Występują one w tropikalnej Afryce, od Nigerii do Kenii i Malawi. Centrum największego zróżnicowania gatunkowego znajduje się w Kamerunie. Rośliny te zasiedlają nizinne i podgórskie lasy tropikalne.

Nazwa naukowa rodzaju została utworzona poprzez dodanie przedrostka afro- do nazwy rodzaju Thismia i odnosi się do zasięgu geograficznego tego rodzaju.

Morfologia

Kłącze: Rosnące poziomo w gruncie, nierozgałęzione lub słabo rozgałęzione, bezbarwne, gruboszowate, cylindryczne, w każdym węźle z wiązką 15–40, małych, kulistawych bulwek.

Liście: Skrętoległe, zredukowane, łuskowate.

Kwiaty: Kwiaty obupłciowe, pojedyncze lub rzadziej 2–4 zebrane w dwurzędkę tworzącą się na szczycie wzniesionej, bezbarwnej łodygi kwiatonośnej. Kwiaty silnie lub słabo grzbieciste, wsparte dużą, bezbarwną, jajowatą przysadką. Okwiat pojedynczy, brązowy, czerwony lub żółty. Listki okwiatu położone w dwóch okółkach, równej długości, zrośnięte dzbankowato lub urnowato, z wewnętrznym kołnierzem pośrodku i pierścieniem w gardzieli. Pręcików jest 6, są one zakrzywione, z główkami skierowanymi do słupka, z łącznikiem ściśle przylegającym do znamienia. Zalążnia dolna, jednokomorowa z trzema łożyskami, szyjka słupka walcowata, krótka i wgłębiona na szczycie, ze znamieniem stożkowatym, grubym, słabo sześciołatkowym, o powierzchni brodawkowatej lub owłosionej.

Owoce: Torebki. Nasiona elipsoidalne.

Systematyka

Pozycja systematyczna rodzaju i rodziny

Według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026) rodzaj należy do rodziny Afrothismiaceae, w rzędzie pochrzynowców (Dioscoreales) w obrębie kladu jednoliściennych (monocots).

Przed 2024 rokiem klasyfikowany był do rodziny Thismiaceae.

pochrzynowce

łomkowate Nartheciaceae

trójżeńcowate Burmanniaceae

pochrzynowate Dioscoreaceae

Trichopodaceae

Afrothismiaceae

	krąpielowate Taccaceae

	Thismiaceae

Wykaz gatunków

Afrothismia amietii Cheek
Afrothismia baerae Cheek
Afrothismia foertheriana T.Franke, Sainge & Agerer
Afrothismia fungiformis Sainge & Kenfack
Afrothismia gabonensis Dauby & Stévart
Afrothismia gesnerioides H.Maas
Afrothismia hydra Sainge & T.Franke
Afrothismia insignis Cowley
Afrothismia korupensis Sainge & T.Franke
Afrothismia kupensis Cheek & S.A.Williams
Afrothismia mhoroana Cheek
Afrothismia pachyantha Schltr.
Afrothismia pusilla Sainge & Kenfack
Afrothismia saingei T.Franke
Afrothismia ugandensis Cheek
Afrothismia winkleri (Engl.) Schltr.
Afrothismia zambesiaca Cheek

Zagrożenie i ochrona

15 gatunków z rodzaju ujętych jest na Czerwonej liście gatunków zagrożonych IUCN, z czego jeden jest narażony, a pozostałe zagrożone lub krytycznie zagrożone wyginięciem.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-23] (ang.).
1 2 3 4 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-23]. (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2011-02-12]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 MartinM. Cheek MartinM., Marybel SotoM.S. Gomez Marybel SotoM.S., Sean W.S.W. Graham Sean W.S.W., Paula J.P.J. Rudall Paula J.P.J., Afrothismiaceae (Dioscoreales), a new fully mycoheterotrophic family endemic to tropical Africa, „Kew Bulletin”, 79, 2024, s. 55–73 [dostęp 2024-12-20] .
↑ D. Gledhill: The names of plant. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 38. ISBN 978-0-521-86645-3.
1 2 3 4 5 H. Huber: Dioscoreaceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 163. ISBN 3-540-64060-6. (ang.).
↑ wynik wyszukiwania: Afrothismia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2024-2 [online] [dostęp 2024-12-20] .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-10-23] (ang.).

[kew-3] 1 2 3 4 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-10-23]. (ang.).

[ing-4] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2011-02-12]. (ang.).

[cheek-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 MartinM. Cheek MartinM., Marybel SotoM.S. Gomez Marybel SotoM.S., Sean W.S.W. Graham Sean W.S.W., Paula J.P.J. Rudall Paula J.P.J., Afrothismiaceae (Dioscoreales), a new fully mycoheterotrophic family endemic to tropical Africa, „Kew Bulletin”, 79, 2024, s. 55–73 [dostęp 2024-12-20] .

[6] D. Gledhill: The names of plant. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 38. ISBN 978-0-521-86645-3.

[kub-7] 1 2 3 4 5 H. Huber: Dioscoreaceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 163. ISBN 3-540-64060-6. (ang.).

[8] wynik wyszukiwania: Afrothismia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2024-2 [online] [dostęp 2024-12-20] .