Allopurynol

Allopurynol

Dwie formy tautomeryczne allopurynolu
Nazewnictwo Nomenklatura systematyczna (IUPAC) 3,5,7,8-tetrazabicyklo[4.3.0]nona-3,5,9-trien-2-on Inne nazwy i oznaczenia farm. łac. allopurinolum inne allopurinol
Ogólne informacje
Charakterystyka fizyczna
biały drobnokrystaliczny proszek bez smaku i zapachu lub o smaku gorzko-metalicznym
Wzór Hilla	C5H4N4O
Masa molowa	136,11 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS	315-30-0
PubChem	135401907
DrugBank	DB00437
SMILES C1=C2C(=NC=NC2=O)NN1
InChI InChI=1S/C5H4N4O/c10-5-3-1-8-9-4(3)6-2-7-5/h1-2H,(H2,6,7,8,9,10) InChIKey OFCNXPDARWKPPY-UHFFFAOYSA-N
Właściwości Rozpuszczalność w wodzie 0,5–0,6 g/l w innych rozpuszczalnikach etanol: bardzo trudno eter etylowy: bardzo trudno Temperatura topnienia 350 °C logP od −1,8 do −0,6 Wartość pK pKBH+ 9,7
Niebezpieczeństwa Globalnie zharmonizowany system klasyfikacji i oznakowania chemikaliów Niebezpieczeństwo Zwroty H H301, H317 Zwroty P P280, P301+P310 Numer RTECS UR0785000 Dawka śmiertelna LD50 78 mg/kg (mysz, doustnie)
Podobne związki
Pochodne	oksypurynol
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC	M04AA01, M04AA51
Farmakokinetyka Procent wchłaniania 80–90% (doustnie) Okres półtrwania 1–3 h Wiązanie z białkami osocza i tkanek 0% Metabolizm wątrobowy Wydalanie 20% z kałem
Uwagi terapeutyczne Drogi podawania doustnie
Więcej identyfikatorów i właściwości może znajdować się w Wikidanych
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku

Allopurynol, allopurinol (łac. allopurinolum) – organiczny związek chemiczny, izomer hipoksantyny. Stosowany jako lek. Jest inhibitorem oksydazy ksantynowej, zmniejsza wytwarzanie ksantyn i kwasu moczowego.

Mechanizm działania

Mechanizm działania allopurynolu polega na blokowaniu aktywności oksydazy ksantynowej. Enzym ten w szlaku katabolizmu puryn utlenia hipoksantynę do ksantyny, a następnie ksantynę do kwasu moczowego. Allopurynol powoduje zahamowanie powstawania kwasu moczowego, a co za tym idzie, zmniejszenie stężenia kwasu moczowego we krwi i moczu.

hipoksantyna		ksantyna		kwas moczowy
Utlenianie hipoksantyny do kwasu moczowego. Reakcje te są blokowane przez allopurynol

Efektem działania allopurynolu jako leku jest ograniczenie ryzyka tworzenia się złogów w nerkach, a także zapobieganie tworzeniu się złogów (kamieni) szczawianowo-wapniowych w drogach moczowych.

Własności farmakokinetyczne

Allopurynol wchłania się dobrze z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie we krwi po 1 godzinie. Biologiczny okres półtrwania w osoczu wynosi 2–3 godziny, natomiast jego podstawowego metabolitu – oksypurynolu – średnio 18 godzin. Pozostałe metabolity to rybozydy(inne języki) allopurynolu i oksypurynolu.

Wskazania

Allopurynol jest stosowany w:

• leczeniu pierwotnej i wtórnej dny moczanowej
• leczeniu wtórnej hiperurykemii spowodowanej chemio- i radioterapią niektórych chorób nowotworowych (zespół ostrego rozpadu guza)
• w zespole Lescha-Nyhana
• redukcji ryzyka powstawania złogów (kamieni) moczanowych w drogach moczowych.

Przeciwwskazania

Przeciwwskazany jest w ciąży oraz u dzieci (z wyjątkiem zespołu Lescha-Nyhana i hiperurykemii wtórnej w leczeniu chorób nowotworowych). Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na ten lek, a także występowanie ciężkich zmian skórnych w przeszłości.

Działania niepożądane

Podczas stosowania allopurynolu może dochodzić do występowania skutków niepożądanych. Są one zwykle łagodne, najczęściej są to zmiany skórne (występujące z częstością ok. 2%), a także zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (brak łaknienia, nudności, biegunka), bóle głowy oraz hipertermia polekowa.

Bardzo rzadko mogą wystąpić alergiczne odczyny skórne, niektóre z nich potencjalnie zagrażające życiu, na przykład: zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka oraz zespół nadwrażliwości na allopurynol, za który odpowiedzialny jest metabolit allopurynolu – oksypurynol. W przebiegu tego zespołu występują: rumieniowe złuszczające wykwity skórne, gorączka, objawy zapalenia wątroby, eozynofilia, a także śródmiąższowe zapalenie nerek.

Występowanie zespołu nadwrażliwości na allopurynol jest zwiększone u osób leczonych tiazydowymi lekami moczopędnymi.

Leczenie

Lek stosowany jest doustnie, zwykle w pojedynczej dawce, jednak kiedy dawki dobowe przekraczają 300 mg lub kiedy pojawiają się zaburzenia przewodu pokarmowego allopurynol można podawać w kilku dawkach. Początkowo (przez pierwsze 5–7 dni) podaje się 100 mg na dobę, następnie – jeśli to konieczne – dawki się zwiększa. Dawki dobowe w ciężkich przypadkach mogą wynosić 900 mg. W pierwszym tygodniu leczenia allopurynol podaje się razem z kolchicyną lub niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym, co zapobiega występowaniu ostrych napadów dny. Jeżeli ostry napad dny wystąpi już w czasie stosowania allopurynolu, nie należy go odstawiać, lecz zastosować lek przeciwzapalny.

Preparaty allopurynolu dostępne są w Polsce pod następującymi nazwami handlowymi: Allupol, Milurit, Zyloric, Argadopin.