Antifa w Polsce – określenie używane wobec nieformalnych środowisk i grup antyfaszystowskich działających w Polsce, stanowiących część szerszego ruchu antyfaszystowskiego, szczególnie tych związanych z autonomicznym i nieformalnym nurtem ruchu antyfaszystowskiego
Antifa nie stanowi jednolitej organizacji, nie posiada centralnego kierownictwa ani formalnego członkostwa. Poszczególne grupy różnią się pod względem poglądów i form działalności. Wśród osób związanych z tym środowiskiem występują m.in. anarchiści, socjaliści oraz przedstawiciele innych nurtów politycznych. Wspólnym elementem ich działalności jest sprzeciw wobec faszyzmu, neonazizmu, rasizmu i części współczesnych ruchów skrajnie prawicowych.
Nie wszyscy polscy antyfaszyści określają się jako członkowie lub sympatycy antify. W literaturze dotyczącej polskiego ruchu antyfaszystowskiego antifa jest przedstawiana jako część szerszego środowiska antyfaszystowskiego, obok organizacji zajmujących się m.in. działalnością antyrasistowską, edukacyjną i społeczną.
Historia
Początki
Korzenie współczesnego polskiego ruchu antyfaszystowskiego sięgają drugiej połowy lat 80., jeszcze okresu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Pierwsze grupy antyfaszystowskie organizowały ochronę koncertów punkowych i reggae, które były atakowane przez skinheadów. Na początku lat 90. powstała sieć nieformalnych grup antyfaszystowskich, wśród których znajdowały się Grupa Anty-Nazistowska (GAN), Radykalna Akcja Anty-Faszystowska (RAAF) i Anty-Nazi Front (ANF). Ich działalność była związana przede wszystkim ze środowiskami punkowymi, anarchistycznymi i innymi grupami kontrkulturowymi.
W latach 90. ruch antyfaszystowski obejmował zarówno grupy podejmujące bezpośrednie działania przeciwko skrajnej prawicy, jak i inicjatywy koncentrujące się na działalności informacyjnej, edukacyjnej i antyrasistowskiej. W 1993, po ataku działaczy Polskiej Wspólnoty Narodowej na uczestników demonstracji sprzeciwiającej się karaniu osób posiadających narkotyki, powstała RAAF. Jej działalność obejmowała m.in. ochronę demonstracji i miejsc spotkań oraz bezpośrednią konfrontację z grupami skrajnej prawicy.
W drugiej połowie lat 90. część grup antyfaszystowskich zakończyła działalność w związku z osłabieniem ruchu skinheadowskiego. Nie oznaczało to jednak zaniku środowiska antyfaszystowskiego. W latach 90. antyfaszyzm pozostawał istotnym elementem działalności części polskiej radykalnej lewicy, zwłaszcza środowisk anarchistycznych i kontrkulturowych. Na przełomie XX i XXI wieku część tych środowisk zaczęła coraz częściej posługiwać się określeniem „antifa”. Około 2003 nazwy tej zaczęła używać białostocka grupa Antifa Wildeast, a następnie określenie to rozpowszechniło się wśród innych grup antyfaszystowskich.
XXI wiek
W XXI wieku środowiska antify rozszerzyły zakres działalności. Oprócz bezpośredniego przeciwstawiania się grupom skrajnej prawicy obejmowała ona m.in. organizowanie kontrmanifestacji, ochronę innych demonstracji, działalność wydawniczą i informacyjną oraz organizowanie wydarzeń antyrasistowskich i antyfaszystowskich. Część grup prowadziła również działania określane jako samoobrona lub blokowanie demonstracji skrajnej prawicy.
W polskich środowiskach antify wykorzystywano zarówno symbole związane z międzynarodowym ruchem antyfaszystowskim, jak i odwołania do tradycji polskiego antyfaszyzmu z okresu międzywojennego. Jednym z wykorzystywanych symboli stały się trzy strzały, nawiązujące do europejskiego ruchu antyfaszystowskiego i Frontu Żelaznego.
Od końca pierwszej dekady XXI wieku ważnym elementem działalności środowisk antyfaszystowskich w Warszawie stały się działania związane z obchodami 11 listopada i organizowanym tego dnia Marszem Niepodległości. W latach 2009–2011 organizowano blokady marszu, natomiast od 2012 część środowisk antyfaszystowskich, w tym antify, zaczęła organizować własne demonstracje zamiast bezpośredniej blokady jego trasy.
W 2017 roku powstała Koalicja Antyfaszystowska „Zmowa Powszechna”, skupiająca organizacje i kolektywy deklarujące sprzeciw wobec nacjonalizmu, rasizmu i seksizmu. W kolejnych latach środowiska związane z ruchem organizowały m.in. demonstracje antyfaszystowskie w Warszawie.
Antifa nie posiada jednolitej doktryny politycznej ani scentralizowanego programu ideologicznego. Poszczególne grupy i osoby związane z ruchem mogą reprezentować różne nurty polityczne, w tym anarchizm, socjalizm i inne nurty lewicowe. Różnice dotyczą również stosunku do kwestii społecznych, politycznych i strategii działania. Jednocześnie wspólnym elementem działalności środowisk określanych jako antifa jest sprzeciw wobec faszyzmu, neonazizmu, rasizmu oraz części współczesnych ruchów skrajnie prawicowych.
Brak jednolitej doktryny nie oznacza jednak braku określonych założeń ideowych. W literaturze dotyczącej współczesnego antyfaszyzmu podkreśla się jego związki z tradycjami politycznymi i subkulturowymi radykalnej lewicy oraz znaczenie takich kwestii jak sprzeciw wobec rasizmu, nacjonalizmu i przemocy motywowanej ideologicznie. W polskim ruchu antyfaszystowskim współistnieją przy tym środowiska o bardziej radykalnym i bardziej umiarkowanym charakterze, różniące się zarówno sposobem definiowania zagrożenia ze strony skrajnej prawicy, jak i stosowanymi metodami działania.
Stosunek do komunizmu nie jest jednolity w całym ruchu. Część polskich środowisk antyfaszystowskich pozostaje krytyczna wobec komunizmu i jego dziedzictwa, co wiąże się m.in. z obecnością nurtów anarchistycznych i autonomistycznych. Odnotowywano również konflikty pomiędzy grupami antyfaszystowskimi a środowiskami komunistycznymi.
Nie wszyscy polscy antyfaszyści określają się jako członkowie lub sympatycy antify. Antifa stanowi część szerszego ruchu antyfaszystowskiego, w którym działają również organizacje i grupy koncentrujące się na działalności antyrasistowskiej, edukacyjnej, społecznej lub dotyczącej praw człowieka.
Antifa w Polsce nie jest organizacją posiadającą jednolitą strukturę. Poszczególne grupy działają niezależnie od siebie, a ich skład i nazwy mogą się zmieniać. W 2012 szacowano, że do nieformalnych grup należało około 300 osób. Działały m.in. w Warszawie, Łodzi, Poznaniu, Białymstoku, Jaworznie i Wrocławiu. Ich działania były wymierzone głównie w skinheadów, nacjonalistów i miejscowych chuliganów.
Wśród inicjatyw związanych z polskim ruchem antyfaszystowskim w różnych okresach działały m.in. RAAF, Antifa Wildeast, 161 Crew, Sans Visage, Radykalny Śląsk czy Antyfaszystowski Konin. Nie oznacza to jednak, że wszystkie osoby lub organizacje uczestniczące w działaniach antyfaszystowskich stanowią część antify.
Działalność
Działalność poszczególnych środowisk określanych jako antifa jest zróżnicowana. Obejmuje przede wszystkim:
organizowanie demonstracji i kontrmanifestacji antyfaszystowskich;
blokowanie lub próby blokowania manifestacji organizowanych przez grupy skrajnej prawicy;
ochronę innych demonstracji przed atakami;
działalność informacyjną i wydawniczą;
organizowanie wydarzeń antyrasistowskich i antyfaszystowskich;
współpracę z podobnymi środowiskami z innych państw.
Część radykalnych grup stosowała również bezpośrednią konfrontację fizyczną z przedstawicielami skrajnej prawicy. W działalności części środowisk dochodziło w związku z tym do interwencji policji i postępowań karnych.
