Aukuba

Aukuba
	; Aukuba japońska
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	gariowce
Rodzina	gariowate
Rodzaj	aukuba
	Nazwa systematyczna
	Aucuba Thunberg; Nov. Gen. Pl. 3: 61. 1783
	Typ nomenklatoryczny
	Aucuba japonica
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Aukuba (Aucuba Thunb.) – rodzaj roślin z rodziny gariowatych Garryaceae. Dawniej w jego obrębie wyróżniano zwykle trzy gatunki, współcześnie – 10. Rośliny te występują we wschodniej Azji, na obszarze od Himalajów i Wietnamu po Półwysep Koreański i Japonię, z centrum zróżnicowania w Chinach, gdzie obecne są wszystkie gatunki, a 7 z nich jest endemitami tego kraju. Rośliny te rosną w różnych formacjach leśnych.

Rośliny te są uprawiane jako ozdobne, zwłaszcza aukuba japońska A. japonica, szczególnie w pstrolistnej odmianie 'Variegata'.

Nazwa naukowa utworzona została z nazwy japońskiej aokiba i w różnych językach na jej bazie powstały używane nazwy zwyczajowe, także w języku polskim. Dawniej zaproponowano także w języku polskim nazwę „ospielica”, ale nie jest ona używana.

Morfologia

Pokrój: Krzewy lub małe drzewa do 6 m wysokości. Pędy grube, zielone, nagie, rozgałęziające się naprzeciwlegle, na przekroju okrągłe.
Liście: Zimozielone. Naprzeciwległe, zwykle zagęszczone w młodszych (końcowych) częściach pędów, ogonkowe, bez przylistków. Blaszka pojedyncza, skórzasta lub cienka, piłkowana, ząbkowana lub rzadziej całobrzega, od spodu jasnozielona, z wierzchu ciemnozielona i błyszcząca.
Kwiaty: Jednopłciowe (rośliny dwupienne). Kwiaty są drobne, promieniste i czterokrotne; zebrane w szczytowe kwiatostany wiechowate lub groniaste. Kwiaty męskie w silniej rozbudowanych kwiatostanach, z drobnymi 4 działkami kielicha tworzącymi pierścień, 4 drobnymi płatkami korony i 4 pręcikami z okazałymi pylnikami. Kwiaty żeńskie w kwiatostanach mniej licznych, z dolną, jednokomorową zalążnią z pojedynczym zalążkiem.
Owoce: Czerwone, mięsiste (po wyschnięciu czarne), eliptyczne pestkowce zawierające pojedyncze nasiono.

Systematyka

Rodzaj zaliczany był w dawniejszych systemach do dereniowatych (Cornaceae). W systemie Takhtajana z 2009 ujęty był w monotypowej rodzinie Aucubaceae jako siostrzany względem także monotypowej rodziny gariowatych Garryaceae w rzędzie Garryales. W systemie APG I rodzaj także tworzył własną rodzinę Aucubaceae umieszczoną w Garryales obok: Garryaceae, Eucomiaceae i Oncotheaceae. Od systemu APG II z 2003 rodzaj Aucuba połączony został z siostrzanym rodzaje Garrya we wspólnej rodzinie Garryaceae. Za takim rozwiązaniem przemawiały dowody molekularne o ich bliskim pokrewieństwie, podobieństwa z zakresu morfologii, embriologii i chemizmu. W kolejnych wersjach systemu APG utrzymano tę klasyfikację.

Wykaz gatunków

Długi czas wyróżniano w obrębie rodzaju tylko trzy gatunki (A. chinensis, A. himalaica, A. japonica). Jednak w ostatnich latach zaakceptowano jeszcze siedem gatunków:

Aucuba albopunctifolia F.T.Wang
Aucuba chinensis Benth.
Aucuba chlorascens F.T.Wang
Aucuba confertiflora W.P.Fang & Soong
Aucuba eriobotryifolia F.T.Wang
Aucuba filicauda Chun & F.C.How
Aucuba himalaica Hook.f. & Thomson
Aucuba japonica Thunb. – aukuba japońska
Aucuba obcordata (Rehder) K.T.Fu ex W.K.Hu & Soong
Aucuba robusta W.P.Fang & Soong

Uprawa i zastosowanie

Aukuba japońska jest uprawiana jako roślina ozdobna. W łagodnym klimacie morskim i śródziemnomorskim uprawiana jest jako roślina żywopłotowa, dalej na północy w oranżeriach i mieszkaniach. Wiele jej odmian uprawnych dostępnych jest w ofercie handlowej. Najpopularniejsze odmiany to 'Variegata' z żółtymi plamami na liściach (żeńska) lub 'Maculata' (męska). Walorem ozdobnym są barwne, wiecznie zielone liście oraz duże, jasnoczerwone jagody.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).
1 2 Tao ye shan hu shu: Aucuba. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2010-08-31].
1 2 Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2010-08-31]. (ang.).
1 2 3 4 Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998. ISBN 83-7079-778-4.
1 2 3 4 WłodzimierzW. Seneta WłodzimierzW., Drzewa i krzewy liściaste. T. 1, Abelia-Buxus, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991, s. 247, ISBN 83-01-10135-0 .
1 2 3 Aucuba Thunb.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-03-04].
1 2 3 4 5 6 Jenny Qiuyun Xiang & David E. Boufford: Aucubaceae J. Agardh. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-01-25].
1 2 3 4 5 6 7 8 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 332. ISBN 0-333-73003-8.
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 87, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer Netherlands, 2009, s. 456. ISBN 978-1-4020-9609-9.
↑ K. Bremer, M. Chase, P. Stevens i in.. An ordinal classification for the families of flowering plants. „Annals of the Missouri Botanical Garden”. 85, 4, s. 531-553, 1998.
↑ The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 141, 4, s. 399–436, 2003. DOI: 10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x.
↑ The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).

[china-3] 1 2 Tao ye shan hu shu: Aucuba. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2010-08-31].

[ing-4] 1 2 Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2010-08-31]. (ang.).

[ency-5] 1 2 3 4 Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe. Warszawa: Muza SA, 1998. ISBN 83-7079-778-4.

[seneta-6] 1 2 3 4 WłodzimierzW. Seneta WłodzimierzW., Drzewa i krzewy liściaste. T. 1, Abelia-Buxus, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991, s. 247, ISBN 83-01-10135-0 .

[powo-7] 1 2 3 Aucuba Thunb.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-03-04].

[china_fam-8] 1 2 3 4 5 6 Jenny Qiuyun Xiang & David E. Boufford: Aucubaceae J. Agardh. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-01-25].

[philips-9] 1 2 3 4 5 6 7 8 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 332. ISBN 0-333-73003-8.

[mabb-10] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 87, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[armen-11] Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer Netherlands, 2009, s. 456. ISBN 978-1-4020-9609-9.

[12] K. Bremer, M. Chase, P. Stevens i in.. An ordinal classification for the families of flowering plants. „Annals of the Missouri Botanical Garden”. 85, 4, s. 531-553, 1998.

[apgII-13] The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 141, 4, s. 399–436, 2003. DOI: 10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x.

[apgIV-14] The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.