Garia

Garia
	; Garrya elliptica
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	gariowce
Rodzina	gariowate
Rodzaj	garia
	Nazwa systematyczna
	Garrya Douglas ex Lindl.; Edwards's Bot. Reg. t. 1686. 1 Jul 1834
	Typ nomenklatoryczny
	G. elliptica Douglas ex Lindl.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Garia (Garrya Douglas ex Lindl.) – rodzaj roślin z rodziny gariowatych Garryaceae Lindl. Obejmuje 17 gatunków. Rośliny te występują naturalnie na obszarze od stanu Waszyngton w Stanach Zjednoczonych po Panamę. Jeden gatunek (G. fadyenii) rośnie na Wielkich Antylach. Są roślinami trującymi z powodu zawierania toksycznych alkaloidów diterpenowych. Wyróżniają się jajowatymi, zimozielonymi liśćmi i srebrzystymi zimą i wczesną wiosną kotkami, z powodu których uprawiane są jako ozdobne. Nazwa rodzajowa upamiętnia Nicholasa Garry'ego (1781-1856), przyjaciela Davida Douglasa, który sprowadził przedstawicieli tego rodzaju do Europy w 1827.

Morfologia

Pokrój: Zimozielone krzewy, rzadziej niewielkie drzewa osiągające do 15 m wysokości, o młodych pędach czterokanciastych, zwykle owłosionych, z włoskami jednokomórkowymi, rzadziej nagie (G. glaberrima).

Liście: Naprzeciwległe, osadzone na ogonkach liściowych złączonych nasadami, o blaszce zwykle całobrzegiej, czasem o brzegu falistym lub wcinanym. Nie mają przylistków.

Kwiaty: Rośliny dwupienne. Kwiaty są skupione w kwiatostanach w formie gron lub kotek. Zazwyczaj rozwijają się na szczytach pędów, rzadziej w kątach liści. Są zwisające, pojedyncze lub w pęczkach. Kwiaty są drobne i promieniste. Kwiaty męskie są szypułkowe, skupione po trzy w kątach przysadek tworzących strukturę w kształcie kielicha. Składają się z 4 płatków korony (brak działek kielicha) z często zrośniętym wierzchołkiem. Pręciki są cztery, z krótkimi nitkami, ułożone są naprzemiennie z działkami kielicha. Pylniki są dwukomorowe, okazałe. Kwiaty żeńskie są siedzące, pozbawione okwiatu i wyrastają pojedynczo w kącie 2–4 przysadek. Mają słupek dolny z 2–3 zrośniętymi owocolistkami, zwykle owłosiony. W zalążni znajdują się 2–3 zalążki na łożysku ściennym. Szyjka słupka jest wąska, dwudzielna.

Owoc: Nieregularnie pękające, ciemnoniebieskie lub szare jagody zawierające 1–, rzadko 3, czarne nasiona z małym zarodkiem i znacznym bielmem. Początkowo owoce są soczyste i gorzkie, po dojrzeniu są suche.

Systematyka

Występowanie dwupiennych i pozbawionych płatków kwiatów zebranych w kotki, sprawiło, że taksonomowie w XIX wieku zaliczali rodzaj Garrya do rodziny wierzbowatych (Salicaceae Mirb.) i do rzędu woskownicowców (Myricales Engl. in Engl. & Prantl). Później zaczęto klasyfikować ten rodzaj w rodzinie dereniowatych (Cornaceae (Dumort.) Dumort.). W systemie Cronquista z 1981 roku wyodrębniony został do monotypowej rodziny gariowatych (Garryaceae Lindl.) w rzędzie gariowców (Garryales Lindl.). Tak samo klasyfikowany jest w systemie Takhtajana z 2009. W systemie APG III z 2009 i APG IV z 2016 roku stanowi rodzaj siostrzany względem aukuby (Aucuba Thunb.) w ramach jednej rodziny – gariowatych (Garryaceae Lindl.).

Lista gatunków

Garrya buxifolia A.Gray
Garrya corvorum Standl. & Steyerm.
Garrya elliptica Douglas ex Lindl.
Garrya fadyenii Hook.
Garrya flavescens S.Watson
Garrya fremontii Torr.
Garrya glaberrima Wangerin
Garrya goldmanii Wooton & Standl.
Garrya grisea Wiggins
Garrya laurifolia Benth.
Garrya lindheimeri Torr.
Garrya longifolia Rose
Garrya mexicana (Dahling) G.L.Nesom
Garrya ovata Benth.
Garrya salicifolia Eastw.
Garrya veatchii Kellogg
Garrya wrightii Torr.

Zastosowanie

Gatunek Garrya elliptica jest uprawiany jako roślina ozdobna. Kiedyś miał także zastosowanie w medycynie ludowej. W jego korze znajduje się co najmniej 5 alkaloidów, w tym delfinina, która poza tym gatunkiem występuje jeszcze tylko w tojadzie (Aconitum) i ostróżce (Delphinium).

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).
1 2 Garrya. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2015-06-14]. (ang.).
↑ J. Hrynkiewicz-Sudnik, B. Sękowski, M. Wilczkiewicz: Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych. T. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 23. ISBN 83-01-07153-2.
1 2 3 Garrya Douglas ex Lindl.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-07-23].
1 2 D. J. Mabberley: The Plant-book: A Portable Dictionary of the Vascular Plants (Second Edition). Cambridge University Press, 1997, s. 294. ISBN 978-0-521-41421-0. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 456. ISBN 978-1-4020-9608-2.
1 2 3 4 5 6 7 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. I. Trees and Shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 323. ISBN 0-333-73003-8.
1 2 3 4 5 6 Garryaceae. Plantes & botanique. [dostęp 2015-07-07]. (fr.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).

[ing-3] 1 2 Garrya. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2015-06-14]. (ang.).

[4] J. Hrynkiewicz-Sudnik, B. Sękowski, M. Wilczkiewicz: Rozmnażanie drzew i krzewów liściastych. T. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 23. ISBN 83-01-07153-2.

[powo-5] 1 2 3 Garrya Douglas ex Lindl.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-07-23].

[mabberley-6] 1 2 D. J. Mabberley: The Plant-book: A Portable Dictionary of the Vascular Plants (Second Edition). Cambridge University Press, 1997, s. 294. ISBN 978-0-521-41421-0. (ang.).

[armen-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 456. ISBN 978-1-4020-9608-2.

[philips-8] 1 2 3 4 5 6 7 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. I. Trees and Shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 323. ISBN 0-333-73003-8.

[peb-9] 1 2 3 4 5 6 Garryaceae. Plantes & botanique. [dostęp 2015-07-07]. (fr.).