Austrobaileyaceae

*Austrobaileyaceae*
	; Austrobaileya scandens
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	Austrobaileyanae
Rząd	Austrobaileyales
Rodzina	Austrobaileyaceae
	Nazwa systematyczna
	Austrobaileyaceae Croizat; Cact. Succ. J. (Los Angeles) 15: 64. 1943 (1943), nom. cons.
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Austrobaileyaceae – monotypowa rodzina roślin z jednym rodzajem Austrobaileya i jednym gatunkiem – A. scandens (niegdyś wyróżniano także A. maculata, ale współcześnie nazwa ta jest synonimem A. scandens). Są to liany występujące w północno-wschodniej części stanu Queensland w Australii w lasach deszczowych na rzędnych do 1100 m n.p.m. Roślina ta nie ma znanego zastosowania ekonomicznego. Kwiaty wydzielają woń psującej się ryby wabiąc w ten sposób muchówki dokonujące zapylenia.

Nazwa Austrobaileya utworzona została z dwóch słów – łacińskiego australis oznaczającego południowy i od nazwiska dwóch botaników: brytyjsko-australijskiego Fredericka Mansona Baileya i amerykańskiego Irvinga Widmera Baileya.

Morfologia

Pokrój: Zimozielone pnącze osiągające kilkanaście metrów długości. Główny, drewniejący pęd luźno się wije, natomiast wyrastające z niego boczne, ulistnione pędy rosną prosto.
Liście: Naprzeciwległe, pojedyncze, zimozielone, skórzaste, ogonkowe (ogonek krótki, tęgi i wygięty), całobrzegie, użyłkowane pierzasto. Przylistki drobne, odpadające lub według innych autorów ich brak. W blaszkach znajdują się kulistawe gruczoły z olejkami eterycznymi.
Kwiaty: Pojedyncze w kątach liści lub wyrastające szczytowo. Duże – o średnicy ok. 5 cm, zwisające, szeroko rozpostartych listków okwiatu jest zwykle ok. 12 (od 9 do 14 lub do 24. Zewnętrzne listki okwiatu są okazałe, zielonkawe i rozpostarte, bliższe wnętrza mają coraz mniejsze rozmiary i są wzniesione, barwy kremowej z ciemnoczerwonymi lub ciemnopurpurowymi plamami. Pręcików płodnych o spłaszczonych nitkach jest 6–11, bliżej wnętrza kwiatu znajduje się poza tym 9–16 prątniczków. Słupkowie górne, składa się z ok. 9 (od 6 do 13) wolnych owocolistków o długości ok. 6 mm, ułożonych spiralnie. Każdy owocolistek zwieńczony jest dwudzielną szyjką o zbiegających, brodawkowatych znamionach. Wewnątrz każdego z owocolistków znajduje się 6–8, rzadko do 10 lub 8–14 zalążków. Zalążki okazałe, anatropowe (odwrócone), ułożone naprzemiennie w dwóch równoległych szeregach na powierzchni doosiowej zalążni.
Owoce: Mięsiste, elipsoidalne lub gruszkowatego kształtu jagody o długości 5–7 cm i barwie żółtopomarańczowej. Zawierają okazałe, białawe nasiona podobne do nasion kasztanów (ze skórzastą łupiną). Zarodek w nich jest bardzo drobny, za to obfite jest bielmo.

Systematyka

Rodzina wyewoluowała ponad 100 milionów lat temu, ale dotąd nie jest znana z materiału kopalnego. Pyłek tych roślin jest jednak bardzo podobny do tego, który z wczesnej kredy opisany został jako Clavatipollenites.

Rodzaj Austrobaileya i rodzina Austrobaileyaceae początkowo (C.T. White 1933) były zaliczane do magnoliowców Magnoliales i tak też klasyfikowane były jeszcze w systemie Cronquista (1981). John Hutchinson w 1973 zaliczył Austrobaileyaceae do wawrzynowców Laurales, uznając za blisko spokrewnione z poleńcowatymi Monimiaceae. W systemie Thorne’a z 1996 pośredni charakter Austrobaileyaceae między Magnoliales i Laurales spowodował zaliczenie obu tych grup do jednego rzędu. W rewizji systemu z 1999 Robert Thorne umieścił jednak Austrobaileyaceae obok poleńcowatych i zieleńcowatych w podrzędzie Chloranthineae, który w 2003 roku podniósł do rangi rzędu. W systemie Dahlgrena rodzina ta zaliczona została do Annonales – pierwszego rzędu w obrębie Magnolianae, a w systemie Takhtajana w podobnym kontekście podniesiona została do rangi własnego rzędu Austrobaileyales. W systemie APG I (1998) i APG II (2003) rodzina była łączona w jedną nieformalną grupę wraz z Trimeniaceae, Schisandraceae i Illiciaceae, która od systemu APG III (2009) wyróżniana jest w randze rzędu (Illiciaceae nie są wyróżniane w randze odrębnej rodziny – rodzaj badian Illicium włączony został do Schisandraceae). W systemach systemu APG IV (2016) i systemu APG V (2026) nie wprowadzono zmian w klasyfikacji rodziny i rzędu.

Pozycja według systemu APG V z 2026 i Angiosperm Phylogeny Website

←

amborellowce Amborellales

grzybieniowce Nymphaeales

Austrobaileyales

Austrobaileyaceae

	cytryńcowate Schisandraceae

	Trimeniaceae

zieleńcowce Chloranthales

	kanellowce Canellales

	pieprzowce Piperales

	wawrzynowce Laurales

	magnoliowce Magnoliales

jednoliścienne monocots

	rogatkowce Ceratophyllales

	dwuliścienne właściwe eudicots'

Taksonomia

rodzina: Austrobaileyaceae Croizat, Cact. Succ. J. (Los Angeles) 15: 64. 1943 (1943)
- rodzaj: Austrobaileya C.T.White, Contr. Arnold Arbor. 4: 29 (1933)
  - gatunek: Austrobaileya scandens C.T.White, Contr. Arnold Arbor. 4: 29 (1933) (syn. Austrobaileya maculata C.T.White)

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-01-24] (ang.).
1 2 Austrobaileyaceae Croizat, [w:] Plants of the World Online [online], Kew, Royal Botanic Gardens [dostęp 2026-10-03] .
↑ Austrobaileya. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-04-23].
1 2 3 4 5 6 Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 310-311. ISBN 1-57808-351-6.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 92. ISBN 978-1842466346.
1 2 3 4 5 Arthur Cronquist: An integrated system of classification of flowering plants. New York: Columbia University Press, 1981, s. 47-48. ISBN 0-231-03880-1.
1 2 3 4 5 6 7 Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 21. ISBN 978-1-4020-9608-2.
↑ Angiosperm Phylogeny Group (2009). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 105-121.
↑ The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.
↑ James W.J.W. Byng James W.J.W. i inni red., Large-scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V, „J Syst Evol”, 64 (5), 2026, s. 845-874 [dostęp 2026-10-01] .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-01-24] (ang.).

[powo-3] 1 2 Austrobaileyaceae Croizat, [w:] Plants of the World Online [online], Kew, Royal Botanic Gardens [dostęp 2026-10-03] .

[4] Austrobaileya. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-04-23].

[singh-5] 1 2 3 4 5 6 Gurcharan Singh: Plant Systematics. Enfield: Science Publishers, 2004, s. 310-311. ISBN 1-57808-351-6.

[maarten-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 92. ISBN 978-1842466346.

[cronquist-7] 1 2 3 4 5 Arthur Cronquist: An integrated system of classification of flowering plants. New York: Columbia University Press, 1981, s. 47-48. ISBN 0-231-03880-1.

[armen-8] 1 2 3 4 5 6 7 Armen Takhtajan: Flowering Plants. Springer, 2009, s. 21. ISBN 978-1-4020-9608-2.

[9] Angiosperm Phylogeny Group (2009). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 105-121.

[apgIV-10] The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.

[apgV-11] James W.J.W. Byng James W.J.W. i inni red., Large-scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V, „J Syst Evol”, 64 (5), 2026, s. 845-874 [dostęp 2026-10-01] .