Awenturyn
 | |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Inne nazwy |
awanturyn, kwarc awenturynowy |
|---|---|
| Skład chemiczny |
SiO2 (kwarc) lub NaAlSi3O8 – CaAl2Si2O8 (skaleń plagioklazowy) |
| Twardość w skali Mohsa |
7 |
| Przełam |
muszlowy |
| Łupliwość |
brak |
| Układ krystalograficzny |
trygonalny |
| Gęstość |
2,64–2,69 g/cm³ |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
srebrzysta, żółtawa, brunatnoczerwona, zielona i in. |
| Rysa |
biała |
| Połysk |
szklisty, na przełamie tłusty |
Awenturyn, awanturyn, kwarc awenturynowy – minerał lub skała, odmiana kwarcu o iskrzącym odbiciu, spowodowanym drobnymi inkluzjami miki lub hematytu. Ma zróżnicowaną barwę, np. srebrzystą, żółtawą, brunatnoczerwoną lub zieloną. Wariant zielony swą barwę zawdzięcza fuchsytowi.
Nazwa pochodzi od włoskiego aventura – „przygoda”, w nawiązaniu do rodzaju szkła o tej samej nazwie „awenturyn”, uzyskanego przypadkowo na początku XVIII w. na Murano, po dodaniu opiłków miedzi do stopionej masy szklanej. Szkło awenturynowe ma czerwonawobrązową (lub zielonkawą, jeśli zawiera dodatek chromu) barwę i wykazuje silny odblask, podobnie jak minerał.
Właściwości
- Spójność: kruchy[potrzebny przypis]
- Skupienie: ziarniste, zbite
- współczynnik załamania światła: ok. 1,55
- gęstość względna: 2,64–2,69
Nigdy nie występuje w formie dobrze wykształconych kryształów. Zawsze przybiera postać ziarnistych mas z bezbarwnego kwarcu, z nieregularnie rozmieszczonymi łuseczkami miki. Zabarwienie awenturynu jest spowodowane wrostkami różnych minerałów, np. fuchsytu lub/i chlorytu (barwa zielona), hematytu (barwa czerwona/czerwonobrunatna), rzadziej pirytu (barwa brązowa), muskowitu (barwa czerwonobrunatna), goethytu (barwa zielonobrązowa) oraz innych minerałów (np. lepidokrokitu, biotytu, serycytu).
Występowanie
Jest minerałem rzadkim.
Największe złoża: stan Tamilnadu w Indiach (główne źródło formy zielonej), południowa Hiszpania (forma czerwonawobrązowa), okolice Idar-Oberstein w Niemczech (forma niebieskawobiała z czerwono-brązowymi wtrąceniami i inkluzjami z pirytu), Chiny, Brazylia, Rosja – na Uralu i na Syberii.
W Polsce – znajdowany sporadycznie w aluwiach Kaczawy i w Górach Izerskich.
Zastosowanie
- forma zielona to kamień szlachetny, stosowany do wyrobu biżuterii i przedmiotów ozdobnych; czasami jest szlifowany w kaboszony
- wykonuje się z niego naczynia, np. misy i wazy
- służy jako surowiec rzeźbiarski
Uwagi
- ↑ Nazwa awenturyn jest niejednoznaczna i może dotyczyć różnego rodzaju kamieni ozdobnych o podobnych właściwościach. Np. taką samą nazwę stosuje się do skalenia plagioklazowego, zawierającego podobne inkluzje i wykazującego awenturyzację, którego jednoznaczna nazwa to skaleń awenturynowy lub kamień słoneczny.
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Jerzy Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Chorzów: Wydawnictwa Videograf, 2014, s. 50,51, ISBN 978-83-7835-297-6 [dostęp 2024-04-02].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 aventurine, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2023-02-23] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 Aventurine, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2023-02-23] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Sunstone, [w:] Michael O'Donoghue, Gems. Their sources, descriptions and identification, wyd. 6, Oxford: Butterworth-Heinemann, 2006, s. 275–281, ISBN 978-0-7506-5856-0, OCLC 62088437.
- ↑ Sunstone, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2023-02-23] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Frederick William Rudler, Aventurine, [w:] Encyclopædia Britannica, 1911 (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 awenturyn, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-02-23].