Bell X-76

Bell -76
	Dane podstawowe
Państwo	Stany Zjednoczone
Producent	Bell Textron
Typ	Bezzałogowy/załogowy
	Dane techniczne
	Wymiary
	Masa
Startowa	1800 - 45 400 kg
	Osiągi
Prędkość maks.	740 km/h
Zasięg	370 km
	Dane operacyjne
	Użytkownicy
	Stany Zjednoczone

Bell X-76 – projekt eksperymantalnego, amerykańskiego zmiennowirnikowca pionowego startu i lądowania (VTOL). Przewidywana jest budowa wersji bezzałogowej i załogowej. Maszyna została zaprojektowana przez firmę Bell Textron w ramach prowadzonego przez Agencje Zaawansowanych Projektów Badawczych Departamentu Obrony (DARPA) projektu Speed and Runway Independent Technologies (SPRINT) we współpracy z Dowództwem Operacji Specjalnych Stanów Zjednocznych (United States Special Operations Command - USSOCOM). Samolot ma łączyć w sobie możliwości pionowego staru i lądowania śmigłowca z wysoką prędkością przelotową, osiąganą dzięki napędowi odrzutowemu.

Historia

Geneza

Cechy współczesnych śmigłowców, pozwalające im na realizacje zadania niedostępnych dla klasycznych samolotów, z drugiej jednak strony śmigłowce nie dorównają samolotom w prędkości lotu, zasięgu i osiąganym pułapie. Podczas osiągania dużych prędkości, wirnik nośny śmigłowca generuje na tyle duże opory powietrza, że tworzą one barierę uniemożliwiającą lot z wysoką prędkością. Producenci starali się obejść te ograniczenia konstruując maszyny typu Lockheed AH-56 Cheyenne, Lockheed XH-51A Compound, Sikorsky S-72, Sikorsky S-69 czy najnowszy Sikorsky X2. Jednak żadna z tych nie weszła do produkcji seryjnej. Pierwszą udaną konstrukcją łączącą w sobie cechy samolotu i śmigłowca, która weszła do produkcji seryjnej był Bell-Boeing V-22 Osprey. Z kolei 18 grudnia 2017 roku dokonano oblotu zmiennowirnikowca trzeciej generacji Bell V-280 Valor. 5 grudnia 2022 roku US Army wybrało V-280 jako następcę swoich UH-60. Obydwie konstrukcje są maszynami śmigłowymi, napędzanymi silnikami turbowałowymi, zapewniającymi napęd we wszystkich fazach lotu.

Projekt

1 marca 2023 roku DARPA uruchomiła nowy program, Speed and Runway Independent Technologies (SPRINT). Jego celem jest opracowanie szybkich platform pionowego startu i lądowania, mogących lecieć z prędkością przelotową rzędu 740-835 km/h. 9 lipca 2025 roku, głównym wykonawcą projektu został firma Bell Textron. Wytórnia dysponuje bogatym doświadczeniem w zakresie budowy w zmiennowirnikowców. We współpracy z Boeingiem odpowiedzialna jest za projekt i budowę Bell-Boeing V-22 Osprey, jest również głównym wykonawcą projektu V-280.

Projekt przewiduje budowę zmiennowirnikowca w układzie zbliżonym do rozwiązań zastosowanych w V-280. X-76, bo takie oznaczenie otrzymała nowa maszyna, będzie miał silniki z wirnikami umieszczone na końcach skrzydeł. Ich praca będzie zepewaniała realizacje fazy pionowego startu i lądowani. Za lot postępowy odpowiedzialny będzie silnik odrzutowy, umieszczony w kadłubie samolotu. Podczas przechodzenia do szybkiej fazy lotu, realizowanej przez jednostkę odrzutową, łopaty wirników przestaną się obracać i zostaną złożone wzdłóż gondoli. Takie ich ustawienie w trakcie lotu zminimalizuje opór aerodynamiczny i zapewni szybki lot do przodu.

Do marca 2026 roku X-76 przeszedł krytyczną ocenę projektu. Firma rozpoczęła fazę budowy demonstratora. 9 marca 2026 roku zatwierdzono dokumentacje techniczną. X-76 przeszedł badania składanego wirnika (koncepcja stop-fold tiltrotor), zintegrowanego napędu i technologii kontroli lotu na torze testowym High Speed w Holloman Air Force Base. Testy w tunelu aerodynamicznym w National Institute for Aviation Research będącego częścią Uniwersytety Stanowego Wichita. Projekt realizowany jest we współpracy z Dowództwem Operacji Specjalnych Stanów Zjednocznych (United States Special Operations Command - USSOCOM). Zainteresowanych pozyskaniem maszyny zdolnej do operowania z przygodnych lądowisk, bez pasa startowego, a która dzięki swojej prędkości przelotowej, skraca czas na reakcje.

Przypisy

↑ Leszek A. Wieliczko, Zanim powstał S-97 Raider amerykańskie śmigłowce hybrydowe, „Lotnictwo”, nr 7 (2015), s. 90–98, ISSN 1732-5323
↑ Oblot V-280, „Skrzydlata Polska”, nr 1 (2018), s. 17, ISSN 0137-866x
↑ Pierwszy lot „Valora”, „Lotnictwo”, nr 1-2 (2018), s. 9, ISSN 1732-5323.
↑ Mark Ayton, Two minutes of magic, „Air International”, nr 2 (2018), s. 10–11, ISSN 0306-5634
↑ Pierwszy lot V-280 Valora, „Lotnictwo Aviation International”, nr 2 (2018), s. 4, ISSN 2450-1298
↑ Marcin Strembski, Zwycięstwo Bella w programie FLRAA, „Lotnictwo”, nr 12 (2022), s. 8, ISSN 1732-5323
↑ Michał Gajzler, Bell V-280 Valor następcą Black Hawka, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 1 (2023), s. 50–53, ISSN 1230-1655
↑ Fight's on: JMR TD flight demonstrators preparing to fly, „Air International”, nr 12 (2017), s. 17, ISSN 0306-5634
↑ Paweł Henski, Następcy śmigłowców US Army?, „Lotnictwo”, nr 4 (2014), s. 36–39, ISSN 1732-5323
1 2 3 X-76:szybki i niezależny od pasa startowego, „Lotnictwo Aviation International”, nr 3 (2026), s. 5, ISSN 2450-1298

[1] Leszek A. Wieliczko, Zanim powstał S-97 Raider amerykańskie śmigłowce hybrydowe, „Lotnictwo”, nr 7 (2015), s. 90–98, ISSN 1732-5323

[2] Oblot V-280, „Skrzydlata Polska”, nr 1 (2018), s. 17, ISSN 0137-866x

[3] Pierwszy lot „Valora”, „Lotnictwo”, nr 1-2 (2018), s. 9, ISSN 1732-5323.

[4] Mark Ayton, Two minutes of magic, „Air International”, nr 2 (2018), s. 10–11, ISSN 0306-5634

[5] Pierwszy lot V-280 Valora, „Lotnictwo Aviation International”, nr 2 (2018), s. 4, ISSN 2450-1298

[Marcinstremsbski-6] Marcin Strembski, Zwycięstwo Bella w programie FLRAA, „Lotnictwo”, nr 12 (2022), s. 8, ISSN 1732-5323

[X-7] Michał Gajzler, Bell V-280 Valor następcą Black Hawka, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 1 (2023), s. 50–53, ISSN 1230-1655

[8] Fight's on: JMR TD flight demonstrators preparing to fly, „Air International”, nr 12 (2017), s. 17, ISSN 0306-5634

[PawełHenski-9] Paweł Henski, Następcy śmigłowców US Army?, „Lotnictwo”, nr 4 (2014), s. 36–39, ISSN 1732-5323

[Y-10] 1 2 3 X-76:szybki i niezależny od pasa startowego, „Lotnictwo Aviation International”, nr 3 (2026), s. 5, ISSN 2450-1298

Samoloty myśliwskie	F-4 F-5 F-8 F-9 F-11 F-14 F-15 F-15E F-16 F/A-18 F/A-18E/F F-22 F-35 F-80 F-82 F-84 F-84F F-86 F-89 F-94 F-100 F-101 F-102 F-104 F-105 F-106 F-111 FH FJ F2H F3D F3H F4D F6U F7U F8F F9F
Samoloty bombowe	B-1 B-2 B-21 B-36 B-45 B-47 B-50 B-52 B-57 B-58 B-66 F-117 P6M
Samoloty szturmowe	A-1 (AD) A-2 (AJ) A-3 A-4 A-5 A-6 A-7 A-10 A-26 A-37 AC-47 AC-119 AC-130 AM AV-8B
Samoloty patrolowe i zwalczania okrętów podwodnych	AF-2/3 P-2 (P2V) P-3 P-8 P4M P5M S-2 S-3
Samoloty rozpoznawcze WRE i dowodzenia	E-1 E-2 E-3 E-4 E-6 E-8 EA-6B EA-18G EC-121 RF-61C MC-12W RC-135 SR-71 U-2 (TR-1) P4M-1Q
Samoloty obserwacyjne	O-1 O-2 OV-1 OV-10
Samoloty szkolno-treningowe	TT T-6 T-7 T-28 T-33 T-34 T-37 T-38 T-43
Samoloty transportowe	C-2 C-5 C-7 C-8 C-9 C-17 C-20A/B/C/D/E C-20F/G/H/J C-23 C-32 C-37B C-74 C-97 C-118 C-119 C-123 C-124 C-130 C-131 C-133 C-135 C-140 C-141 L-20/U-6 U-1 VC-3
Śmigłowce i pionowzloty	AH-1 AH-1Z AH-64 H-21 H-25 CH-34 CH-37 CH-46 CH-47 CH-53 CH-53E CH-54 HH-43 MH-6 MH-53 OH-6 OH-58 SH-2 SH-2G SH-3 SH-60 UH-1 UH-1N UH-1Y UH-19 UH-60 V-22
Bezzałogowe	AQM-91 BQM-74 D-21 FQM-151 Pointer Q-2 MQM-105 ScanEagle MQ-1/RQ-1 RQ-2 RQ-3 RQ-4 RQ-5 RQ-6 RQ-7 RQ-8A RQ-11 Raven RQ-14 Dragon Eye RQ-20 Puma MQ-4C MQ-8 MQ-9 RQ-21 MQ-35 RQ-170 Switchblade 300
Konstrukcje doświadczalne i prototypy	A-12 A2D AH-56 AR40 ARH-70 Avenger Compound Seasprite 533 Bird of Prey Charger CL-760 E-10 F5D F2Y F-20 F-107 16H Jet Mentor MQ-25 N-102 NH-3A RAH-66 RQ-37 S-67 S-92 S-97 S-71 S-72 Sioux Scout KingCobra Skyrocket Skystreak Tacit Blue T-46 X-21 X-44 X-49 X-76 XB-46 XB-48 XC-99 XB-51 XB-70 XCG-20 XC-120 XF10F XF-85 XF-87 XF-88 XF-90 XF-91 XF-92 XF-103 XF-108 XF-109 XH-51A Compound XH-59 XP-79 XQ-58 XT-30 YA-9 YAH-63 YAL-1 YB-35 YB-49 YC-125 YF-12 YF-17 YF-23 YF-93 YF-95 YF-96 YFQ-42 YFQ-44 V-247 V-280 VZ-2