Brzozowate

Brzozowate
	; Brzoza brodawkowata
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	bukowce
Rodzina	brzozowate
	Nazwa systematyczna
	Betulaceae Gray; Nat. Arr. Brit. Pl. 2: 222, 243. 1 Nov 1821, nom. cons.
	Zasięg
	Multimedia w Wikimedia Commons

Brzozowate (Betulaceae A. Gray) – rodzina zaliczana w zależności od ujęcia systematycznego do rzędu bukowców lub leszczynowców. W wąskim ujęciu (np. system Reveala) obejmuje dwa rodzaje (olsza i brzoza), w ujęciu szerszym (np. według systemów APG i Angiosperm Phylogeny Website) zalicza się tu 6 rodzajów ze 145–167 gatunkami, które w innym wypadku wyodrębniane są w rodziny leszczynowatych Corylaceae i grabowatych Carpinaceae. W szerszym ujęciu należą tu drzewa i krzewy strefy umiarkowanej i borealnej półkuli północnej, z przedstawicielami sięgającymi także tropików w południowo-wschodniej Azji i Ameryce Środkowej oraz docierającymi wzdłuż Andów na półkulę południową. Liczne gatunki odgrywają istotną rolę jako dominanci w różnych formacjach leśnych. Rośliny zawierają flawony.

Owoce z rodzaju leszczyna (orzechy laskowe) są spożywane, podobnie jak sok brzozowy. Drewno jest ważnym surowcem o zróżnicowanym zastosowaniu w zależności od rodzaju i gatunku.

Morfologia

Pokrój: Zrzucające liście na zimę drzewa i krzewy. Bywają owłosione, włoski są gruczołowate i tarczowate.
Liście: Skrętoległe, pojedyncze, niepodzielone, ogonkowe, z pierzastym użyłkowaniem, ząbkowane lub piłkowane, z szybko odpadającymi przylistkami.
Kwiaty: Rozdzielnopłciowe. Kwiaty męskie zebrane są w zwisające kotki. Kwiaty żeńskie skupione są w kotki lub główki, zwisające lub wzniesione. W obrębie kwiatostanów z kątów łuskowatych podsadek wyrastają trójkwiatowe wierzchotki (często ze zredukowanym kwiatem szczytowym). U niektórych przedstawicieli kwiaty wsparte są dwoma podkwiatkami. Okwiat zredukowany, u olchy i brzozy wykształcony w postaci czterech drobnych listków (łusek) w kwiatach męskich, podczas gdy w kwiatach żeńskich brak ich zupełnie. W innych rodzajach kilkulistkowy okwiat obecny jest także w kwiatach żeńskich (listki te uznawane też bywają za przysadki). Kwiaty męskie zawierają od jednego do 6 (rzadko do 12) pręcików, zwykle z rozstawionymi woreczkami pyłkowymi. Kwiaty żeńskie mają pojedynczą zalążnię powstającą z dwóch lub rzadziej trzech owocolistków. Zalążnia jest podzielona na komory odpowiednio do liczby owocolistków, zawierające pojedyncze, czasem dwa zalążki.
Owoce: Orzechy, czasem drobne i oskrzydlone (skrzydlaki) siedzące w kącie zdrewniałych łusek. U brzozy łuski opadają po dojrzeniu, u olszy pozostają na szyszkowatym, drewniejącym kwiatostanie (tzw. szyszeczce).

Biologia

Kwiaty brzozowatych są wiatropylne. Także owoce są najczęściej rozprzestrzeniane przez wiatr (anemochoria).

Systematyka

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Jedna z rodzin rzędu bukowców należącego do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych:

bukowce

bukanowate Nothofagaceae

bukowate Fagaceae

	woskownicowate Myricaceae

	orzechowate Juglandaceae

rzewniowate Casuarinaceae

	brzozowate Betulaceae

	Ticodendraceae

Podział rodziny na podrodziny i rodzaje

podrodzina: Betuloideae Arnott
- Alnus Mill. – olsza
- Betula L. – brzoza
podrodzina: Coryloideae J. D. Hooker (w niektórych ujęciach podrodzina jest monotypowa (tylko z Corylus), podczas gdy pozostałe rodzaje włączane są do podrodziny Carpinoideae)
- Carpinus L. – grab
- Corylus L. – leszczyna
- Ostrya Scopoli – chmielograb
- Ostryopsis Decaisne

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa oczarowe (Hamamelididae Takht.), nadrząd Juglandanae Takht. ex Reveal, rząd leszczynowce (Corylales Dumort.), rodzina brzozowate (Betulaceae Gray).

plemię: Alneae (Spach) Ledeb.
- Alnus Mill. – olsza
plemię: Betuleae Dumort.
- Betula L. – brzoza

Zaliczane tu w innych systemach rodzaje: leszczyna, chmielograb i Ostryopsis, zostały przez Reveala zgrupowane w rodzinie leszczynowatych, a grab zaliczony został do rodziny Stylocerataceae.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 3 4 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-06-24] (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 282. ISBN 978-1-84246-634-6.
↑ Słownik botaniczny. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.). Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 100–101. ISBN 83-214-1305-6.
1 2 3 4 5 6 Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe 1. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 95–96. ISBN 83-7079-778-4.
1 2 3 4 5 6 Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 119–120.
↑ Crescent Bloom: Betulaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-01-09]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 3 4 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-06-24] (ang.).

[maarten-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 282. ISBN 978-1-84246-634-6.

[slownik-4] Słownik botaniczny. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.). Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 100–101. ISBN 83-214-1305-6.

[encyk-5] 1 2 3 4 5 6 Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe 1. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 95–96. ISBN 83-7079-778-4.

[armen-6] 1 2 3 4 5 6 Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 119–120.

[7] Crescent Bloom: Betulaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-01-09]. (ang.).