Pieter Kluyver (1816–1900)Zamieć pyłowa niskaLiście porywane przez jesienny wiatr. Wyraźnie widać pionową składową porywającą liście ku górze. Meteorolodzy rozumieją pod nazwą wiatr zazwyczaj ruch powietrza horyzontalny w stosunku do powierzchni ziemiFarma wiatrowa uzyskująca energię z wiatru
Wiatr – ruch powietrza względem powierzchni Ziemi, zwłaszcza jego pozioma składowa.
Wiatr wywołany jest przez różnicę ciśnień oraz różnice w ukształtowaniu powierzchni. Termin wiatr jest używany w meteorologii prawie wyłącznie na określenie horyzontalnej składowej wiatru. Istnieje jednak składowa pionowa wiatru i wtedy jest tak nazywana. Wiatr może wiać z obszarów wyższego ciśnienia do obszarów niższego ciśnienia, ale w średnich szerokościach geograficznych, ze względu na siłę Coriolisa, wiatr wieje zazwyczaj równolegle do linii takiego samego ciśnienia (wiatr geostroficzny). Wiatr jest jednym ze składników pogody, w tym celu podaje się prędkość wiatru (w m/s, km/h lub w węzłach) i kierunek, z którego wieje. Należy zwrócić uwagę, że meteorolodzy pod nazwą (przykładowo) wiatr zachodni rozumieją wiatr wiejący z zachodu, podczas gdy zachodni prąd oceaniczny to prąd płynący na zachód. Należy też nadmienić, że polska meteorologia przy określaniu zjawiska wiatru, posługuje się wyłącznie liczbą pojedynczą, a użycie liczby mnogiej, traktuje jako nienaukowe i nieprofesjonalne lub stwierdzenie kolokwialne.
W 1873 roku na kongresie meteorologów w Wiedniu przyjęto oznaczenia kierunków wiatru pochodzące z języka angielskiego: N − północny, NE − północno-wschodni, E − wschodni, SE − południowo-wschodni, S − południowy, SW − południowo-zachodni, W − zachodni, NW − północno-zachodni.
Rodzaje wiatru
Stałe – nie zmieniające swego kierunku w ciągu całego roku.
Na całym świecie wyróżnia się około 2000 nazw wiatrów lokalnych. Do najbardziej znanych można zaliczyć:
EUROPA I OBSZAR ŚRÓDZIEMNOMORSKI
adriatycka bora – zimny i silny wiatr napływający z północy i północnego wschodu z górskich przełęczy między Alpami a Górami Dynarskimi ku Morzu Adriatyckiemu. Odmiana o dużej prędkości określana jest mianem boracci, a o mniejszej borino;
aspre – napływający z północnego wschodu łagodny i suchy wiatr spływający z nagrzanego powietrza z gór Masywu Centralnego na Nizinę Garonny;
autan – ciepły wiatr typu fenowego wiejący w kierunku południowo-wschodnim w południowo-zachodniej Francji;
bise – łagodny i wilgotny wiatr z północy i północnego wschodu w górach Francji, Włoch i Szwajcarii powodujący znaczne ochłodzenie, któremu towarzyszy sucha pogoda o małym zachmurzeniu. Jesienią i zimą może powodować zachmurzenie i opady, a wiosną przymrozki skutkujące wymarzaniem roślin i wysuszaniem gleb. Przez mieszkańców określany jako „zdrowy wiatr”, który chroni przed rozprzestrzenianiem się chorób zakaźnych;
boreas – zimny wiatr z północy wiejący na północnych wybrzeżach Morza Śródziemnego spadający z dość niskich gór w wielu tamtejszych rejonach wybrzeża;
noworosyjska bora – występuje w Noworosyjsku i wieje z północnego wschodu. Jest zimny i suchy, stepowy, mający charakter gwałtownej porywistej lawiny zimnego powietrza, którą wzmacnia rzeźba terenu. Sięga 45–50 m/s, ale porywy są znacznie większe. Wskutek jego napływu temperatura powietrza może obniżyć się do –35°C;
breva – gorący, dzienny, dolinny wiatr wiejący przeważnie latem znad jezior włoskich (zwłaszcza Jez. Como) ku górnym partiom Alp łączący się z bryzą. Przeciwny do brevy wiatr górski nazywa się Tiwano;
cers – napływa z zachodu i WNW, występuje w południowej Francji i może być bardzo silny dochodząc do 25 m/s. Zimą związany z ochłodzeniem, a latem z suchą i ciepłą pogodą;
cierzo – północny suchy i chłodny wiatr w kontynentalnej Hiszpanii nad Ebro, wiejący jesienią i zimą o cechach bory;
crivetz – północny, północno-wschodni lub wschodni zimowy wiatr występujący w Bułgarii, Rumunii i południowo-wschodniej Rosji mający charakter kontynentalnego monsunu europejskiego. Czasami jego siła dorównuje huraganowi i przynosi silne mrozy. Napływanie z Morza Czarnego związane jest z opadami śniegu i zamieciami;
etezje (meltemi) – katabatyczny stały, umiarkowany lub silny suchy wiatr we wschodniej Grecji na Morzu Egejskim napływający z północy i północnego zachodu. Wieje ku Afryce od maja do października. Gdy przechodzi nad morzem ulega uwilgotnieniu i nad afrykańskimi brzegami powoduje mgły i tworzenie obłoków. Stałość tego wiatru sprawia, że klimat śródziemnomorski określa się czasem klimatem etezjańskich wiatrów;
fen alpejski – stokowy ciepły i suchy wiatr o dużej prędkości i porywistości wiejący z gór w doliny. Określa się w ten sposób dolinny wiatr na północno-zachodnich skłonach Alp;
galerne – północno-zachodni zimny i wilgotny szkwalisty wiatr w Zatoce Biskajskiej. Czasem sięga zachodnich stoków Masywu Centralnego;
gharbi – zimowy, łagodny wiatr z południa lub południowego zachodu wiejący z pustyń Afryki. Do północnych wybrzeży Morza Śródziemnego dociera jako wiatr pyłowy i wilgotny;
halny – ciepły i suchy wiatr w górach południowej Polski, który zawiewa też równiny polskie. Często silny wiejący od strony słowackiej, zwykle owiewa przedgórza do 50 km od głównych grzbietów Tatr;
helm – wschodni silny i porywisty wiatr typu bora, wiejący w północno-zachodniej części Anglii, opadający z Penninów na wybrzeża Morza Irlandzkiego. Odpowiedzialny za niszczenie plonów i roślinności w dolinie rzeki Eden;
joran – silny, zimny, porywisty, wiosenny wiatr występujący w południowo-wschodniej Jurze Szwajcarskiej i wiejący z zachodu lub północnego zachodu przynoszący opady śniegu. Napływa od strony Jeziora Genewskiego osiągając prędkość szkwału;
juga – wiosną i jesienią pojawia się na terenie byłej Jugosławii. Jest powolny i wilgotny, przechodzi przez Góry Dynarskie, gdzie po drodze traci wilgotność. W Belgradzie jest traktowany jako południowo-zachodni fen;
jauk – suchy, ciepły wiatr typu fenowego, wieje z północy na południu Alp;
kazachstaniec – wschodni i południowo-wschodni wiatr wiosenny, suchy, stepowy napływający do Zawołża i Donu. Niesie ze sobą dużo drobnego czerwonego pyłu;
lewanter – silny wiatr lokalny wiejący z kierunku Morza Śródziemnego do Oceanu Atlantyckiego, pojawia się również nad Morzem Czarnym i Azowskim, jest wilgotny i towarzyszy mu pochmurna, deszczowa pogoda. Uznawany przez swą wilgoć za niekorzystne wpływanie na samopoczucie;
leveche – lokalna nazwa suchego, gorącego południowego wiatru sirocco, używana w południowo-wschodniej części Hiszpanii. Wieje od pustyń niosąc duże ilości pyłu;
marin – silny, ciepły, wilgotny, południowy lub południowo-zachodni wiatr morski wiejący w Zatoce Lwiej na północnych brzegach Morza Śródziemnego. Pojawia się w maju i październiku, co wiąże się z deszczową pogodą. Niektórzy chorzy w trakcie jego napływu przez dużą wilgotność winią go za problemy z układem oddechowym;
morka – wiatr od morza, połączony z drobnym deszczem;
mistral – wieje z północnego wschodu wzdłuż doliny Rodanu na wybrzeże Zatoki Liońskiej na Morzu Śródziemnym, z północnego zachodu w Prowansji i na Korsyce, z zachodu w Tulonie. Jest silny, porywisty, zimny i suchy, co przekłada się na bezchmurną pogodę. Tworzy się w wyniku spływu chłodnego powietrza przez obniżenia terenu między Alpami i Pirenejami ku Morzu. czasem sięga Korsyki, Balearów, a nawet wybrzeży Afryki. W dolinie Rodanu w porywach sięga 50 m/s i pojawia się głównie zimą przez 3–4 dni w każdym z zimowych miesięcy. Latem, choć też obecny, jest słabszy;
ora – występuje nad Jeziorem Garda we Włoszech. To dzienny wiatr, silniejszy na wierzchołkach gór pojawiający się przy bezchmurnej pogodzie. Przeciwnym do niego wiatrem jest nocny sopero;
pontiac – nocny wiatr górski występujący w dolinie Rodanu. Wzmaga się zwłaszcza o wschodzie słońca. Zimą jest bardzo zimny i stały, latem słabnie;
purga – gwałtowny wicher północno-wschodni występujący na Syberii, połączony z zamiecią śnieżną; nazwa pochodzi od fińskiego słowa purku oznaczającego wicher, zadymkę;
rebat – dzienna bryza jeziorna nad Jeziorem Genewskim. Wiatr przeciwny do nocnej północnej brzegowej bryzie Morget;
sirocco – południowy wiatr, który przechodząc nad Morzem Śródziemnym nabiera wilgoci. Przynosi duszną pogodę z mżawką, choć może też mu towarzyszyć pogoda bezchmurna. Gorące powietrze ma w sobie często pył z Sahary, który dostaje się do mieszkań, utrudnia oddychanie i osłabia widoczność;
sno – zimny wiatr fiordów skandynawskich wywołujący silne wirowanie. Może nawet powodować małe trąby wodne. W Norwegii w krótkim czasie obniża temperaturę o 10–20°C;
solano – gorący, wilgotny wiatr wiejący ze wschodu lub południowego wschodu, od Morza Śródziemnego, występujący w południowo-wschodniej części Hiszpanii i w Rzymie. Powstaje za dnia i stopniowo nabiera na sile. W Kadyksie jest stałym fenem. Wywołuje przygnębienie, odczucia strachu jako efekt wysokiej temperatury, zapylenia i wilgotności przez co powstało jego metaforyczne określenie: „Słońce wiedzie za ręce wiatr”;
suchowiej – wiatr wiejący w europejskiej części Rosji, na stepach Ukrainy i w Kazachstanie;
tivano – zimny wiejący z północy (od gór) wiatr, obejmujący zasięgiem jeziora na północy Włoch;
tramontana (tramontane) – wiatr w południowej Francji, Alpach, nad włoskim, francuskim i hiszpańskim wybrzeżem M. Śródziemnego; podobny do mistralu lub bory. Na płaskich brzegach, jak w południowych Alpach, ma charakter fenu. We Włoszech chłodny wiatr wiejący z suchych płaskowyżów Apeninów. Przenika do Korsyki i ma siłę bory, co niekorzystnie wpływa na samopoczucie. Na Lazurowym Wybrzeżu jest zimny, porywisty i suchy, a w Hiszpanii wieje z Pirenejów przy suchej i bezchmurnej aurze;
wardarak – zimny, suchy północno-zachodni wiatr typu mistral, wiejący z północy w dolinieWardaru, w Macedonii Północnej i Macedonii Egejskiej, w tym w Salonikach. Powstaje w trakcie przepływania zimnego kontynentalnego powietrza przez obniżenia terenu pomiędzy Bałkanami i Rodopami w stronę doliny rzeki Wardar ku ciepłemu Morzu Egejskiemu;
wisperwind – nocny zimny wiatr górski w basenie Renu. Może występować nawet do 150 metrów nad poziomem gruntu, choć ma niewielką prędkość, zwykle 3–4 m/s;
zefir – ciepły i wilgotny wiosenny oraz letni wiatr występujący nad północnymi brzegami Morza Śródziemnego;
xalok – ciepły i pyłowy wiatr z południowego wschodu o typie scirocco wiejący z Sahary nad południowo-wschodnią Hiszpanię. Nad Morzem Śródziemnym ulega uwilgotnieniu, co skutkuje zachmurzeniem i „czerwonym deszczem” w Hiszpanii (czerwony pył pochodzi z afrykańskich pustyń).
afganiec – zachodni lub południowo-zachodni gorący i suchy wiatr pustynny, wiejący latem w Tadżykistanie nad dolinami rzek Amur-daria, Syr-daria i Wachsza. Jest bardzo silny i niesie ze sobą pył. Wczesną wiosną występuje w towarzystwie deszcz i ochłodzenia, a nawet przymrozków, zimą z mokrym śniegiem, co powoduje u ludzi odmrożenia;
akman – wiatr występujący w Baszkirii w trakcie silnej burzy śnieżnej, charakterystyczny dla okresu przejściowego między wiosną a zimą;
bajszak – północno-wschodni silnym, a czasem nawet huraganowy, wiatr z północnego wschodu. Przynosi pogodę deszczową z gradem, która towarzyszy końcowi monsunu kontynentalnego;
bakiński nord – silny, zimny, suchy wiatr w Baku niosący pył. Ma charakter bory, przy pogodzie z przejaśnieniami i zwykle pojawia się latem. Zimą występuje z pochmurną aurą z opadami. U ludzi wywołuje trudności w oddychaniu, obniża widoczność;
barguzin – występuje nad jeziorem Bajkał. To spływ zimnego powietrza z górnej części rzeki Barguzin ku Bajkałowi. Przy ujściu doliny wzmaga się i nabiera charakteru bory, ale na jeziorze słabnie;
belat – zimny, zapylony wiatr typu bora, wiejący z północy, na południowym wybrzeżu Arabii;
blizzard – porywisty, śnieżny szkwał z drobnym śniegiem przy silnym mrozie spotykany w północnej Azji. Tworzy się w powietrzu arktycznym, które na otwartych przestrzeniach staje się chwiejne termiczne wywołując rozwój zachmurzenia kłębiastego z ulewami i silnymi wyładowaniami atmosferycznymi;
bohorok – suchy i ciepły, wiejący z zachodu wiatr „spadający” typu fenowego, wiejący w północno-wschodniej Sumatrze. Wieje od maja do września, zwykle w trakcie południowo-wschodniego pasatu. Skłony dowietrzne gór doświadczają deszczów, a zawietrzne zniszczeń w plantacjach;
buran – silny i porywisty wicher północno-wschodni i północny wiejący zimą na obszarze środkowej i południowej Syberii, Uralu i Powołża, połączony ze śnieżycą (określenie też dla śnieżnych zasp i lodowych diun);
garding – zimowy wiatr typu fenowego na Jawie. W czasie przesuwania się północno-wschodniego monsunu nasila się w obniżeniach terenu między wulkanami;
garmsil – południowy lub południowo-wschodni silny, suchy i bardzo gorący wiatr w zachodnim Tienszanie, jego temperatura przekracza nawet 50°C. Przy jego napływie dochodzi do nagłych skoków temperatury powietrza. Przy samej powierzchni ziemi przenika daleko poza przedgórza;
krakatoa – wschodni wiatr w równikowej stratosferze nad wyspą Krakatau na wysokości 18 km. Odkryto go w 1883 r. po wybuchu wulkanu Krakatau kiedy to rozniósł po całym globie popiół z wybuchu;
loo – zachodni, upalny, suchy i bardzo pyłowy wiatr w północnych Indiach na przedgórzu Himalajów. Wieje od marca do maja przed rozpoczęciem monsunu podnosząc temperaturę do 45–47°C. Może wiać kilka dni i wywoływać suszę;
oroshi – zimowy silny wiatr w Japonii typu bory na dowietrznych stokach gór. Powstaje przy frontalnej inwersji temperatury;
purga – towarzyszy wiosennym burzom śnieżnym przy niskiej temperaturze w środkowej i północnej Azji;
sam eli – letni suchy i zachodni wiatr w Azerbejdżanie występujący w dolinie rzeki Kury;
seistan – lokalny występujący na pograniczu Iranu i Afganistanu, wiosenny i letni wiatr gwałtowny, suchy i gorący, pustynny i stepowy wiejący z kierunku północnego tylko w ciepłej porze roku przez 120 dni;
szamal – północno-zachodni wiatr występujący w Mezopotamii, Iraku, nad wybrzeżem Morza Czerwonego i nad Zatoką Perską. Wieje od grudnia do lutego i ma stały charakter, czasem o sztormowej sile. Nad Zatoką Perską podnosi silne burze pyłowe. Latem wieje przy bezchmurnym niebie wzbijając w powietrze duże ilości pyłu. Zimą towarzyszą mu chmury, opady z mniejszy zapyleniem;
sharq – gorący południowo-wschodni wiatr o cechach scirocco wiejący z pustyń Iranu i Zatoki Perskiej. Powoduje podwyższenie temperatury powietrza do ponad 50°C. Niesie ze sobą dużo pyłu i piasku. Może wiać parę dni z rzędu;
suchowiej – suchy, przeważnie gorący wschodni lub południowy wiatr w Kazachstanie i na Nizinie Przykaspijskiej. Sprzyja silnemu parowaniu na pustyniach i półpustyniach, co negatywnie odbija się na roślinności. Skutkiem tego są długotrwałe susze;
tongara putih – silny, monsunowy wiatr na Borneo występujący pod koniec pory suchej, czyli od lipca do sierpnia w cieśninie Gaspar i Karimata. Nasycony mgłą zwaną kuma-kuma.
brick fielder – gorący, suchy, pyłowy wiejący z wnętrza lądu, z północy wiatr, występujący w Australii Południowej i Wschodniej, niesie piasek z australijskich pustyń. Latem może sięga południwych krańców kontynentu. Powoduje wzrost temperatury i skutkuje zniszczeniem plonów;
kona-storm – południowy i południowo-zachodni wiatr sztormowy wiejący na Hawajach, któremu towarzyszą silne ulewy. Spada na zawietrzną stronę skłonów górskich. Wiąże się z zimowym niżem, który przesuwa się nad wschodnie wyspy hawajskie. Wpływa na ludzki organizm rozdrażnieniem;
southerly burster – południowy wiosenno-letni południowy, silny i chłodny wiatr, który zaczyna wiać niespodziewanie po wielu dniach dusznej pogody z ciepłymi wiatrami z północy;
syzygia – zachodni wiatr nad Morzem Arafura i Cieśniną Toressa. Poprzedza letni północno-wschodni monsun australijski;
wam-andai – zachodni, silny wiatr na zachodnich wybrzeżach Nowej Gwinei;
warm braw – wiatr powstaje na wyspach u wejścia do Zatoki Cenderawasih na Nowej Gwinei.
bull’s eye squall – biały szkwał w południowej Afryce, który jest poprzedzany pojawieniem się na niebie białej, szerokiej plamy w obszarze zenitu. Towarzyszy temu małe zachmurzenie i dobra pogoda lub ciemny mały obłok z czerwonym środkiem. Wiatr ten może towarzyszyć tornado;
habub – silny wiatr na pustyniach w Sudanie i Egipcie w trakcie piaszczysto-pyłowej burzy. Poprzedzają go burzowe ulewy w porze deszczowej;
hamsim – południowy, gorący, suchy i uciążliwie upalny wiatr w Egipcie wiejący od marca do maja. Może mieć nawet siłę sztormu. Trwa po wiosennej równonocy do 50 dni z przerwami. Wyjątkowo obserwowany jesienią i zimą. Często towarzyszą mu miraże i fatamorgana związane z różnicami termicznymi w zalegających masach powietrza;
harmattan – bardzo suchy, pyłowy i gorący wiatr pasatowy wiejący znad Sahary na wybrzeże Zatoki Gwinejskiej. Spotykany między 20°N a 20°S w Górnej Gwinei, Monaku, Algierii, na wyspach Zielonego Przylądka i w Zatoce Gwinejskiej. Ma kierunek północny lub południowy (zależy od półkuli) i ma właściwości wysuszające, bo wilgotność spada wtedy do 15% i mniej. Wieje od listopada do marca. Sezonowość sprawia, że jest uznawany za zimowy monsun. To dzięki niemu pył przenoszony jest na setki i tysiące kilometrów aż po brzegi Ameryki. U ludzi gdy jest silny wywołuje odczycie chłodu, gdy ciepły gorąca. Czasem towarzyszą mu nawet chmary szarańczy;
leste – wschodni lub południowo-wschodni gorący, silny lub upalny pasat na Wyspach Kanaryjskich i na Maderze. Wieje od lipca do września z Sahary. W czasie jego trwania temperatura podnosi się do 30°C, wilgotność względna spada poniżej 15–20%, a prędkość wiatru przekraczać 20 m/s;
sahil – południowo-zachodni gorący i suchy wiatr w północnej Afryce – Maroku i Algierii – o charakterze szkwału w burzy pyłowej. Podnosi zawiesinę żółtego piasku i osusza powietrze, co źle oddziałuje na człowieka;
samum (chamsin) – powodujący burze piaskowe pustynny gorący, suchy zachodni lub południowo-zachodni wiatr w Egipcie, Azji Mniejszej i Arabii. Rozpoczyna się nagle, wieje z wnętrz pustyń i wieje do 20 minut. Przynosi rozpalone powietrze nasycone piaskiem i pyłem. Towarzyszą mu gwałtowne zmiany ciśnienia atmosferycznego. Gdy się zbliża symptomem jest narastający szmer w rozgrzanym piasku. Temperatura wzrasta do 50°C, a wilgotność względna powietrza obniża się prawie do 0%. Przedmioty zaczynają przebierać czerwonawą barwę, a Słońce staje się purpurowo-czerwone. W powietrzu unosi się czerwono-żółta mgła;
sirocco – południowy, południowo-wschodni i wschodni duszący, palący wiatr w północnej Afryce. W nocy temperatura utrzymuje się na poziomie 35°C. Może przybierać charakter sztormowego wiatru. Wieje z pustyni, a wzmaga się po południu, wieczorem i nocą słabnie. Przeważnie wieje 2–3 dni z rzędu. Przynosi powietrze tropikalne, uformowane nad pustyniami w ciepłych wycinkach niżu z centrami nad północnymi rejonami Afryki. Przenosi czerwony i biały pył z Sahary na północ, opada wraz z purpurowymi i mlecznymi deszczami.
barber – we wschodnich portach Stanów Zjednoczonych i Kanady północno-zachodni silny wiatr, który ma charakter burzy śnieżnej typu blizzard. Towarzyszą mu opady mokrego śniegu i przechłodzonego deszczu;
black blizzard – czarna burza w USA, której występuje silny zimny, pyłowy wiatr niosący pył i piasek z prerii. Przeważnie ma charakter północno-zachodniego szkwału;
bryza bożonarodzeniowa – północny, zimny, ale krótkotrwały wiatr na Jamajce. Wieje w grudniu i styczniu obniżając temperaturę powietrza aż do wystąpienia przymrozków;
case weather – wilgotny wiatr z mgłą w Wisconsin w USA. Wieje od strony Wielkich Jezior;
chinook – wiatr owiewający wschodnie stoki Gór Skalistych w Ameryce Północnej. Wieje zimą z południowego zachodu, jest suchy i ciepły. Może podwyższyć temperaturę powietrza o ponad 30°C. Wywołuje to gwałtowne tajenie śniegu w górach. Na zawietrznych skłonach gór ma charakter typowego wiatru stokowego, czasami o sztormowej sile. Zaczyna się nagle i trwa przeważnie do 4 dni;
chubasco – wschodni bardzo silny szkwałowy wiatr wiejący z lądu w Kostaryce, Nikaragui i Meksyku. Spotykany od maja do listopada. Towarzyszą mu ulewy i intensywne burze;
cordonazo – huraganowy południowy wiatr, wiejący z południa, występuje u zachodnich wybrzeży Meksyku i Ameryki Środkowej równocześnie z huraganami na wschodzie tamtejszych krajów. Ma cechy cyklonu tropikalnego warunkującego powstanie silnego, sztormowego wiatru. W trakcie trwania kieruje się na wyspy Revillagigedo z prędkością 3–30 km/h. Występuje rzadko i najczęściej na początku października;
cordonazo de San Francisco – wieje w czasie jesiennych burz równonocy u zachodnich brzegów niskich szerokości geograficznych Ameryki, nad zachodnimi brzegami Zatoki Kalifornijskiej;
coromell – południowy, brzegowy wiatr, nocna bryza z południa występująca nad zachodnimi brzegami południowej części Kalifornii między listopadem a majem;
hot wind – suchy i gorący wiatr przynoszący fale ciepła na Wielkich Równinach Ameryki Północnej. Generowany w czasie rozwijania się fenu w swobodnej atmosferze;
Santa Ana – suchy, porywisty i gorący pustynny wiatr fenowy w południowej Kalifornii w USA. Niesie ze sobą wiele pyłu. Wieje zimą wzdłuż doliny rzeki Santa Ana z pustyni Mohawe w stronę oceanu przez przełęcz Santa Ana i Cayon. Zaczyna się lekkim, słabym wiatrem niosącym ciepło, z czasem gwałtownie upodabnia się do bory. Gdy opada na zawietrznych skłonach gór zaczyna nabierać cech scirocco wskutek efektu fenowego. Pojawia się przeważnie zimą i często trwa kilka dni.
caju – październikowe szkwały z lekkimi ulewami przed porą deszczową wiejące z południa we wschodniej Brazylii;
cambueiros – sierpniowe chłodne szkwały wiejące z południa i wschodu nad brzegami Brazylii;
nevada – jesienny i zimowy wiatr, który spada z pokrytych śniegiem i lodem gór i górskich plateau w Quito w Ekwadorze;
pampero – południowo-zachodni bardzo silny szkwał występujący na froncie atmosferycznym w Argentynie i Urugwaju. Jego nazwa oznacza przenikliwie zimny wiatr z pampy. Towarzysza mu deszcze i burze. W ciągu doby może doprowadzić do obniżenia temperatury o 30°C;
paramito – wschodni wiatr wiejący od lipca do września w Kolumbii. Występuje wraz z chłodnym deszczem w Bogocie;
Patagon – nazwa bardzo zimnych podmuchów zachodniego wiatru, wiejącego w południowej części Chile i przynoszącego obfite opady, głównie śniegu, na zachodnim skłonie Andów Patagońskich;
seca – wiatr mający cechy samowieju – przynosi suszę w Brazylii;
suracon – bardzo zimny wiatr sztormowy z deszczem, występujący w Boliwii;
surazo – zimny, bardzo silny zimowy wiatr wiejący z południa i południowego zachodu występujący w południowej części Brazylii. Wieje w maju i czerwcu i przypomina mistrala, przy małym zachmurzeniu w Camposie i środkowym brzegu Amazonki. Przenikliwy chłód obniża temperaturę nawet poniżej 0°C. Okres przerwy między wiatrem określa się mianem friaga. Zdarza się raz na 30 lat, że przynosi przymrozki w Camposie. Przekłada się to na pogorszenie urodzajów kawy, kukurydzy i trzciny cukrowej w tym kraju;
vente loku – w Rio de Janeiro określany jako szalony wiatr. Na ludzi działa drażniąco i pobudzająco;
virason – wiatr w Chile i nad pacyficznym wybrzeżem Ameryki Południowej sprawiający swą siłą ustawanie pracy w portach. Jest przeciwny bryzie brzegowej, tzw. terralowi. Mianem tym określa się również chłodny wieczorny wiatr w Montevideo;
zonda – zachodni i północny suchy i gorący wiatr fenowy, wiejący w południowej części Ameryki Południowej latem i zimą, głównie Argentynie. Owiewa wschodnie skłony Alp Argentyńskich. Na wysokich piętrach Andów wieje z północy. Latem przynosi gorące i zapylone powietrze, a zimą bardzo zimne. Zwany też sondo.
