Borzewka

Borzewka
	Diaperis
	Fourcroy in: Geoffroy, 1762
	; Borzewka grzybowatek, imago
	; Borzewka grzybowatek, larwa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	chrząszcze
Podrząd	chrząszcze wielożerne
Nadrodzina	czarnuchy
Rodzina	czarnuchowate
Podrodzina	borzewkowate
Plemię	borzewki
Podplemię	Diaperina
Rodzaj	borzewka
	Typ nomenklatoryczny
	Chrysomela boleti Linnaeus, 1758
Synonimy
	Allophasia Pascoe, 1871;
	Allophasia Pascoe, 1871;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Borzewka (Diaperis) – rodzaj chrząszczy z rodziny czarnuchowatych i podrodziny borzewkowatych. Obejmuje kilkanaście opisanych gatunków. Zamieszkują obie Ameryki, Europę, Afrykę Północną i Azję.

Morfologia

Chrząszcze średnich rozmiarów, o tęgim, w zarysie szeroko-owalnym, mocno wysklepionym, prawie półkulistawym, nagim i lśniącym ciele. Ubarwienie mają czarne, niemal zawsze z żółtawym, pomarańczowym lub czerwonym wzorem na pokrywach.

Głowa jest podgięta, w niewielkiej części widoczna przy patrzeniu od góry. Oczy są duże, nerkowate, o przednich brzegach głęboko, zwykle do połowy długości oka wyciętych występami policzków. Czułki są przeciętnej długości, o członach od czwartego wzwyż wyraźnie poprzecznych i coraz szerszych, tworzących luźno zestawioną buławkę. Ostatni człon czułków jest kulistawy z lekkim wyostrzeniem na szczycie. Głaszczki szczękowe mają człon wierzchołkowy wąsko-owalny i spłaszczony, o zaokrąglonym szczycie. Pokrywy mają dobrze rozwinięte guzy barkowe i wyraźne, punktowane rzędy. Skrzydła tylnej pary są dobrze wykształcone. Stopy tylnej pary cechują się krótkim członem pierwszym. Genitalia samicy są mocno zmodyfikowane, o dużych, pazurowatych, ząbkowanych wyrostkach bocznych, każdy z jednoczłonowym gonostylikiem. U niektórych gatunków neotropikalnyh występuje wyraźny dymorfizm płciowy – samce mają parę rogów na przedniej krawędzi przedplecza oraz tępy, zębowaty wzgórek lub dwa rogowate wyrostki na nadustku.

Rozprzestrzenienie

Przedstawiciele rodzaju występują w krainach: nearktycznej, neotropikalnej, palearktycznej i orientalnej. Na wschodzie Palearktyki stwierdzono pięć gatunków, natomiast jedynym gatunkiem obecnym w Europie, Afryce Północnej i zachodniej części Azji jest borzewka grzybowatek.

Taksonomia

Takson ten wprowadził jako pierwszy Antoine François de Fourcroy w książce Étienne’a L. Geoffroya z 1762 roku. Jako że w publikacji Geoffroya nie używano nazewnictwa dwumianowego część taksonów autorstwo rodzaju przypisuje Ottonowi F. Müllerowi. Müller umieścił w omawianym rodzaju tylko gatunek opisany przez Karola Linneusza jako Chrysomela boleti, stąd stał się on typem nomenklatorycznym rodzaju.

W 1871 roku Francis P. Pascoe wprowadził rodzaj Allophasia, umieszczając w nim tylko opisaną w tej samej publikacji A. fryi. Później do tego rodzaju trafił kolejny gatunek. W 1985 roku Charles A. Triplehorn i Martin J.D. Brendell po odkryciu formy pośredniej w cechach między Allophasia i Diaperis oraz porównaniu genitaliów obu rodzajów zdecydowali się na synonimizację Allophasia z Diaperis.

Do rodzaju należy 17 opisanych gatunków:

Diaperis affinis Laporte
Diaperis bifida Triplehorn et Brendell, 1985
Diaperis boleti (Linnaeus, 1758) – borzewka grzybowatek
Diaperis californica Blaisdell, 1929
Diaperis coccinea Laporte de Castelnau, 1840
Diaperis fronticornis Klug, 1833
Diaperis lewisi Bates, 1873
Diaperis maculata Olivier, 1791
Diaperis marseuli (Bates, 1873)
Diaperis nigronotata Pic, 1926
Diaperis niponensis Lewis, 1887
Diaperis quadrimaculata Pic, 1926
Diaperis riederii Faldermann, 1833
Diaperis rufipes Horn, 1870
Diaperis sanguinipennis Bates, 1873
Diaperis tricornis Klug, 1833

Przypisy

1 2 3 4 5 6 Zdzisława Stebnicka: Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 91 Czarnuchowate – Tenebrionidae, Boridae. Wrocław: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1991, s. 83-85.
↑ Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich. T. 1: Słownik polsko-łaciński. Warszawa: 1889, s. 27.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 C.A. Triplehorn. Revision of Diaperini of America North of Mexico with notes on extralimital species (Coleoptera: Tenebrionidae). „Proceedings of the United States National Museum”. 117 (3515), s. 359-457, 1965.
↑ Vladimir Novák: Beetles of the family Tenebrionidae of Central Europe. Praga: Academia, 2014, s. 361-362, seria: Zoological Keys.
1 2 3 4 Charles A. Triplehorn, Martin J.D. Brendell. A new Diaperis from Brazil, with notes on other species and generic relationships (Coleoptera: Tenebrionidae: Diaperinae). „The Coleopterists Bulletin”. 39 (1), s. 11–15, 1985.
↑ I. Löbl, A. Smetana: Catalogue of Palearctic Coleoptera. Vol. 5: Tenebrionoidea. Stenstrup, Denmark: Apollo Books, 2008, s. 308. ISBN 87-88757-84-6.
↑ E.L. Geoffroy: Histoire abrégée des insectes qui se trouvent aux environs de Paris; dans laquelle ces animaux sont rangés suivant un ordre méthodique. Paris: Durand, 1762, s. 337.
↑ O.F. Müller: Zoologiae Danicae prodromus, seu animalium Daniae et Norvegiae indigenarum characteres, nomina, et synonyma imprimis popularium. Havniae: Hallager, 1776, s. 74.
↑ C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 371. (łac.).
↑ Francis Polkinghorne Pascoe. Notes on Coleoptera, with descriptions of new genera and species. Part I. „Annals and Magazine of Natural History, Series 4”. 8 (47), s. 345-361, 1871.
↑ Diaperis Geoffroy, 1762. [w:] Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 2026-10-25].

[Stebnicka-1] 1 2 3 4 5 6 Zdzisława Stebnicka: Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 91 Czarnuchowate – Tenebrionidae, Boridae. Wrocław: Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1991, s. 83-85.

[Majewski-2] Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich. T. 1: Słownik polsko-łaciński. Warszawa: 1889, s. 27.

[t65-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 C.A. Triplehorn. Revision of Diaperini of America North of Mexico with notes on extralimital species (Coleoptera: Tenebrionidae). „Proceedings of the United States National Museum”. 117 (3515), s. 359-457, 1965.

[Novak-4] Vladimir Novák: Beetles of the family Tenebrionidae of Central Europe. Praga: Academia, 2014, s. 361-362, seria: Zoological Keys.

[tb-5] 1 2 3 4 Charles A. Triplehorn, Martin J.D. Brendell. A new Diaperis from Brazil, with notes on other species and generic relationships (Coleoptera: Tenebrionidae: Diaperinae). „The Coleopterists Bulletin”. 39 (1), s. 11–15, 1985.

[cpc-6] I. Löbl, A. Smetana: Catalogue of Palearctic Coleoptera. Vol. 5: Tenebrionoidea. Stenstrup, Denmark: Apollo Books, 2008, s. 308. ISBN 87-88757-84-6.

[Geoffroy-7] E.L. Geoffroy: Histoire abrégée des insectes qui se trouvent aux environs de Paris; dans laquelle ces animaux sont rangés suivant un ordre méthodique. Paris: Durand, 1762, s. 337.

[Müller-8] O.F. Müller: Zoologiae Danicae prodromus, seu animalium Daniae et Norvegiae indigenarum characteres, nomina, et synonyma imprimis popularium. Havniae: Hallager, 1776, s. 74.

[Linnaeus-9] C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 371. (łac.).

[Pascoe-10] Francis Polkinghorne Pascoe. Notes on Coleoptera, with descriptions of new genera and species. Part I. „Annals and Magazine of Natural History, Series 4”. 8 (47), s. 345-361, 1871.

[col-11] Diaperis Geoffroy, 1762. [w:] Catalogue of Life [on-line]. [dostęp 2026-10-25].