Borzewkowate

Borzewkowate
Diaperinae
Latreille, 1802
Ilustracja
Borzewka grzybowatek z plemienia borzewek
Ilustracja
Korosz sosnowy z plemienia Hypophlaeini
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

Rząd

chrząszcze

Podrząd

chrząszcze wielożerne

Nadrodzina

czarnuchy

Rodzina

czarnuchowate

Podrodzina

borzewkowate

Synonimy
  • Diaperialae Latreille, 1802
  • Diaperidae Latreille, 1802
Phaleria cadaverina z plemienia Phaleriini
Łodziowiec metaliczny z plemienia Scaphidemini
Crypticus navicularis z plemienia czarników
Myrmechixenus vaporariorum z plemienia Myrmechixenini
Trachyscelis aphodioides z plemienia Trachyscelini
Menimus crosbyi z plemienia Gnathiidini

Borzewkowate (Diaperinae) – podrodzina chrząszczy z rzędu wielożernych i rodziny czarnuchowatych.

Morfologia

Owad dorosły

Chrząszcze osiągające od 1 do 10 mm długości ciała, wyjątkowo do 16 mm u Cheliopoma (u gatunków europejskich od 1,3 do 8,5 mm). Długość ciała bywa od nieco mniejszej niż szerokość do ponad czteroipółkrotnie od szerokości większej. Oskórek zwykle jest nagi, ale u dwóch plemion występuje okrywa ze szczecinek, a u zagrzebków z włosków. Nierzadka jest obecność wzoru barwnego.

Głowa ma nasady czułków, z wyjątkiem Leiochrinini, ukryte pod występami policzków. Występy te wcinają się zazwyczaj w oczy, wskutek czego te ostatnie robią się nerkowate, aczkolwiek istnieją jednak gatunki o oczach całobrzegich, owalnych do okrągłych. Czułki zwykle zbudowane są z jedenastu członów, ale ich liczba zredukowana może być aż do sześciu. Wszystkie borzewkowate mają na czułkach złożone sensoria gwiazdkowate. Mogą one być rozprzestrzenione po całych członach odsiebnych lub ograniczone do ich szczytów. Żuwaczki zwykle mają poprzeczne listewki na molach.

Przedplecze ma długość wynoszącą od 0,25 do 1,05 szerokości. Boczna jego listewka jest kompletna z wyjątkiem rodzaju zagrzebek. Długość pokryw wynosi od 0,9 do 3,2 ich szerokości. Często występują na nich rowki lub szeregi punktów. Tylna para skrzydeł pozbawiona jest zagięcia środkowego, często ma zredukowaną komórkę radialną i długie pole wierzchołkowe. Przednie biodra nie wystają ku dołowi poza przedpiersie, a ich panewki zawsze są otwarte od zewnątrz. Najczęściej tylne stopy są czteroczłonowe a pozostałe pięcioczłonowe, ale czasem wszystkie są czteroczłonowe, a u rodzaju Mireanopidium tylne są trójczłonowe, a pozostałe czteroczłonowe.

Odwłok cechuje się widocznymi błonami międzysegmentalnymi między widocznymi sternitami od trzeciego do piątego. Między siódmym a ósmym sternitem znajdują się rozmaicie wykształcone ujścia gruczołów obronnych. Genitalia samców mają edeagus nieobrócony, o grzbietowo umieszczonym tegmenie, zwykle pozbawiony skrzydełek (alae), a w przeciwnym razie z krótkimi skrzydełkami tworzonymi przez rozszerzenia paramer. Pokładełko samicy najczęściej charakteryzuje się pociągłymi bakulami paraproktów i poprzecznymi bakulami gonokoksytów, ale występuje tu zmienność. Spermateka albo nie występuje albo wyrasta z okolic podstawy przedniej torebki kopulacyjnej i tworzona jest przez modyfikację nasadowej części gruczołu dodatkowego.

Larwa

Larwy mają ciało zazwyczaj wydłużone, prawie walcowate do lekko przypłaszczonego, porośnięte rozproszonymi szczecinkami. Oskórek zwykle jest równomiernie i przeciętnie zesklerotyzowany, czasem występuje pigmentacja tworząca wzór na tergitach. Mniej lub bardziej spłaszczona głowa ma przeciętniej długości, rzadko krótki szew epikranialny. U większości plemion czułki są trójczłonowe z C-kształtnym narządem zmysłowym na członie drugim, ale Gnathidiini mają czułki dwu-, a Leiochrinini jednoczłonowe. Przetchlinki są pierścieniowate i niezmodyfikowane. Zwykle wszystkie odnóża są smukłe i podobnie długie, tylko u Hyociini i Trachyscelini przednia para jest nieco zgrubiała. Odwłok u trzech plemion ma parzyste pygopodia na dziewiątym sternicie. Urogomfy występują tylko u Scaphidemini.

Ekologia i występowanie

Większość borzewkowatych zamieszkuje wilgotne siedliska leśne, ale niektóre przystosowane są do suchych i ciepłych, często piaszczystych stanowisk. Najczęstszą strategią pokarmową podrodziny jest mykofagia, ale Leiochrinini wyspecjalizowały się w żerowaniu na porostach i glonach.

Podrodzina kosmopolityczna, najliczniejsza w strefach umiarkowanej i międzyzwrotnikowej.

Taksonomia i ewolucja

Takson rangi ponadrodzajowej od rodzaju Diaperis wprowadził jako pierwszy Pierre-André Latreille w 1802 roku pod nazwą Diaperialae.

Do podrodziny zalicza się 11 plemion oraz jeden rodzaj nie sklasyfikowany w żadnym z nich:

Na monofiletyzm borzewkowatych wskazywały wyniki części morfologicznych analiz filogenetycznych, np. Johna T. Doyena i Waltera R. Tschinkela z 1982 roku, jednak odmienne wyniki są powszechnie uzyskiwane w filogenetycznych analizach molekularnych. Na polifiletyzm omawianej podrodziny wskazują m.in. wyniki Nicole L. Gunter i innych z 2014 roku, Gaela J. Kergoata z tego samego roku, Song Nana i innych z 2018 roku, Wu Chuana i innych z 2022 roku czy Wang Suhao i innych z 2023 roku. Wg tych ostatnich wspólny klad formują przedstawiciele borzewkowatych, Tenebrioninae i Stenochiinae.

Znaczenie gospodarcze

Niektóre gatunki synantropijne notowane są jako szkodniki magazynowe produktów spożywczych. Do takowych należą m.in. Alphitophagus bifasciatus, Gnatocerus coronatus czy Ulomoides dermestoides.

Przypisy

  1. ↑ Diaperinae, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. ↑ Julien Joseph Virey: Historya obyczajów i zmyślności zwierząt, z podziałami metodycznemi i naturalnemi wszystkich ich gromad. Tom drugi. Zwierzęta niekręgowe. Antoni Waga (przekład). Warszawa: S. Orgelbrand, 1844, s. 361.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Eric G. Matthews, John F. Lawrence, Patrice Bouchard, Warren E. Steiner jr., Adam Ślipiński, Tenebrionidae Latreille, 1802, [w:] Richard A.B. Leschen, Rolf G. Beutel, John F. Lawrence (red.), Handbook of zoology. Volume IV. Arthropoda: Insecta. Part 38. Coleoptera, beetles. Volume 2: Morphology and Systematics (Elateroidea, Bostrichiformia, Cucujiformia partim), Berlin, New York: Walter de Gruyter, s. 574-658, ISBN 978-3-11-019075-5.
  4. ↑ Vladimir Novák: Beetles of the family Tenebrionidae of Central Europe. Praga: Academia, 2014, s. 213, seria: Zoological Keys.
  5. ↑ Patrice Bouchard i inni, Family-group names in Coleoptera (Insecta), „ZooKeys”, 88, 2011, s. 1–972, DOI: 10.3897/zookeys.88.807.
  6. ↑ subfamily Diaperinae Latreille, 1802. [w:] BioLib.cz [on-line]. [dostęp 2026-10-24].
  7. ↑ John T. Doyen, Walter R. Tschinkel. Phenetic and cladistic relationships among tenebrionid beetles (Coleoptera). „Systematic Entomology”. 7, s. 127–183, 1982. DOI: 10.1111/j.1365-3113.1982.tb00129.x.
  8. ↑ Nicole L. Gunter, Zuzana Levkaničová, Tom H. Weir, Adam Ślipiński Stephen L. Cameron, Ladislav Bocak. Towards a phylogeny of the Tenebrionoidea (Coleoptera). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 79, s. 305-312, 2014. DOI: 10.1016/j.ympev.2014.05.028.
  9. ↑ Kergoat, G.J.; Soldati, L.; Clamens, A.L.; Jourdan, H.; Jabbour-Zahab, R.; Genson, G.; Bouchard, P.; Condamine, F.L.. Higher level molecular phylogeny of darkling beetles (Coleoptera: Tenebrionidae). „Systematic Entomology”. 39, s. 486–499, 2014. DOI: 10.1111/syen.12065.
  10. ↑ Nan Song, Hao-Yu Liu, Xiu-Juan Yang, Xin-Cheng Zhao, Ai-Li Lin. Complete mitochondrial genome of the darkling beetle Gonocephalum outreyi (Coleoptera: Tenebrionidae) with phylogenetic implications. „Journal of Asia-Pacific Entomology”. 21 (2), s. 721–730, 2018.
  11. ↑ Chuan Wu, Yong Zhou, Tian Tian, Ting-Jing Li, Bin Chen. First report of complete mitochondrial genome in the subfamily Alleculinae and mitochondrial genome-based phylogenetics in Tenebrionidae (Coleoptera: Tenebrionoidea). „Insect Science”. 29, s. 1226–1238, 2022. DOI: 10.1111/1744-7917.12983.
  12. ↑ Su-Hao Wang, Shi-Yun Hu, Min Li, Min Liu, Hao Sun, Jia-Rui Zhao, Wen-Ting Chen, Ming-Long Yuan. Comparative Mitogenomic Analyses of Darkling Beetles (Coleoptera: Tenebrionidae) Provide Evolutionary Insights into tRNA-like Sequences. „Genes”. 14 (9), 2023. DOI: 10.3390/genes14091738.