Clitocybe

Lejkówka
	; Lejkówka szarawa (C. nebularis)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	Clitocybaceae
Rodzaj	lejkówka
	Nazwa systematyczna
	Clitocybe (Fr.) Staude; Schwämme Mitteldeutschl.: xxviii, 122 (1857)
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Clitocybe (Fr.) Staude (lejkówka) – rodzaj grzybów z rzędu pieczarkowców (Agaricales)

Cechy charakterystyczne

Naziemne grzyby saprotroficzne. Niektóre gatunki zawierają substancje trujące, działające na układ nerwowy. Kapelusze bardzo różnej wielkości, często lejkowato wgłębione, choć także z garbkiem, suche, higrofaniczne lub niehigrofaniczne. Trzony bez pierścienia. Blaszki od prosto przyrośniętych do wyraźnie zbiegających. Wysyp zarodników biały, nieamyloidalny. Bazydiospory eliptyczne, gładkie.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Clitocybe, Clitocybaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Takson utworzył w 1821 roku Elias Fries jako Agaricus trib. Clitocybe. W 1857 r. Friedrich Staude podniósł go do rangi rodzaju. Nie podano gatunku typowego Synonimy naukowe:

Agaricus subtrib. Dasyphylli Fr 1821
Agaricus trib. Clitocybe Fr. 1821
Clitocybe subgen. Pseudolyophyllum Singer 1943
Pseudolyophyllum Raithelh. 1977
Rubeolarius Raithelh. 1981
Singerella Harmaja 1974
Trigonipes Velen. 1939

Polską nazwę podał Stanisław Chełchowski w 1898 r.

Gatunki występujące w Polsce:

Clitocybe agrestis Harmaja – lejkówka wąskoblaszkowa
Clitocybe albofragrans (Harmaja) Kuyper 1981
Clitocybe alnetorum J. Favre 1960
Clitocybe amarescens Harmaja – lejkówka gorzkawa
Clitocybe anisata Velen. – lejkówka anyżkowa
Clitocybe barbularum (Romagn.) P.D. Orton 1960
Clitocybe bresadolana Singer – lejkówka alpejska
Clitocybe brumalis (Fr.) Quél. – lejkówka zimowa
Clitocybe cacabus (Fr.) Gillet 1874 – lejkówka czekoladowa
Clitocybe catinus (Fr.) Quél. lejkówka miseczkowata
Clitocybe dealbata (Sowerby) P. Kumm. 1871 – lejkówka strumykowa
Clitocybe diatreta (Fr.) P. Kumm. – lejkówka rdzawa
Clitocybe diosma Einhell. – lejkówka szarożółtawa
Clitocybe ditopa (Fr.) Gillet – lejkówka mączna
Clitocybe ericeticola Singer 1962 – lejkówka wrzosowiskowa
Clitocybe fasciculata H.E. Bigelow & A.H. Sm. 1969 – tzw. gąsówka kępkowa
Clitocybe favrei Kühner & Romagn. ex Bon 1997
Clitocybe fragilipes J. Favre 1960
Clitocybe fragrans (With.) P. Kumm – lejkówka dusząca
Clitocybe fuligineipes Métrod 1939
Clitocybe harmajae Lamoure 1972
Clitocybe incilis (Fr.) Gillet 1874
Clitocybe legaliae E. Ludw. 2012
Clitocybe marginella Harmaja 1969
Clitocybe martiorum J. Favre 1956
Clitocybe menthiodora Harmaja 1969 – lejkówka miętowa
Clitocybe nebularis (Batsch) P. Kumm. – lejkówka szarawa
Clitocybe obsoleta (Batsch) Quél. 1872 – lejkówka igłolubna
Clitocybe ornamentalis Velen. 1920 – lejkówka żółtobiaława
Clitocybe pseudoirina H.E. Bigelow & A.H. Sm. – lejkówka amerykańska
Clitocybe radicellata Godey 1874
Clitocybe robusta Peck – lejkówka szarobiaława
Clitocybe rufuloalutacea Métrod ex Bon 1996 – lejkówka czerwonoochrowa
Clitocybe serotina Velen. 1940
Clitocybe strigosa Harmaja – lejkówka żółtozarodnikowa
Clitocybe subalutacea (Batsch) P. Kumm. – lejkówka pachnąca
Clitocybe subbulbipes Murrill 1916
Clitocybe subcordispora Harmaja – lejkówka blednąca
Clitocybe subspadicea (J.E. Lange) Bon & Chevassut 1973 – lejkówka chlorowonna
Clitocybe tornata (Fr.) P. Kumm. 1871 – lejkówka gęstoblaszkowa
Clitocybe truncicola (Peck) Sacc. 1887
Clitocybe umbilicata (Schaeff.) P. Kumm. – lejkówka pępkowata
Clitocybe vibecina (Fr.) Quél. – lejkówka rowkowana

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Wykaz gatunków polskich i nazwy polskie według Władysława Wojewody (bez przypisów) i innych.

Niektóre inne:

Clitocybe foetens Melot 1980 – lejkówka cuchnąca
Clitocybe krizii-josephii Svrček 1975 – lejkówka zjełczała
Clitocybe quisquiliarum P. Specht 2014 – lejkówka ogórkowonna

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2020-05-13] (ang.).
↑ E.E. Gerhardt E.E., Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2 .
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2022-12-20] (ang.).
1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 118–129, ISBN 83-89648-09-1 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-04-30] .
1 2 3 4 5 Według Index Fungorum takson niepewny.
1 2 3 4 5 Clitocybe (lejkówka) [online], grzyby.pl [dostęp 2020-05-13] (ang.).
1 2 3 4 5 Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).
↑ Według W. Wojewody synonim Clitocybe amarescens, według Index Fungorum odrębny gatunek.
↑ Według Index Fungorum takson niepewny.
1 2 BarbaraB. Gumińska BarbaraB., Grzyby wybranych łąk w Pienińskim Parku Narodowym – stan aktualny i warunki jego zachowania [online], Pieniński Park Narodowy. Pieniny – Przyroda i Człowiek 2, 1992, s. 65–70 [dostęp 2024-10-30] .
↑ W. Wojewoda nazwę polską podał dla synonimu Clitocybe pseudo-obbata (J.E. Lange) Kuyper.

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2020-05-13] (ang.).

[ger-2] E.E. Gerhardt E.E., Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2 .

[sf-3] Species Fungorum [online] [dostęp 2022-12-20] (ang.).

[check-4] 1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 118–129, ISBN 83-89648-09-1 .

[lit-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-04-30] .

[niep-6] 1 2 3 4 5 Według Index Fungorum takson niepewny.

[atlas-7] 1 2 3 4 5 Clitocybe (lejkówka) [online], grzyby.pl [dostęp 2020-05-13] (ang.).

[kom-8] 1 2 3 4 5 Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).

[u1-9] Według W. Wojewody synonim Clitocybe amarescens, według Index Fungorum odrębny gatunek.

[u3-10] Według Index Fungorum takson niepewny.

[gppn-11] 1 2 BarbaraB. Gumińska BarbaraB., Grzyby wybranych łąk w Pienińskim Parku Narodowym – stan aktualny i warunki jego zachowania [online], Pieniński Park Narodowy. Pieniny – Przyroda i Człowiek 2, 1992, s. 65–70 [dostęp 2024-10-30] .

[u2-12] W. Wojewoda nazwę polską podał dla synonimu Clitocybe pseudo-obbata (J.E. Lange) Kuyper.

Clitocybe

Cechy charakterystyczne

Systematyka i nazewnictwo

Galeria

Przypisy