Columelliaceae
 Desfontainia spinosa | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Podkrólestwo | |
| Nadgromada | |
| Gromada | |
| Podgromada | |
| Nadklasa | |
| Klasa | |
| Nadrząd | |
| Rząd |
Desfontainiales |
| Rodzina |
Columelliaceae |
| Nazwa systematyczna | |
| Columelliaceae D. Don Edinburgh New Philos. J. 6: 46, 49. Oct-Dec 1828 | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Columellia Ruiz & Pav. | |
Columelliaceae – rodzina roślin okrytonasiennych o niejasnej pozycji w obrębie astrowych. Obejmuje dwa rodzaje liczące według różnych ujęć od trzech do siedmiu gatunków. Rosną one na obszarach górskich wzdłuż Andów, przy czym rodzaj Desfontainia (rodzaj z jednym zmiennym gatunkiem lub trzema) ma większy zasięg ciągnący się od Kostaryki po południowe Chile, a Columellia – od południowej Kolumbii po Boliwię.
Desfontainia spinosa jest uprawiana jako roślina ozdobna na obszarach o łagodnym, wilgotnym klimacie. Naparowi z jej liści przypisuje się właściwości halucynogenne, ale nie zostały one jednoznacznie potwierdzone. Wykorzystywana bywa także do barwienia tkanin.
Morfologia
.jpg)
_(cleaned)_(cropped).jpg)
- Pokrój
- Rośliny z rodzaju Columellia to krzewy i drzewa, podczas gdy Desfontainia to krzewy.
- Liście
- Skórzaste, naprzeciwległe, bez przylistków. Pojedyncze liście u Desfontainia są kolczasto ząbkowane, a u Columellia całobrzegie lub ząbkowane z gruczołkami na brzegu, czasem też na dolnej stronie blaszki. Blaszka liści roślin z rodzaju Columellia jest zwykle asymetryczna.
- Kwiaty
- Pojedyncze (zwykle u Desfontainia) lub zebrane po kilka w wierzchotki wyrastające z kątów liści lub na szczycie pędów. Kwiaty są obupłciowe i zwykle promieniste, czasem słabo grzbieciste. Na hypancjum osadzonych jest 5 zrośniętych działek kielicha (rzadko jest ich inna liczba od czterech do ośmiu). Kielich jest trwały (pozostaje na owocu). Taka sama jak działek liczba płatków korony tworzy zrośnięte rurki zakończone żółtymi łatkami. Same rurki korony są także żółte lub czerwone. Pręciki są dwa u Columellia, a u Desfontainia jest ich pięć. Zalążnia u Columellia jest dolna i jednokomorowa, podczas gdy u Desfontainia górna i powstaje w wyniku zrośnięcia 3–7 owocolistków (najczęściej pięciu). Na szczycie zalążni znajduje się tęga szyjka słupka zwieńczona dwu lub czworodzielnym znamieniem.
- Owoce
- Pękające klapkami torebki u Columellia lub żółtawo-białe jagody u Desfontainia.
Systematyka
Ostatni wspólny przodek obu zaliczanych tu rodzajów rósł około 64 miliony lat temu. Oba rodzaje różnią się tak znacznie, że w przeszłości sytuowane były we własnych rodzinach lub włączane do różnych. Rodzaj Columellia wyodrębniany jako rodzina Columelliaceae klasyfikowany był do różowców Rosales (system Cronquista z 1981), hortensjowców Hydrangeales (system Thorne’a z 1992 i system Takhtajana z 1997), skalnicowców Saxifragales (system Takhatajana z 1983) oraz szczeciowców Dipsacales (system Backlunda z 1996). Desfontainia włączana była do loganiowatych Loganiaceae, ale bliskie, siostrzane pokrewieństwo z rodzajem Columellia potwierdziły badania molekularne, palinologiczne i z zakresu anatomii drewna.
W systemie APG III z 2009 i APG IV z 2016 rodzina ta łączona była z Bruniaceae w jeden rząd Bruniales. Ponieważ jednak okazało się, że Bruniaceae zajmują pozycję bardziej bazalną w obrębie astrowych, Columelliaceae w systemie APG V z 2026 zostały wyłączone z rzędu Bruniales i ujęte zostały jako rodzina o niejasnej pozycji w obrębie astrowych. Na stronie Angiosperm Phylogeny Website rodzina tworzy monotypowy rząd Desfontainiales.
- Pozycja rodziny wśród dwuliściennych właściwych według systemu APG V z 2026
| ← |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Podział rodziny na rodzaje
- Columellia Ruíz & Pavón
- Desfontainia Ruíz & Pavón
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-05] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-05] (ang.).
- 1 2 James Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – C. [dostęp 2018-12-05]. (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 616-617. ISBN 978-1-842466346.
- 1 2 3 Jon L.R. Every: Neotropical Desfontainiaceae. Royal Botanic Gardens, Kew, UK. [dostęp 2018-12-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-03)].
- 1 2 Jon L.R. Every: Neotropical Columelliaceae. Royal Botanic Gardens, Kew, UK. [dostęp 2018-12-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
- ↑ Angiosperm Phylogeny Group (2009). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 105-121.
- ↑ The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385.
- 1 2 James W. Byng i inni red., Large-scale nuclear and plastid phylogenomic analyses inform an updated Angiosperm Phylogeny Group classification: APG V, „J Syst Evol”, 64 (5), 2026, s. 845-874 [dostęp 2026-10-01].
- ↑ Columelliaceae D.Don, [w:] Plants of the World Online [online], Kew, Royal Botanic Gardens [dostęp 2026-10-30].