Cyfrowy obywatel

Cyfrowy obywatel (także: obywatel cyfrowy) – osoba, która posiada umiejętności i wiedzę umożliwiające odpowiedzialne, etyczne i skuteczne korzystanie z technologii cyfrowych oraz aktywne uczestnictwo w życiu społecznym, kulturalnym i politycznym w przestrzeni internetowej.

Definicja

Obywatelstwo cyfrowe to odpowiedzialne i pełne szacunku korzystanie z technologii w celu uczestniczenia w życiu online, znajdowania wiarygodnych źródeł oraz ochrony i promowania praw człowieka. Uczy umiejętności komunikowania się, współpracy i pozytywnego działania na dowolnej platformie internetowej. Uczy również empatii, ochrony prywatności i środków bezpieczeństwa zapobiegających naruszeniom danych i kradzieży tożsamości. Według innych źródeł obywatelstwo cyfrowe to związek łączący użytkowników i twórców świata cyfrowego oraz wynikająca z niego postawa świadomego i odpowiedzialnego tworzenia i używania nowych technologii z korzyścią dla siebie i społeczeństwa.

Rodzaje uczestnictwa cyfrowego

Osoby określające siebie jako obywateli cyfrowych często korzystają z technologii informatycznych na szeroką skalę – tworzą blogi, korzystają z sieci społecznościowych i uczestniczą w dziennikarstwie internetowym. Chociaż obywatelstwo cyfrowe zaczyna się wtedy, gdy dziecko, nastolatek lub dorosły zakłada adres e-mail, publikuje zdjęcia w sieci, korzysta z handlu elektronicznego w celu kupowania towarów online i/lub uczestniczy w dowolnej funkcji elektronicznej B2B lub B2C, proces stawania się obywatelem cyfrowym wykracza poza prostą aktywność w Internecie.

Istnienie obywatela cyfrowego jest konieczne, aby promować równe szanse ekonomiczne i zwiększać udział w życiu politycznym. W ten sposób technologia cyfrowa pomaga obniżyć bariery wejścia i uczestnictwa w życiu społecznym jako obywatele.

Obywatele cyfrowi posiadają wszechstronną wiedzę na temat obywatelstwa cyfrowego, które oznacza właściwe i odpowiedzialne zachowanie podczas korzystania z technologii. Ponieważ obywatelstwo cyfrowe ocenia jakość reakcji jednostki na przynależność do społeczności cyfrowej, często wymaga ono udziału wszystkich członków społeczności, zarówno widocznych, jak i mniej widocznych. W dużej mierze bycie odpowiedzialnym obywatelem cyfrowym obejmuje znajomość technologii cyfrowych, etykietę, bezpieczeństwo w sieci i świadomość różnicy między informacjami prywatnymi a publicznymi. Rozwój cyfrowego uczestnictwa obywateli można podzielić na dwa główne etapy:

Pierwszy etap odbywa się poprzez rozpowszechnianie informacji, które obejmuje własne podkategorie:

• statyczne rozpowszechnianie informacji, charakteryzujące się w dużej mierze tym, że obywatele korzystają ze stron internetowych przeznaczonych wyłącznie do odczytu, na których kontrolują dane z wiarygodnych źródeł, aby formułować osądy lub fakty. Wiele ze stron internetowych, na których można znaleźć wiarygodne informacje, prowadzonych jest przez rząd.
• dynamiczne rozpowszechnianie informacji, które jest bardziej interaktywne i angażuje zarówno obywateli, jak i urzędników. Zarówno pytania, jak i odpowiedzi mogą być przekazywane, a obywatele mają możliwość uczestniczenia w dialogach typu pytania i odpowiedzi za pośrednictwem dwukierunkowych platform komunikacyjnych

Drugim etapem cyfrowego uczestnictwa obywateli jest debata obywatelska, która pozwala ocenić, jaki rodzaj uczestnictwa i jaką rolę odgrywają obywatele, próbując zainicjować jakąś zmianę polityki.

• statyczni uczestnicy-obywatele mogą odegrać pewną rolę, biorąc udział w internetowych ankietach, a także poprzez składanie skarg i rekomendacji, głównie do rządu, który może wpływać na zmiany w decyzjach politycznych.
• dynamiczni uczestnicy-obywatele mogą wspólnie z innymi uczestnikami wymieniać się przemyśleniami i rekomendacjami na spotkaniach w urzędach gminy lub w różnych mediach. Jedną z głównych zalet uczestnictwa w debatach internetowych w ramach obywatelstwa cyfrowego jest to, że wiąże się ono z włączeniem społecznym. W raporcie na temat zaangażowania obywatelskiego stwierdzono, że demokrację opartą na obywatelach można zainicjować albo za pośrednictwem informacji udostępnianych w sieci, albo za pośrednictwem bezpośrednich sygnałów komunikacyjnych wysyłanych przez państwo do społeczeństwa, albo za pośrednictwem taktyk mediów społecznościowych stosowanych przez firmy prywatne i publiczne. Ustalono, że oparta na społeczności natura platform mediów społecznościowych pozwala jednostkom czuć się bardziej włączonymi społecznie i poinformowanymi o kwestiach politycznych, w które angażują się również ich rówieśnicy, co jest inaczej znane jako „efekt drugiego rzędu”.

Oprócz braku udokumentowanego wsparcia dla technologii, których bezpieczeństwo dla obywateli można udowodnić, OECD zidentyfikowała pięć problemów utrudniających zaangażowanie obywateli w życie online:

1. Skala: W jakim stopniu społeczeństwo może pozwolić, aby głos każdej jednostki został usłyszany, ale jednocześnie nie zaginął w masowej debacie? Może to stanowić ogromne wyzwanie dla rządu, który może nie wiedzieć, jak słuchać i reagować na każdą indywidualną wypowiedź.
2. Możliwości: W jaki sposób technologia cyfrowa może zapewnić obywatelom więcej informacji na temat kształtowania polityki publicznej? Obywatele nie mają możliwości prowadzenia ze sobą debaty, co mogłoby świadczyć o aktywnym obywatelstwie.
3. Spójność: Rząd musi jeszcze opracować bardziej całościowy program tworzenia polityki i wykorzystać metody projektów, aby lepiej zbierać informacje od obywateli na każdym etapie cyklu tworzenia polityki.
4. Ocena: W XXI wieku bardziej niż kiedykolwiek wcześniej istnieje potrzeba ustalenia, czy zaangażowanie online może pomóc w osiągnięciu celów zarówno obywatela, jak i rządu.
5. Zaangażowanie: Czy rząd jest zobowiązany do analizowania i wykorzystywania opinii obywateli? W jaki sposób można regularnie weryfikować ten proces?

Zaangażowanie młodzieży

Specjaliści i specjalistki od edukacji starają się formułować przejrzyste wskazówki dla osób współpracujących z młodzieżą pod kątem stawania się przez tę grupę obywatelami i obywatelkami cyfrowymi. M.in. wskazują, że należy zachęcać uczniów do korzystania z technologii, promując jednocześnie odpowiedzialne i etyczne obywatelstwo cyfrowe. Należy położyć nacisk na edukację dotyczącą szkodliwych wirusów i innego złośliwego oprogramowania, aby chronić zasoby. Uczeń może odnieść sukces jako obywatel cyfrowy przy pomocy nauczycieli, rodziców i doradców szkolnych. Różne programy edukacyjne zawierają również listy kompetencji, których nabycie wspiera proces stawania się cyfrowym obywatelem, są to przede wszystkim:

Integracja. Jestem otwarty na wysłuchanie i z szacunkiem uznaję różne punkty widzenia. W kontaktach z innymi w sieci podchodzę z szacunkiem i empatią.

Poinformowanie. Oceniam dokładność, perspektywę i ważność treści zamieszczanych w mediach cyfrowych i mediach społecznościowych.

Zaangażowanie. Wykorzystuję technologię i kanały cyfrowe do angażowania się w sprawy obywatelskie, rozwiązywania problemów i działania na rzecz dobra w społecznościach fizycznych i wirtualnych.

Zrównoważenie. Podejmuję świadome decyzje dotyczące priorytetów w rozplanowywaniu czasu i aktywności online i offline.

Bezpieczeństwo. Jestem świadomy swoich działań w sieci i wiem, jak zachować bezpieczeństwo oraz tworzyć bezpieczne przestrzenie dla innych w sieci.

Zasady obywatelstwa cyfrowego

Obywatelstwo cyfrowe to termin określający właściwe i odpowiedzialne korzystanie z technologii przez użytkowników. Mike Ribble opracował trzy zasady, które mają nauczyć użytkowników technologii odpowiedzialnego korzystania z niej, aby stali się obywatelami cyfrowymi: szacunek, edukacja i ochrona. Każda zasada zawiera trzy z dziewięciu elementów obywatelstwa cyfrowego:

1. Dostęp cyfrowy: Jest to prawdopodobnie jedna z najistotniejszych przeszkód w byciu obywatelem cyfrowym. Jednak ze względu na status społeczno-ekonomiczny, lokalizację i niepełnosprawności, niektóre osoby (również w szkołach) mogą nie mieć dostępu cyfrowego.
2. Gospodarka elektroniczna: uświadomienie użytkownikom, że znaczna część gospodarki jest regulowana online. Zajmuje się również zrozumieniem zagrożeń i korzyści związanych z zakupami online, korzystaniem z kart kredytowych online itd. Oprócz zalet i legalnych działań istnieją również niebezpieczne działania, takie jak nielegalne pobieranie plików, hazard, handel narkotykami, pornografia, plagiat itd.
3. Komunikacja cyfrowa: zrozumienie różnorodności mediów komunikacji online, takich jak poczta elektroniczna, komunikatory internetowe, Facebook Messenger itd. Z każdym medium wiążą się pewne standardy etykiety.
4. Umiejętności cyfrowe: dotyczą rozumienia, w jaki sposób korzystać z różnych urządzeń cyfrowych. Na przykład, jak poprawnie wyszukiwać coś za pomocą wyszukiwarki, a jak w internetowej bazie danych. Często wiele instytucji edukacyjnych oferuje pomoc w kształtowaniu kompetencji cyfrowych jednostek.
5. Etykieta cyfrowa: oczekuje się, że różne media będą wymagały stosowania różnorodnych zasad etykiety. Niektóre media wymagają bardziej odpowiedniego zachowania i języka niż inne.
6. Prawo cyfrowe: Dotyczy egzekwowania prawa w przypadku nielegalnego pobierania plików, plagiatu, hakowania, tworzenia wirusów, wysyłania spamu, kradzieży tożsamości, cyberprzemocy itp.
7. Prawa i obowiązki cyfrowe: Jest to zbiór praw przysługujących obywatelom cyfrowym, takich jak prywatność i wolność słowa.
8. Higiena cyfrowa: Obywatele cyfrowi muszą być świadomi obciążenia fizycznego, jakie na ich organizm wywiera korzystanie z Internetu. Muszą pamiętać, by nie uzależnić się nadmiernie od Internetu, gdyż może to powodować problemy takie jak zmęczenie oczu, bóle głowy i stres.
9. Bezpieczeństwo cyfrowe: obywatele muszą podejmować środki bezpieczeństwa, np. stosować bezpieczne hasła, chronić się przed wirusami, tworzyć kopie zapasowe danych itd.

Podobne elementy wskazane są w polskim raporcie z Ogólnopolskiego Badania Higieny Cyfrowej, przeprowadzonego przez Instytut Cyfrowego Obywatelstwa, a także w międzynarodowym programie Be Internet Awesome, który w Polsce pod nazwą Asy Internetu prowadzi Fundacja Szkoła z Klasą.

Zobacz też

• cyfrowe obywatelstwo
• higiena cyfrowa
• technostres

Przypisy