Zapobieganie nawrotom
Po zakończeniu leczenia zespołu abstynencyjnego niezwykle ważne jest zalecenie pacjentowi rozpoczęcia leczenia odwykowego oraz wzmacnianie motywacji pacjenta do jego podjęcia.
Detoksykacja, potocznie detoks (łac. detoxicatio znaczy „odtruwanie”, „usuwanie toksyny”) – etap leczenia uzależnień stanowiący leczenie zespołów abstynencyjnych po próbach nagłego odstawienia alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych, obejmujący zwykle farmakoterapię w połączeniu z terapią psychologiczną. Pozwala na bezpieczne odstawienie używki po długotrwałym ciągu. Leczenie to prowadzone jest w specjalistycznych oddziałach psychiatrycznych zwanych oddziałami leczenia zespołów abstynencyjnych (detoksykacji), a w przypadku detoksykacji alkoholowej — również w niektórych izbach wytrzeźwień spełniających określone, podwyższone wymogi.
Detoksykacja polega przede wszystkim na leczeniu środkami psychotropowymi objawów psychoneurologicznych zespołu abstynencyjnego (lęków, drżeń, bezsenności, napadów padaczkowych, majaczenie drżennego lub innych zaburzeń świadomości), a także uzupełnianiu niedoborów wodno-elektrolitowych, żelaza, witaminowych (przede wszystkim witamin z grupy B i kwasu foliowego) oraz leczeniu żywieniowym niedoborów białkowych i energetycznych, natomiast samo usuwanie z organizmu substancji psychoaktywnej dokonuje się siłami własnymi organizmu.
Od tak pojętej detoksykacji należy odróżniać leczenie ostrych, zagrażających życiu zatruć alkoholem lub innymi środkami psychoaktywnymi, prowadzone w Polsce w trzynastu specjalistycznych ośrodkach toksykologii klinicznej i polegające na intensywnej terapii połączonej m.in. z aktywnym usuwaniem toksyn z organizmu oraz stosowaniem odtrutek. W takich przypadkach pacjent zostaje przekazany do oddziału leczenia zespołów abstynencyjnych (czyli „detoksykacyjnego”) dopiero po wyjściu ze stanu ostrego zatrucia, gdy przewidywane lub stwierdzane są nasilone objawy zespołu abstynencyjnego.
Postępowanie lecznicze prowadzone jest co do zasady w oddziałach leczenia zespołów abstynencyjnych, potocznie określanych jako oddziały „detoksykacyjne” albo „detoks”, jednak prawo dopuszcza prowadzenie detoksykacji alkoholowej również w wybranych, odpowiednio wyposażonych izbach wytrzeźwień. Leczeniem szpitalnym zespołów abstynencyjnych zajmują się zwykle psychiatrzy lub psychiatrzy dzieci i młodzieży, zaś w zależności od napotkanych komplikacji w leczeniu mogą także wziąć udział m.in. lekarze medycyny ratunkowej, interniści lub pediatrzy oraz neurolodzy lub neurolodzy dziecięcy. Za koniecznością hospitalizacji mogą przemawiać m.in.: epizody majaczenia drżennego lub drgawek w przeszłości, aktualne współwystępowanie chorób wątroby, chorób nerek, zapalenia trzustki, wywiad wskazujący na szczególnie wysokie spożycie substancji w ostatnich dniach lub tygodniach, szczególnie długi ciąg poprzedzający rozpoczynający się zespół abstynencyjny, wyjściowo intensywne objawy rozpoczynającego się zespołu abstynencyjnego, a także zaawansowany wiek pacjenta.
Opieka szpitalna może obejmować monitorowanie ciśnienia tętniczego krwi, temperatury ciała, bilansu płynów, poziomu elektrolitów (zwłaszcza sodu, potasu i magnezu), glukozy, a także czynności serca, wątroby i nerek. W zależności od nasilenia postępowanie może wymagać wyrównywania zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej i węglowodanowej oraz niedoborów białkowych i witaminowych (m.in. tiaminy, cyjanokobalaminy i kwasu foliowego). W stanach znacznego pobudzenia psychoruchowego, nad którym pacjent nie ma kontroli i które stwarza zagrożenie zachowaniami agresywnymi lub autoagresywnymi, nierzadko stosuje się środki przymusu bezpośredniego np. w postaci unieruchomienia pacjenta w pozycji leżącej w łóżku pasami zakładanymi na kończyny. Cięższe postacie zespołu odstawiennego wymagają wprowadzenia leków benzodiazepinowych (np. chlorodiazepoksydu, diazepamu, klorazepanu, lorazepamu lub oksazepamu), klometiazolu, klonidyny lub naloksonu. Dawkowanie tego rodzaju leków każdorazowo musi zostać indywidualnie określone przez doświadczonego lekarza. Przed podaniem owych leków konieczne jest m.in. potwierdzenie całkowitego braku substancji we krwi ze względu na zagrażające życiu interakcje tj. depresję ośrodka oddechowego. Zespoły abstynencyjne o wysokim nasileniu mogą wymagać przejściowego stosowania wysokich dawek leków działających na receptory benzodiazepinowe, nawet kilkukrotnie lub kilkunastokrotnie większych, niż dawki stosowane z innych wskazań np. takich jak sedacja. Następnie dawki tych leków są stopniowo redukowane aż do ich całkowitego odstawienia w ciągu 4–7 dni. Celem opanowania objawów wytwórczych przejściowo, jako leki dodatkowe, mogą też zostać zastosowane leki przeciwpsychotyczne, np. haloperydol lub rysperydon.
Po zakończeniu leczenia zespołu abstynencyjnego niezwykle ważne jest zalecenie pacjentowi rozpoczęcia leczenia odwykowego oraz wzmacnianie motywacji pacjenta do jego podjęcia.
