Rysperydon

Rysperydon
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
	3-{2-[4-(6-fluoro-1,2-benzoksazol-3-ilo)piperydyn-1-ylo]etylo}-2-metylo-4H,6H,7H,8H,9H-pirydo[1,2-a]pirymidyn-4-on
	Inne nazwy i oznaczenia
farm.	Risperidonum
	Ogólne informacje
	Charakterystyka fizyczna
	biały proszek
Wzór Hilla	C23H27FN4O2
Masa molowa	410,49 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	106266-06-2
PubChem	5073
DrugBank	DB00734
SMILES
	C(C=1CCN(C5)CCC(C5)c(n4)c(c3o4)ccc(c3)F)(=O)N(C2)C(CCC2)=NC1C
InChI
	InChI=1S/C23H27FN4O2/c1-15-18(23(29)28-10-3-2-4-21(28)25-15)9-13-27-11-7-16(8-12-27)22-19-6-5-17(24)14-20(19)30-26-22/h5-6,14,16H,2-4,7-13H2,1H3
	InChIKey
	RAPZEAPATHNIPO-UHFFFAOYSA-N
Właściwości
Temperatura topnienia	170 °C
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Niebezpieczeństwo
Zwroty H	H301
Zwroty P	P301+P310
Numer RTECS	UV1164800
Dawka śmiertelna	56,6 mg/kg (szczur, doustnie)
	Podobne związki
Pochodne hydroksylowe	paliperydon
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
	Klasyfikacja medyczna
ATC	N05 AX08
Farmakokinetyka
Biodostępność	70% (doustnie)
Okres półtrwania	24h
Metabolizm	wątrobowy
Wydalanie	z moczem
Uwagi terapeutyczne
Stosowanie w ciąży	kategoria C
Drogi podawania	doustnie; domięśniowo
	Więcej identyfikatorów i właściwości może znajdować się w Wikidanych
	Multimedia w Wikimedia Commons

Rysperydon, risperidon (INN risperidonum) – organiczny związek chemiczny z wieloma grupami funkcyjnymi, pochodna 1,2-benzoizoksazolu(inne języki), lek przeciwpsychotyczny drugiej generacji. Stosuje się go w leczeniu schizofrenii i zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, a także w przypadku agresywnych i autodestrukcyjnych zachowań związanych z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Nie wykazuje działania cholinolitycznego.

Został opracowany przez Janssen Pharmaceutica(inne języki) i wprowadzony do lecznictwa w 1994 roku.

Znajduje się na liście leków podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia. Jest dostępny jako lek generyczny.

Wskazania

Schizofrenia

Rysperydon jest stosowany w leczeniu ostrych i przewlekłych psychoz schizofrenicznych oraz stanów psychotycznych z objawami pozytywnymi i negatywnymi. Lek zmniejsza również objawy depresyjne i lękowe związane ze schizofrenią.

Zaburzenia afektywne dwubiegunowe

Leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji, w tym rysperydon, są skuteczne w leczeniu objawów maniakalnych w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych.

Autyzm

W zestawieniu z placebo, stosowanie rysperydonu pomaga zmniejszyć niektóre problematyczne zachowania u dzieci ze spektrum autyzmu, w tym agresję wobec innych, samookaleczanie się i gwałtowne zmiany nastroju. Dane potwierdzające jego skuteczność wydają się być bardziej przekonujące niż dla alternatywnych metod leczenia farmakologicznego. Dowody na skuteczność rysperydonu u nastolatków i młodych dorosłych z autyzmem są mniej przekonujące. Niektórzy zalecają stosowanie risperidonu i aripiprazolu wyłącznie u pacjentów z bardzo poważnymi trudnościami behawioralnymi, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych wywołanych przez leki.

Inne

Lek stosowany jest również w leczeniu zaburzeń lękowych, obsesyjno-kompulsyjnych, zespołu Tourette’a, depresji lekoopornej oraz zaburzeń odżywiania (w tym przypadku stosowany jest pozarejestracyjnie).

Objawy uboczne

Częstymi objawami ubocznymi podczas stosowania rysperydonu są: bezsenność, pobudzenie, lęki oraz bóle głowy. Rzadko występującymi objawami są: senność, zmęczenie, zawroty głowy, zaparcia, nudności, wymioty, zaburzenia widzenia, priapizm, akatyzja.

Preparaty

Rysperydon dostępny jest w postaci tabletek, roztworu doustnego oraz proszku do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań.

W Polsce wszystkie preparaty zawierające rysperydon dostępne są wyłącznie na receptę – do obrotu dopuszczono:

Orizon – roztwór doustny, 1 mg/ml – Orion Corporation
Orizon – tabletki powlekane, ½/1/2/3/4 mg – Orion Corporation
Ranperidon – tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej, 1/2/3/4 mg – Ranbaxy (Poland) Sp. z o.o.
Rileptid (x) mg – tabletki powlekane, x = 1/2/3/4 mg – Egis Pharmaceuticals PLC
Risperidon Vipharm – tabletki powlekane, 1/2/3/4 mg/ml – Vipharm S.A.
Risperon – tabletki powlekane, 1/2/3/4 mg – Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne LEK-AM Sp. z o.o.
Rispolept (preparat oryginalny) – roztwór doustny, 1 mg/ml – Janssen-Cilag International N.V
Rispolept (preparat oryginalny) – tabletki powlekane, 1/2/3/4 mg – Janssen-Cilag International N.V
Rispolept Consta – proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu, 25/37,5/50 mg – Janssen-Cilag International N.V
Ryspolit – roztwór doustny, 1 mg/ml – Zakłady Farmaceutyczne POLPHARMA S.A.
Ryspolit – tabletki powlekane, 1/2/3/4 mg – Zakłady Farmaceutyczne POLPHARMA S.A.
Torendo Q-Tab (x) mg – tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej, x = 1/2 mg – Krka, Novo Mesto

Bibliografia

Stephen M. Stahl: Podstawy psychofarmakologii. Leki przeciwpsychotyczne i normotymiczne. Gdańsk: Via Medica, 2007. ISBN 978-83-60945-42-1.

Uwagi

↑ Wymieniono jedynie preparaty z pozwoleniem bezterminowym

Przypisy

1 2 Risperidone (nr R3030) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski. [dostęp 2020-01-02].
1 2 Risperidone, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB00734 (ang.).
↑ Rysperydon [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: R3030 [dostęp 2020-01-02] .
↑ Risperidone Monograph for Professionals - Drugs.com, „Drugs.com” [dostęp 2026-01-31] [zarchiwizowane z adresu 2025-11-27] (ang.).
↑ Alan F.A.F. Schatzberg Alan F.A.F., Charles B.Ch.B. Nemeroff Charles B.Ch.B., The American Psychiatric Publishing Textbook of Psychopharmacology, American Psychiatric Pub, 2009, s. 627, ISBN 978-1-58562-309-9 (ang.).
↑ World HealthW.H. Organization World HealthW.H., World Health Organization Model List of Essential Medicines: 21st list 2019 [online], 8 lipca 2019 [dostęp 2026-01-31] (ang.).
↑ HuaH. Yang HuaH., HailiH. Wu HailiH., Meta-Analysis of the Efficacy of Risperidone Treatment in Patients with First-Episode Schizophrenia, „Noro Psikiyatri Arsivi”, 61 (4), 2024, s. 351–357, DOI: 10.29399/npa.28712, ISSN 1300-0667, PMID: 39678059, PMCID: PMC11638566 [dostęp 2026-01-31] .
↑ KesavanK. Muralidharan KesavanK. i inni, Efficacy of second generation antipsychotics in treating acute mixed episodes in bipolar disorder: a meta-analysis of placebo-controlled trials, „Journal of Affective Disorders”, 150 (2), 2013, s. 408–414, DOI: 10.1016/j.jad.2013.04.032, ISSN 1573-2517, PMID: 23735211 [dostęp 2026-01-31] .
↑ Alessandra M.A.A.M.A. Nivoli Alessandra M.A.A.M.A. i inni, New treatment guidelines for acute bipolar mania: a critical review, „Journal of Affective Disorders”, 140 (2), 2012, s. 125–141, DOI: 10.1016/j.jad.2011.10.015, ISSN 1573-2517, PMID: 22100133 [dostęp 2026-01-31] .
↑ AyşegülA. Yildiz AyşegülA., EduardE. Vieta EduardE., StefanS. Leucht StefanS., Ross J.R.J. Baldessarini Ross J.R.J., Efficacy of antimanic treatments: meta-analysis of randomized, controlled trials, „Neuropsychopharmacology”, 36 (2), 2011, s. 375–389, DOI: 10.1038/npp.2010.192, ISSN 1740-634X, PMID: 20980991, PMCID: PMC3055677 [dostęp 2026-01-31] .
↑ O.S.O.S. Jesner O.S.O.S., M.M. Aref-Adib M.M., E.E. Coren E.E., Risperidone for autism spectrum disorder, „The Cochrane Database of Systematic Reviews”, 2007 (1), 2007, CD005040, DOI: 10.1002/14651858.CD005040.pub2, ISSN 1469-493X, PMID: 17253538, PMCID: PMC9022437 [dostęp 2026-01-31] .
↑ EijiE. Kirino EijiE., Efficacy and tolerability of pharmacotherapy options for the treatment of irritability in autistic children, „Clinical Medicine Insights. Pediatrics”, 8, 2014, s. 17–30, DOI: 10.4137/CMPed.S8304, ISSN 1179-5565, PMID: 24932108, PMCID: PMC4051788 [dostęp 2026-01-31] .
↑ DwayneD. Dove DwayneD. i inni, Medications for adolescents and young adults with autism spectrum disorders: a systematic review, „Pediatrics”, 130 (4), 2012, s. 717–726, DOI: 10.1542/peds.2012-0683, ISSN 1098-4275, PMID: 23008452, PMCID: PMC4074627 [dostęp 2026-01-31] .
↑ Melissa L.M.L. McPheeters Melissa L.M.L. i inni, A systematic review of medical treatments for children with autism spectrum disorders, „Pediatrics”, 127 (5), 2011, e1312–1321, DOI: 10.1542/peds.2011-0427, ISSN 1098-4275, PMID: 21464191 [dostęp 2026-01-31] .
↑ Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 2019-02-01].

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

[uwaga1-15] Wymieniono jedynie preparaty z pozwoleniem bezterminowym

[MSDS-1] 1 2 Risperidone (nr R3030) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski. [dostęp 2020-01-02].

[DB-2] 1 2 Risperidone, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB00734 (ang.).

[SA-3] Rysperydon [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: R3030 [dostęp 2020-01-02] .

[4] Risperidone Monograph for Professionals - Drugs.com, „Drugs.com” [dostęp 2026-01-31] [zarchiwizowane z adresu 2025-11-27] (ang.).

[5] Alan F.A.F. Schatzberg Alan F.A.F., Charles B.Ch.B. Nemeroff Charles B.Ch.B., The American Psychiatric Publishing Textbook of Psychopharmacology, American Psychiatric Pub, 2009, s. 627, ISBN 978-1-58562-309-9 (ang.).

[6] World HealthW.H. Organization World HealthW.H., World Health Organization Model List of Essential Medicines: 21st list 2019 [online], 8 lipca 2019 [dostęp 2026-01-31] (ang.).

[7] HuaH. Yang HuaH., HailiH. Wu HailiH., Meta-Analysis of the Efficacy of Risperidone Treatment in Patients with First-Episode Schizophrenia, „Noro Psikiyatri Arsivi”, 61 (4), 2024, s. 351–357, DOI: 10.29399/npa.28712, ISSN 1300-0667, PMID: 39678059, PMCID: PMC11638566 [dostęp 2026-01-31] .

[8] KesavanK. Muralidharan KesavanK. i inni, Efficacy of second generation antipsychotics in treating acute mixed episodes in bipolar disorder: a meta-analysis of placebo-controlled trials, „Journal of Affective Disorders”, 150 (2), 2013, s. 408–414, DOI: 10.1016/j.jad.2013.04.032, ISSN 1573-2517, PMID: 23735211 [dostęp 2026-01-31] .

[9] Alessandra M.A.A.M.A. Nivoli Alessandra M.A.A.M.A. i inni, New treatment guidelines for acute bipolar mania: a critical review, „Journal of Affective Disorders”, 140 (2), 2012, s. 125–141, DOI: 10.1016/j.jad.2011.10.015, ISSN 1573-2517, PMID: 22100133 [dostęp 2026-01-31] .

[10] AyşegülA. Yildiz AyşegülA., EduardE. Vieta EduardE., StefanS. Leucht StefanS., Ross J.R.J. Baldessarini Ross J.R.J., Efficacy of antimanic treatments: meta-analysis of randomized, controlled trials, „Neuropsychopharmacology”, 36 (2), 2011, s. 375–389, DOI: 10.1038/npp.2010.192, ISSN 1740-634X, PMID: 20980991, PMCID: PMC3055677 [dostęp 2026-01-31] .

[11] O.S.O.S. Jesner O.S.O.S., M.M. Aref-Adib M.M., E.E. Coren E.E., Risperidone for autism spectrum disorder, „The Cochrane Database of Systematic Reviews”, 2007 (1), 2007, CD005040, DOI: 10.1002/14651858.CD005040.pub2, ISSN 1469-493X, PMID: 17253538, PMCID: PMC9022437 [dostęp 2026-01-31] .

[12] EijiE. Kirino EijiE., Efficacy and tolerability of pharmacotherapy options for the treatment of irritability in autistic children, „Clinical Medicine Insights. Pediatrics”, 8, 2014, s. 17–30, DOI: 10.4137/CMPed.S8304, ISSN 1179-5565, PMID: 24932108, PMCID: PMC4051788 [dostęp 2026-01-31] .

[13] DwayneD. Dove DwayneD. i inni, Medications for adolescents and young adults with autism spectrum disorders: a systematic review, „Pediatrics”, 130 (4), 2012, s. 717–726, DOI: 10.1542/peds.2012-0683, ISSN 1098-4275, PMID: 23008452, PMCID: PMC4074627 [dostęp 2026-01-31] .

[14] Melissa L.M.L. McPheeters Melissa L.M.L. i inni, A systematic review of medical treatments for children with autism spectrum disorders, „Pediatrics”, 127 (5), 2011, e1312–1321, DOI: 10.1542/peds.2011-0427, ISSN 1098-4275, PMID: 21464191 [dostęp 2026-01-31] .

[16] Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 2019-02-01].